Bộ Công an lý giải về đề xuất giữ hình phạt tử hình đối với tội sản xuất trái phép chất ma túy

Chiều 26/8, Cục Truyền thông Công an nhân dân, Bộ Công an tổ chức Tọa đàm truyền thông chính sách các dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo trình Quốc hội khóa XVI, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất.

Phát biểu mở đầu Tọa đàm, Đại tá Nguyễn Thị Thu Hằng, Phó Cục trưởng Cục Truyền thông Công an nhân dân cho biết, tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Bộ Công an chủ trì soạn thảo các dự án luật, nghị quyết gồm: Bộ luật Hình sự (sửa đổi); Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi); Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Để đảm bảo công tác tuyên truyền về các dự án luật cũng như đạt hiệu quả, tạo sự lan tỏa mạnh mẽ, giúp mọi tầng lớp nhân dân nhận thức sâu sắc về sự cần thiết, vị trí, vai trò quan trọng của các dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo nhằm đảm bảo an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự an toàn xã hội, Cục Truyền thông CAND được lãnh đạo Bộ Công an giao là đơn vị đầu mối hợp tác với các cơ quan thông tấn, báo chí Trung ương xây dựng kế hoạch thông tin tuyên truyền về các dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo trình Quốc hội khóa XVI năm 2026, trên các phương tiện thông tin đại chúng bằng những nội dung, hình thức phong phú, thiết thực, đảm bảo kịp thời, chính xác, thống nhất từ Trung ương đến địa phương.

Buổi tọa đàm sẽ tập trung trao đổi, làm rõ sự cần thiết ban hành, quan điểm, định hướng và những nội dung cơ bản, những điểm mới của các chính sách, nhất là dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi); dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)...

Đại tá Nguyễn Thị Thu Hằng.

Sau buổi Tọa đàm, Cục Truyền thông Công an nhân dân sẽ tiếp tục có kế hoạch tổ chức cho phóng viên thâm nhập thực tế tại Công an các đơn vị, địa phương, một số địa bàn trọng điểm để phản ánh chân thực, khách quan, sinh động thực tế công tác, chiến đấu của lực lượng Công an để làm nổi bật tính cần thiết khi ban hành các dự án luật, tranh thủ sự đồng thuận, ủng hộ của các tầng lớp nhân dân. Cục sẽ chủ trì phối hợp với các cơ quan báo chí và Công an các đơn vị, địa phương tiếp tục xây dựng nội dung, kịch bản cho các chuyến thực tế đảm bảo thiết thực, hiệu quả.

Tham dự Tọa đàm, Đại tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an đã giới thiệu những nội dung cơ bản của dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi); Bộ luật Hình sự (sửa đổi); Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Cụ thể, dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) gồm 08 chương, 51 điều (giảm 22 điều so với Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015; trong đó: bỏ 01 chương (Chương IV); gộp 05 điều thành 01 điều; giữ nguyên 06 điều; bổ sung 02 điều; sửa đổi, bổ sung 45 điều.

Theo đó, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung quy định có liên quan về tổ chức bộ máy của hệ thống Cơ quan điều tra của Công an nhân dân như bỏ Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện phù hợp mô hình tổ chức bộ máy mới của Cơ quan điều tra của Công an nhân dân; bổ sung quy định giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định chi tiết về tổ chức, bộ máy Cơ quan điều tra của Công an nhân dân trên cơ sở căn cứ vào cơ cấu tổ chức của Bộ Công an.

Đồng thời, không tiếp tục tổ chức Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Bổ sung quy định giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chi tiết về tổ chức, bộ máy Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân trên cơ sở căn cứ vào cơ cấu tổ chức của Bộ Quốc phòng.

Bên cạnh đó, hoàn thiện quy định về thẩm quyền của từng Cơ quan điều tra như bổ sung quy định để chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao cho Cơ quan điều tra trong Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân; sửa đổi, bổ sung quy định về thẩm quyền của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh theo hướng được tiến hành điều tra các vụ án hình sự quy định tại các Chương từ Chương XIV đến Chương XXIV của Bộ luật Hình sự khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của Toà án nhân dân.

Để bảo đảm sự linh hoạt, tính thống nhất, toàn diện trong việc thực hiện thẩm quyền điều tra vụ án, giao Bộ trưởng Bộ Công an quyết định về việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các cơ quan điều tra của Công an nhân dân và giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quyết định về việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân...

Còn dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) gồm 03 phần, 25 chương, 415 điều; so với Bộ luật Hình sự hiện hành, đã bỏ 08 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi 301 điều luật, giữ nguyên 100 điều luật.

Trong đó, mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 13 tội danh, tập trung vào các nhóm tội trật tự quản lý kinh tế; trật tự, an toàn công cộng... Việc mở rộng này nhằm xử lý sớm các hành vi tuy mới ở giai đoạn chuẩn bị nhưng đã bộc lộ rõ ý chí phạm tội, có tổ chức, có công cụ, phương tiện, mục tiêu cụ thể… nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, ngăn chặn hậu quả xảy ra.

Mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với 20 tội danh, tập trung vào các lĩnh vực thuế, tài chính, chứng khoán, bảo hiểm, đất đai, lao động, an toàn lao động,... để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, nâng cao tính răn đe, phòng ngừa và tạo lập môi trường kinh doanh an toàn, lành mạnh.

Bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức và bổ sung tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức, nhằm tạo cơ sở pháp lý để phòng ngừa, xử lý sớm tội phạm, đồng thời nội luật hóa Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Bổ sung 09 tội danh mới, tập trung vào các lĩnh vực: trật tự quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt…; đồng thời bổ sung vào cấu thành của các tội danh hiện hành một số hành vi khách quan mới, đặc biệt là các tội danh trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, lĩnh vực kinh tế, thương mại, lĩnh vực sở hữu trí tuệ... nhằm khắc phục các khoảng trống trong pháp luật hình sự, tránh bỏ lọt tội phạm; đáp ứng các yêu cầu về hội nhập quốc tế, phục vụ công tác phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới.

Bỏ, gộp, tách một số tội danh để bảo đảm tinh gọn, thống nhất; bảo đảm phân hóa trách nhiệm hình sự, phản ánh đúng bản chất, vai trò và mức độ nguy hiểm của từng nhóm hành vi.

Về hình phạt, dự thảo thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 06 tội, chỉ giữ lại hình phạt tử hình tại 04 tội gồm: phản bội Tổ quốc; giết người; khủng bố; sản xuất trái phép chất ma túy. Việc thu hẹp này thể chế hóa chủ trương của Đảng, phù hợp xu hướng lập pháp tiến bộ, nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp.

Bỏ hình phạt cấm huy động vốn đối với pháp nhân thương mại phạm tội, vì hình phạt này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng thanh toán, phục hồi, duy trì hoạt động, trả lương cho người lao động và thực hiện nghĩa vụ bồi thường của pháp nhân.

Cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng bằng tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt tại các tội danh, phù hợp với biến động giá cả, tiền lương, thu nhập, GDP bình quân đầu người và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội.

Mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ tại khung cơ bản đối với 10 tội danh về xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng, xâm phạm hoạt động tư pháp… phù hợp định hướng giảm hình phạt tù, mở rộng hình phạt không giam giữ. Đồng thời, dự thảo quy định người bị kết án trong thời gian chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ mà vi phạm nghĩa vụ thì có thể bị chuyển phần hình phạt còn lại thành hình phạt tù, nhằm bảo đảm hiệu lực thi hành bản án và tính nghiêm minh của pháp luật...

Đại tá Ngô Đức Thắng.

Trả lời câu hỏi của phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam và một số phóng viên các cơ quan báo chí về hình phạt tử hình, Đại tá Ngô Đức Thắng cho biết, chủ trương chung của Đảng, Nhà nước là tiếp tục giảm và tiến tới bỏ hình phạt tử hình. Tuy nhiên, quá trình này phải có lộ trình, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh thực tế của đất nước trong từng giai đoạn.

Trong đó, lần sửa đổi gần đây nhất, hình phạt tử hình được bỏ ở 8 tội danh, đưa tổng số tội danh còn quy định hình phạt này xuống 10. Và với dự thảo lần này, cơ quan soạn thảo đề xuất tiếp tục bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh, chỉ giữ lại đối với 4 tội danh.

Theo ông, việc lựa chọn các tội danh tiếp tục áp dụng hình phạt tử hình đã được đánh giá kỹ lưỡng về khoa học, thực tiễn và có tham khảo kinh nghiệm quốc tế. 4 tội danh được đề xuất giữ lại được đánh giá là những tội có tính chất tàn ác nhất. Trong đó, 3 tội liên quan trực tiếp đến tính mạng con người, tội còn lại tuy không trực tiếp xâm hại tính mạng nhưng có thể gây hậu quả hủy hoại giống nòi.

Riêng đối với tội sản xuất trái phép chất ma túy, dự thảo vẫn đề xuất giữ hình phạt tử hình. Đại tá Thắng lý giải hành vi này có tính tổ chức rất cao, tính chất đặc biệt nghiêm trọng và được đánh giá là nguy hiểm nhất trong các tội phạm về ma túy.