Bộ, ngành Tư pháp: Nâng tầm vai trò “gác cổng” thể chế, mở đường cho kiến tạo phát triển

Tháo gỡ những “điểm nghẽn” pháp luật

Giai đoạn 2021 - 2025 là giai đoạn đặc biệt, diễn ra trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp, khó lường. Trong nước, tác động của đại dịch Covid-19 và các thách thức an ninh phi truyền thống gia tăng mạnh mẽ, ảnh hưởng sâu rộng đến việc triển khai nhiệm vụ trên các lĩnh vực. Đặc biệt trong năm 2025, việc tham mưu xây dựng ban hành các văn bản phục vụ cho việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp, đặt ra những thách thức và thời cơ đan xen cho công tác pháp luật, tư pháp.

Triển khai nhiệm vụ tư pháp trong bối cảnh trên, Bộ, ngành Tư pháp đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo đồng bộ, quyết liệt, khẩn trương, linh hoạt công tác tư pháp, với nhiều đổi mới theo phương châm chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, gắn kết chặt chẽ với công tác chỉ đạo, điều hành của cấp ủy, chính quyền địa phương và đạt nhiều kết quả quan trọng.

Trong đó, nổi bật là Bộ, ngành Tư pháp đã chủ động, tích cực tham mưu giúp Chính phủ, Quốc hội đề xuất những định hướng chính sách lớn, then chốt trong xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa gắn với xây dựng pháp luật, cải cách tư pháp.

Với việc tham mưu ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Bộ, ngành Tư pháp góp phần quan trọng trong đổi mới tư duy xây dựng, thi hành pháp luật, nhằm xây dựng hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, khả thi với cơ chế tổ chức thực hiện nghiêm minh, nhất quán, bảo đảm cơ sở pháp lý cho hoạt động bình thường, liên tục, thông suốt của các cơ quan sau sắp xếp tổ chức bộ máy, tháo gỡ vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, mở đường cho kiến tạo phát triển, huy động mọi người dân và doanh nghiệp tham gia vào phát triển kinh tế - xã hội.

Thông báo kết luận của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật tại Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo (ngày 17/12/2025) đã ghi nhận và đánh giá cao nỗ lực của Đảng ủy Quốc hội, Đảng ủy Chính phủ, Đảng ủy Bộ Tư pháp và các ban, Bộ, ngành Trung ương, địa phương trong việc hoàn thành 100% (40/40) nhiệm vụ triển khai thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW có thời hạn trong năm 2025.

Đồng thời, đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của các thành viên Ban Chỉ đạo trong lãnh đạo, chỉ đạo việc thực hiện các nhiệm vụ được giao. Kết quả thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW thời gian qua đã tạo được chuyển biến rõ nét với nhiều nội dung đột phá trong công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước. Đã hoàn thành mục tiêu “năm 2025, cơ bản hoàn thành việc tháo gỡ những “điểm nghẽn” do quy định pháp luật” với 462/470 (chiếm 98,3%) khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật được xử lý.

Có thể khẳng định, những “điểm nghẽn” do quy định pháp luật đã cơ bản được giải quyết, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; tăng cường phân cấp về đầu tư, ngân sách nhà nước, sửa đổi các luật thuế, tạo ra đột phá về thể chế phát triển, tháo gỡ các “điểm nghẽn” và rào cản; đặt người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, nhằm huy động và khơi thông mọi nguồn lực; thúc đẩy phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tạo điều kiện thuận lợi để kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế quốc gia. Các Bộ, ngành đã rà soát và cắt giảm thực chất các điều kiện đầu tư, kinh doanh, với tỷ lệ cắt giảm đạt từ 30% đến gần 40% trong một số lĩnh vực, nhằm giảm chi phí tuân thủ và thúc đẩy môi trường cạnh tranh.

Phải thực sự trở thành lực lượng đi đầu trong tham mưu kiến tạo đồng bộ thể chế

Công tác xây dựng pháp luật có những đổi mới mang tính đột phá; đã hoàn thành tham mưu khối lượng nhiệm vụ lập pháp lớn nhất từ trước đến nay, góp phần tháo gỡ nhiều “điểm nghẽn”, “nút thắt” về thể chế, pháp luật, khơi thông mọi nguồn lực phát triển.

Trưởng Ban Nội chính Trung ương Phan Đình Trạc, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh chụp ảnh lưu niệm cùng các đại biểu tham dự Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”.

Chủ trương đổi mới tư duy xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trở thành phương châm và quyết tâm hành động của toàn ngành. Bởi vậy, chỉ trong thời gian ngắn, Bộ, ngành Tư pháp đã tập trung nguồn lực nghiên cứu, tham mưu Chính phủ trình Quốc hội ban hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) (sửa đổi) với những quy định mang tính đột phá, đổi mới toàn diện quy trình xây dựng, ban hành VBQPPL, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm tính minh bạch, công khai trong quá trình ban hành VBQPPL; Nhiều Nghị quyết cũng được ban hành với những chính sách “chưa có tiền lệ”, tạo cơ chế đặc biệt về tài chính, nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ nhằm tạo sự đột phá trong toàn bộ quy trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, xử lý kịp thời các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn do bất cập của các VBQPPL.

Trong nhiệm kỳ, các Bộ, ngành đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội thông qua khối lượng nhiệm vụ lập pháp lớn nhất từ trước đến nay với gần 180 dự án luật, dự thảo nghị quyết, riêng năm 2025 trình Quốc hội 99 dự án luật, nghị quyết; các Bộ, ngành đã soạn thảo, trình ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền 4.974 VBQPPL, các địa phương đã ban hành 51.799 VBQPPL. Nhiều nhiệm vụ lớn, phức tạp, ngoài kế hoạch ban đầu với yêu cầu thời gian hoàn thành rất gấp được Bộ Tư pháp, pháp chế Bộ, ngành, cơ quan tư pháp địa phương thực hiện nghiêm túc, hiệu quả, chất lượng.

Trong đó có thể kể đến như: tham gia nghiên cứu, hoàn thiện Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013, Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật, Nghị quyết của Chính phủ về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính có thành phần hồ sơ thay thế bằng dữ liệu, các Nghị định quy định về phân quyền, phân cấp và Nghị định quy định về phân định thẩm quyền khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp trong các lĩnh vực quản lý nhà nước… Đề án “Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”, hướng đến việc cấu trúc lại hệ thống pháp luật hiện đại, đồng bộ, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế và đáp ứng các yêu cầu của thời đại mới.

Năm 2026 nói riêng, giai đoạn 2026 - 2030 nói chung có vai trò đặc biệt quan trọng, là giai đoạn tăng tốc, bứt phá, tạo đà, tạo lực, tạo khí thế, tạo nền tảng vững chắc để đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Đứng trước những thay đổi mang tính thời đại, trên cơ sở bám sát và triển khai hiệu quả các nghị quyết, kết luận, chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về công tác tư pháp, đặc biệt là Nghị quyết số 66-NQ/TW và Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, với tinh thần đoàn kết, dân chủ, đổi mới, sáng tạo, Bộ, ngành Tư pháp nhận thức rõ vai trò, trọng trách nặng nề, phải thực sự trở thành “lực lượng nòng cốt”, “đi đầu trong tham mưu kiến tạo đồng bộ thể chế phát triển đất nước”, gương mẫu, đi đầu trong việc thúc đẩy lối sống thượng tôn Hiến pháp và pháp luật; không ngừng đổi mới tư duy để gánh vác, hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao.

Phát biểu chỉ đạo Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác tư pháp năm 2025, nhiệm kỳ 2021 - 2025; định hướng công tác nhiệm kỳ 2026 - 2030 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026, ngày 13/12/2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, nước ta đạt được nhiều thành tựu toàn diện trên hầu hết các lĩnh vực. Trong thành tựu chung của đất nước, ngành Tư pháp đã có những đóng góp thiết thực, toàn diện, thể hiện rõ vai trò là “cơ quan gác cổng pháp lý” của Chính phủ; đi đầu trong cuộc cách mạng xây dựng và hoàn thiện thể chế, pháp luật với quan điểm: thể chế vừa là mục tiêu, vừa là động lực, vừa là nguồn lực; là “đột phá của đột phá”; là lợi thế cạnh tranh của quốc gia; đầu tư cho thể chế là đầu tư cho phát triển.

Thủ tướng đề nghị Bộ Tư pháp tiếp tục bám sát, triển khai hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp đã được nêu rất rõ tại Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới; đẩy mạnh rà soát, xử lý các vướng mắc về thể chế. Bộ Tư pháp tiếp tục phát huy tốt vai trò Cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật và Ban Chỉ đạo về rà soát, tổ chức thực hiện việc xử lý vướng mắc trong hệ thống pháp luật; khẩn trương tập trung nghiên cứu, hoàn thiện các Đề án quan trọng.

Bộ Tư pháp tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các Bộ, cơ quan liên quan tham mưu Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về các định hướng, nhiệm vụ lập pháp trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI dựa trên nguyên tắc “3 bảo đảm”: Bao phủ toàn diện mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội phát triển trong thực tế; Thể chế hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là Văn kiện Đại hội XIV và các Nghị quyết chiến lược, Kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước; Đáp ứng yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.