Các đại biểu (ĐB) QH đánh giá cao sự chuẩn bị của Chính phủ và các cơ quan trong việc tích hợp 4 CTMTQG thành một chương trình chung, nhất là trong điều kiện thời gian chuẩn bị rất khẩn trương. Dự thảo Nghị quyết đã thể hiện rõ hướng đổi mới trong quản lý, phân bổ nguồn lực, tăng cường phân cấp và khắc phục những bất cập trong quá trình thực hiện các chương trình trong thời gian qua.
Tổng nguồn lực thực hiện Chương trình giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến hơn 808,5 nghìn tỷ đồng. Trong đó, ngân sách trung ương là 345 nghìn tỷ đồng; ngân sách địa phương gần 395,4 nghìn tỷ đồng; ngân sách nhà nước cấp thực hiện tín dụng chính sách 23 nghìn tỷ đồng; nguồn huy động hợp pháp khác trên 24,7 nghìn tỷ đồng.
ĐB Nguyễn Thị Sửu (Đoàn TP Huế) cho rằng đây là con số rất lớn, thể hiện quyết tâm chính trị rất rõ. Theo ĐB, dự thảo Nghị quyết nên làm rõ hơn đâu là phần QH quyết định về chủ trương và giới hạn nguồn lực ngân sách nhà nước và đâu là tổng nhu cầu huy động trong toàn Chương trình.
ĐB đề nghị Chính phủ được chủ động điều hành, điều chỉnh cơ cấu trong phạm vi được QH quyết định. Nhưng những thay đổi làm tăng tổng mức ngân sách trung ương; thay đổi mục tiêu, đối tượng thụ hưởng hoặc làm thay đổi những chính sách cốt lõi thì cần có cơ chế báo cáo, xin ý kiến theo thẩm quyền.
Quan tâm đến vấn đề vốn đối ứng, ĐBQH Lý Thị Lan (Đoàn Tuyên Quang) đề nghị, cần rà soát quy định địa phương bảo đảm bố trí đủ nguồn vốn đối ứng trong kế hoạch đầu tư công trung hạn và dự toán ngân sách hàng năm theo tỷ lệ tối thiểu. Theo ĐB, đối với các tỉnh miền núi, biên giới, đông đồng bào dân tộc thiểu số, chưa tự cân đối được ngân sách thì quy định này cần được tính toán kỹ hơn.
Theo ĐB, những địa phương này thường có số đối tượng thụ hưởng lớn, nhu cầu đầu tư cao nên nguồn lực Trung ương phân bổ lớn. Nếu vốn xác định đối ứng theo tỷ lệ vốn Trung ương giao, số tuyệt đối địa phương phải bố trí cũng tăng, trong khi khả năng cân đối ngân sách lại hạn chế. Vì vậy, có thể xảy ra trường hợp Trung ương đã bố trí nguồn lực nhưng địa phương khó sử dụng hết do không bảo đảm được vốn đối ứng.
Do đó, ĐB đề nghị, nghĩa vụ đối ứng cần được xác định trên cơ sở khả năng cân đối ngân sách, mức độ khó khăn của địa phương và tính chất từng nhóm nhiệm vụ. Đối với công trình có khả năng huy động thêm nguồn lực thì quy định tỷ lệ đối ứng phù hợp; đối với chính sách trực tiếp giải quyết những vấn đề thiếu hụt của hộ nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số như đất ở, nhà ở, nước sinh hoạt, sinh kế thì cần có mức hỗ trợ từ ngân sách trung ương cao hơn.
Phát biểu giải trình, làm rõ về các vấn đề trên, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu rõ, sau khi tích hợp 4 CTMTQG, nguồn lực thực hiện vẫn giữ nguyên nguồn lực của mỗi Chương trình đã được QH quyết định, với tổng số tiền hơn 808,5 nghìn tỷ đồng. Về mức độ phân bổ và ưu đãi, ngân sách trung ương sẽ hỗ trợ cho các địa phương không tự cân đối được ngân sách; căn cứ vào mức độ khó khăn, khoảng cách giữa hiện tại và mục tiêu đặt ra; trong đó có ưu tiên đánh giá về tiến độ giải ngân, hiệu quả quản lý sử dụng vốn. Đặc biệt, dự thảo Nghị quyết khẳng định đặc biệt ưu đãi đối với đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi về mức độ hỗ trợ.
Về bảo đảm chuyển tiếp không gián đoạn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu rõ, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo ngay sau khi QH ban hành Nghị quyết thống nhất chủ trương đầu tư CTMTQG này, Chính phủ sẽ ban hành ngay Nghị quyết của Chính phủ, trên cơ sở tích hợp hơn 50 văn bản hướng dẫn của các Bộ, ngành liên quan, bảo đảm có thể triển khai ngay trên thực tế. Ngay sau đó, sẽ tổ chức hội nghị toàn quốc triển khai Nghị quyết của QH và Nghị quyết của Chính phủ, trong đó phân công nhiệm vụ rất cụ thể cho các Bộ, ngành có liên quan.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết thêm, dự thảo Nghị quyết quy định rõ, dự toán năm 2026 tiếp tục được triển khai và quyết toán theo quy định. Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, xây dựng dự toán 2027 cũng theo quy định hiện hành. Bộ Tài chính có trách nhiệm tổng hợp về nguồn lực và báo cáo Thủ tướng Chính phủ, QH để phân bổ, triển khai kịp thời, bảo đảm việc thực hiện Chương trình không bị gián đoạn.
