Nhân dịp kỷ niệm 80 năm Đề cương Văn hóa Việt Nam (1943-2023), PV Báo Tuổi trẻ Thủ đô đã dịp trò chuyện cùng PGS. TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội về vấn đề này.
PV: Thưa ông, đâu là giá trị cốt lõi của Đề cương Văn hóa Việt Nam 1943?
Đề cương Văn hóa Việt Nam ra đời năm 1943 được coi là cương lĩnh văn hóa đầu tiên của nhà nước Việt Nam.
Đó là thời điểm 13 năm sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, đất nước còn phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, đặc biệt là trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục, dân tộc ta phải chịu ách nô dịch trong một thời gian dài.
Ba nguyên tắc cơ bản trong Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943, đó là: Dân tộc hóa, Đại chúng hóa, và Khoa học hóa. Cho đến nay, 3 nguyên tắc đó vẫn dẫn đường cho sự phát triển về văn hóa của đất nước.
Nguyên tắc “Dân tộc hóa” với mong muốn về tình yêu nước, sự đoàn kết của tất cả người dân Việt Nam, tạo ra sức mạnh tinh thần cực lớn giúp chúng ta vượt qua mọi kẻ thù. Đó là “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết; Thành công, thành công, đại thành công”, thể hiện nội dung, đôi khi không cần binh đao mà vũ khí của chúng ta chính là tinh thần.
Với nguyên tắc “Khoa học hóa” cũng như vậy. Năm 1946, trong Hội nghị toàn quốc lần thứ nhất, Bác Hồ đã nhấn mạnh rằng: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”. Chúng ta cũng nói rằng, một dân tộc dốt là một dân tộc yếu. Điều này cho thấy, để có một đất nước phát triển hơn, điều đầu tiên cần làm, đó chính là nâng cao trình độ học vấn của toàn dân; tạo ra nền tảng văn minh cho văn hóa. Khi trình độ học vấn được nâng cao, vốn hiểu biết được mở rộng, chúng ta sẽ thêm yêu đất nước, con người và văn hóa Việt Nam hơn nữa. Từ đó, công cuộc cải tạo đất nước mới có được những thành công.
PGS. TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội
Yếu tố văn minh của văn hóa rất quan trọng vì văn minh là trình độ văn hóa. Trong công cuộc làm cách mạng văn hóa, chúng ta sẽ xóa đi được những hủ tục, suy nghĩ quan điểm cổ hủ, lạc hậu – những yếu tố cản trở sự phát triển của đất nước; Phát huy được những giá trị văn hóa tiên tiến của đất nước; Tiếp thu văn hóa tinh hoa của thế giới làm giàu mạnh hơn giá trị truyền thống của dân tộc.
Văn hóa là của số đông, của đại chúng, dành cho mọi người. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” như là một ví dụ cụ thể của Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943 với việc xây dựng văn hóa từ những tế bào nhỏ như gia đình cho tới cộng đồng, cơ quan đoàn thể rồi đến khối nhà nước, tạo môi trường phát triển văn hóa lành mạnh.
PV: Thưa ông, 80 năm qua, dân tộc ta đã kế thừa, phát huy những giá trị cốt lõi của Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943 như thế nào?
Trên cơ sở các nguyên tắc, giá trị cốt lõi của Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943, chúng ta đã vạch ra chủ trương, đường lối văn hóa và rõ ràng. Đến nay, sau 80 năm, chúng ta vẫn thấy sức sống của Đề cương. Điều này được truyền tải qua các văn kiện như Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 BCH Trung ương Đảng Khóa 8 về xây dựng văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Ở đó, những giá trị dân tộc của chúng ta được kết hợp, chắt lọc, tiếp thu, tinh hoa văn hóa của thế giới để các yếu tố “dân tộc hóa” kết hợp nguyên tắc “Khoa học hóa” tạo điều kiện cho nền văn hóa của chúng ta có bước đi mới, phù hợp với giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Chúng ta cũng thấy được tinh thần đó trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ 9 BCH Trung ương Khóa 11 về xây dựng và phát triển văn hóa con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Ở đó, có mối quan hệ biện chứng: Xây dựng con người để phát triển văn hóa và xây dựng văn hóa để phát triển con người.
Các nguyên tắc “Dân tộc hóa”, “Khoa học hóa”; “Đại chúng hóa” kết hợp với nhau, để xây dựng con người có nhận thức, có thế giới quan rõ ràng, phát triển bền vững hơn toàn diện. Khi nền văn hóa phát triển bền vững thì tính bền vững ấy sẽ lan tỏa sang lĩnh vực khác của đời sống kinh tế, xã hội. Và chúng ta nhận thấy, giá trị của Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943 vẫn soi sáng, dẫn đường cho dân tộc ta phát triển. Không những thế, Đề cương Văn hóa Việt Nam còn được bồi đắp nội hàm mới, những giá trị mới, để từ đó, văn hóa luôn được kế thừa, phát triển, giúp dân tộc ta xây dựng khát vọng phồn vinh và hạnh phúc của thời đại Hồ Chí Minh.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn trả lời báo chí
PV: Trong bối cảnh hiện đại, văn hóa phát triển như thế nào để phù hợp với công cuộc hội nhập của đất nước?
Chúng ta biết rằng, để văn hóa góp phần vào sự phát triển đất nước thì văn hóa phải phát triển bền vững. Đây là nguyên tắc vô cùng quan trọng.
Hiểu theo nghĩa rộng, văn hóa có cả yếu tố tích cực, góp phần hỗ trợ cho sự phát triển đất nước. Nhưng bên cạnh đó, văn hóa cũng có yếu tố tiêu cực, hạn chế, ảnh hưởng xấu. Ví dụ, trước kia, tổ chức đám tang, có địa phương có phong tục tổ chức đến 7 ngày. Những điều đó đang dần được thay đổi để việc tổ chức tang lễ, ma chay văn minh hơn. Quá trình phát triển văn hóa của chúng ta là “gạn đục khơi trong”, những gì tốt thì phải phát huy, những gì xấu phải bỏ, chưa phù hợp thì sửa đổi cho phù hợp. Đó là nguyên tắc phát triển văn hóa trong bối cảnh hôm nay.
PV: Ông đánh giá ra sao về vai trò của giới trẻ hiện nay trong việc chung tay, lan tỏa, quảng bá giá trị tốt đẹp của văn hóa Việt Nam?
PGS. TS Bùi Hoài Sơn: Giới trẻ đóng vai trò vô cùng quan trọng với sự phát triển văn hóa vì chính sự năng động, sáng tạo của họ đã tạo ra những chất liệu mới, sức sống mới cho các hiện tượng văn hóa, để từ đó, văn hóa phù hợp hơn với bối cảnh thời đại. Văn hóa phải luôn tiếp biến trên cơ sở gìn giữ giá trị cũ, từ đó tạo dấu ấn.
Chúng ta thấy, nhiều sản phẩm nghệ thuật ngày hôm nay qua bàn tay, tài trí của giới trẻ đã nhận được sự quan tâm rộng rãi hơn của người dân thế giới. Ví dụ, bản nhạc Gen Cô Vy cũng đã truyền cảm hứng cho Nhân dân thế giới trong thời đại dịch Covid -19; những sản phẩm của các ca sĩ trẻ như Hoàng Thùy Linh, Đức Phúc… đang rất được giới trẻ trong nước và thế giới quan tâm. Tôi nghĩ, sự sáng tạo đó cần trở thành xu hướng chứ không phải đơn lẻ. Và để lan tỏa, quảng bá văn hóa Việt Nam, rất cần bàn tay, khối óc của giới trẻ.
Vì thế, hơn lúc nào hết, ngay bây giờ, chúng ta phải tạo ra môi trường, điều kiện thuận lợi để họ chung tay, chung sức nhiều hơn với sự phát triển văn hóa của đất nước.
PV: Xin cảm ơn ông!
Thái Sơn (thực hiện)
Theo dõi chúng tôi trên:
(PLM) - Bệnh viện E cứu sống bệnh nhân suy tim nguy kịch bằng kỹ thuật tạo nhịp bó nhánh trái tiên tiến, giúp chức năng tim phục hồi ngoạn mục từ 15–20% lên 60% chỉ sau một tháng.
PLM - Sáng 6-8, tại trụ sở Bộ Quốc phòng, Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng chủ trì lễ đón Ngài Dato' Seri Mohamed Khaled bin Nordin, Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia, sang thăm chính thức Việt Nam.
PLM - Trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục tăng trưởng mạnh, việc hoàn thiện cơ chế quản lý thuế và nâng cao năng lực tuân thủ của doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Đây là nội dung được các chuyên gia, cơ quan quản lý tập trung trao đổi tại Hội thảo "Quản trị rủi ro thuế thương mại điện tử" do Tạp chí Tài chính Doanh nghiệp phối hợp Hội Tư vấn Thuế Việt Nam tổ chức sáng 6/8.
(PLM) - Sáng ngày 1/8, Lễ khánh thành Đền Thiên Tiên Thánh Mẫu thuộc Quần thể di tích Kim Quang Cây Cộng, tại khu Yên Lập, phường Đông Mai, Quảng Ninh. Công trình được bắt đầu trùng tu, xây dựng vào ngày 19/2 âm lịch năm 2026, và chính thức được tổ chức khánh thành vào ngày 19/6 âm lịch năm 2026.
(PLM) - Từ ngày 3/8 đến ngày 4/8/2026, tại Thanh Hóa, Trường Đại học Luật Hà Nội đã tổ chức Hội nghị tập huấn ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) vào giảng dạy, nghiên cứu khoa học và quản trị đại học. Tham dự hội nghị có PGS.TS Tô Văn Hòa - Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội, cùng hơn 360 cán bộ, giảng viên của trường Đại học Luật Hà Nội.
(PLM) - Liên quan tới Vụ án tranh chấp hợp đồng vay tài sản giữa nguyên đơn là ông Đỗ Văn Khoát, sinh năm 1977, có địa chỉ tại xã Thổ Tang, tỉnh Phú Thọ và bị đơn là ông Phạm Văn Tuyến, sinh năm 1974, có địa chỉ tại tổ dân phố Tân Hà 6, phường Minh Xuân, tỉnh Tuyên Quang mà báo Pháp luật Việt Nam đã có nhiều bài viết về vụ việc. Ngày 30/7, Hội đồng xét xử Tòa án nhân dân khu vực 1 - Tuyên Quang đã tuyên chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn nhưng cũng không chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn trong vụ án “Tranh chấp hợp đồng vay tài sản”. Cho rằng bản án chưa thỏa đáng, bị đơn cho biết sẽ tiếp tục kháng cáo tới tòa án nhân dân tỉnh Tuyên Quang.
( PLM) - Vụ việc bồi thường, giải phóng mặt bằng tại Dự án Lăng Miếu Triệu Tường tại xã Hà Long, tỉnh Thanh Hóa tiếp tục phát sinh diễn biến mới khi 7 hộ dân gửi đơn tố cáo đến nhiều cơ quan có thẩm quyền. Phóng viên báo Pháp luật Việt Nam đã có buổi làm việc với UBND xã Hà Long về các vấn đề liên quan đến tiến độ, quy hoạch và hạ tầng khu xen cư, tái định cư phục vụ dự án.
PLM - Chiều 31/7, Bộ Y tế tổ chức cuộc họp về tiến độ xây dựng dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên, Bộ đã tiếp thu, tổng hợp ý kiến góp ý của các bộ, ngành và thành viên Chính phủ để tiếp tục hoàn thiện dự thảo trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét. Sau quá trình rà soát, dự thảo dự kiến gồm 8 chương, 71 điều và sẽ tiếp tục được chỉnh lý trong quá trình lấy ý kiến.
(PLM) - Tại khu vực từ ngõ 412 đến ngõ 462 đường Bưởi, thuộc dự án hoàn thiện và khớp nối hạ tầng kỹ thuật khu 7,2ha Vĩnh Phúc (phường Ngọc Hà, thành phố Hà Nội) xuất hiện một số thửa đất có hình dáng dị dạng, méo mó, đã hoặc đang hình thành các công trình có mặt tiền rất hẹp, kết cấu méo hoặc vát theo ranh giới giải phóng mặt bằng. Những công trình này tạo nên hình ảnh thiếu đồng bộ, làm ảnh hưởng đến cảnh quan chung của khu vực.
PLM) - Bệnh viện Việt Đức vừa thực hiện thành công ca ghép dương vật đầu tiên từ người hiến chết não tại Việt Nam, mở ra bước tiến mới của ngoại khoa và hy vọng phục hồi chức năng sinh dục cho bệnh nhân.
