Doanh nghiệp bị cấm thầu liên tiếp: Hồi chuông cảnh báo về minh bạch và xử lý vi phạm trong đấu thầu

Hàng loạt quyết định cấm thầu được ban hành

Trong vòng chưa đầy một năm, hệ thống thông tin đấu thầu và các cơ quan báo chí đã ghi nhận nhiều quyết định cấm tham gia đấu thầu đối với các doanh nghiệp hoạt động ở nhiều lĩnh vực khác nhau.

Điển hình là Công ty Cổ phần Khuyến nông Quốc gia (MST 0106131066). Doanh nghiệp này bị Đoàn 379 (Quân khu II) ra Quyết định số 832/QĐ-D379 ngày 27/8/2025, cấm tham gia các gói thầu do Đoàn 379 tổ chức. Trước đó, trong một vụ việc khác tại Hà Nội, Công ty Cổ phần Khuyến nông Quốc gia liên danh với Công ty Cổ phần In Hà Nội (MST 0101181842) tham gia gói thầu của Trung tâm Khuyến nông Hà Nội. Tuy nhiên, cả hai công ty đã bị phát hiện có hành vi “gian lận hồ sơ”, dẫn đến việc Trung tâm ban hành Quyết định số 493/QĐ-TTKN ngày 15/8/2025, cấm tham gia đấu thầu trong phạm vi 4 năm.

Tại Thanh Hóa, Công ty TNHH Khoa học Sức khỏe Bắc Việt (MST 0110582230) bị Bệnh viện Phổi Thanh Hóa cấm tham gia đấu thầu trong thời hạn 3 năm, đồng thời tịch thu luôn bảo đảm dự thầu. Nguyên nhân được chỉ rõ là doanh nghiệp này không trung thực trong hồ sơ, vi phạm cam kết dự thầu.

Tại Hà Tĩnh, UBND huyện Cẩm Xuyên đã ban hành Quyết định số 2775/QĐ-UBND ngày 15/5/2025, cấm hai doanh nghiệp là Công ty CP Phát triển Xây dựng QRB (MST 0108281388) và Công ty CP Tư vấn và Xây dựng 888 (MST 3001174205) tham gia hoạt động đấu thầu trong thời hạn 3 năm. Lý do: cả hai công ty đều làm giả hoặc làm sai lệch hồ sơ, tài liệu trong đấu thầu. Đáng chú ý, hành vi này được xác định vi phạm nghiêm trọng Điểm a, Khoản 4, Điều 16 Luật Đấu thầu 2023.

Cùng thời điểm, tại Hà Nội, Công ty Cổ phần Xây dựng Công trình Việt Nam (MST 0105663540) cũng bị xử lý vì làm giả tài liệu trong hồ sơ dự thầu. Theo quyết định công bố, công ty này rơi đúng vào khung chế tài tại Điều 125 Nghị định số 24/2024/NĐ-CP, với mức cấm thầu từ 3 đến 5 năm.

Một trường hợp khác là Công ty Cổ phần Đầu tư DSC Việt Nam (MST 0107651607). Doanh nghiệp này không bị cấm thầu do gian lận, nhưng lại bị chủ đầu tư chấm dứt hợp đồng vì “không còn năng lực để tiếp tục thực hiện”. Đây cũng là một dạng vi phạm năng lực được pháp luật đấu thầu hiện hành đề cập và xử lý bằng việc thu hẹp khối lượng, chấm dứt hợp đồng, công khai thông tin lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Từ chuỗi vụ việc nêu trên có thể thấy, hành vi vi phạm trong đấu thầu hiện nay diễn ra đa dạng: gian lận hồ sơ, làm giả tài liệu, khai sai năng lực hoặc suy giảm năng lực khi thực hiện hợp đồng. Dù lý do khác nhau nhưng điểm chung là tất cả các doanh nghiệp đều phải gánh chịu hậu quả nặng nề: bị cấm thầu nhiều năm, tịch thu bảo đảm dự thầu, mất uy tín và cơ hội tham gia các dự án công.

Khung pháp lý mới siết chặt, chế tài ngày càng rõ ràng

Theo các chuyên gia, việc xử lý hàng loạt vụ gian lận đấu thầu trong thời gian gần đây cho thấy pháp luật về đấu thầu đang ngày càng được thực thi nghiêm minh, nhất là từ khi Luật Đấu thầu 2023 (22/2023/QH15) có hiệu lực từ 01/01/2024.

Luật này đã bổ sung nhiều quy định quan trọng, trong đó Điều 16 quy định rõ các hành vi bị cấm như: gian lận, thông thầu, làm giả hoặc sai lệch hồ sơ, cung cấp thông tin không trung thực… Đây chính là cơ sở để các cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định xử lý hàng loạt vụ việc thời gian qua.

Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường – Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp cho rằng, hàng loạt quyết định cấm thầu vừa qua là một hồi chuông cảnh báo nghiêm khắc đối với cộng đồng doanh nghiệp.

Song song, Điều 87 Luật Đấu thầu 2023 nhấn mạnh: tùy tính chất, mức độ vi phạm, tổ chức, cá nhân có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính, bị cấm thầu, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Đặc biệt, Nghị định 24/2024/NĐ-CP (ban hành ngày 27/2/2024) đã quy định cụ thể tại Điều 125: những hành vi như gian lận, làm giả tài liệu, thông thầu sẽ bị cấm tham gia đấu thầu trong khung từ 3 đến 5 năm. Đây là căn cứ pháp lý trực tiếp trong nhiều quyết định cấm thầu tại Hà Nội, Hà Tĩnh, Thanh Hóa…vừa qua.

Đến ngày 04/8/2025, Nghị định 214/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, quy định chi tiết hơn về lựa chọn nhà thầu, xử lý vi phạm, chấm dứt hợp đồng, tịch thu bảo đảm dự thầu, công bố thông tin trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Việc ra đời nghị định này được kỳ vọng sẽ tạo hành lang chặt chẽ hơn, giúp cơ quan quản lý có công cụ pháp lý đồng bộ và mạnh mẽ để xử lý vi phạm.

Hồi chuông cảnh báo nghiêm khắc

Trao đổi với phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam, Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường – Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp cho rằng, hàng loạt quyết định cấm thầu vừa qua là một hồi chuông cảnh báo nghiêm khắc đối với cộng đồng doanh nghiệp.

Theo luật sư Cường, quy định pháp luật hiện hành đã rõ ràng và đủ sức răn đe. Luật Đấu thầu 2023 và các nghị định hướng dẫn đã liệt kê chi tiết hành vi bị cấm, khung chế tài, thời hạn cấm thầu, thẩm quyền xử lý. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải nhận thức đúng, hành xử đúng, bởi một khi đã bị phát hiện vi phạm thì hậu quả rất nặng nề: ngoài bị cấm thầu nhiều năm, doanh nghiệp còn mất uy tín, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự và buộc bồi thường thiệt hại.

“Để giảm thiểu tình trạng vi phạm, chủ đầu tư cần nâng cao trách nhiệm trong việc thẩm tra hồ sơ dự thầu, áp dụng công nghệ để đối chiếu dữ liệu, phối hợp với cơ quan thuế, đăng ký kinh doanh, lao động để xác minh thông tin nhân sự, hợp đồng tương tự. Bên cạnh đó, cần công khai, minh bạch thông tin xử lý vi phạm trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia để tạo tính răn đe và phòng ngừa chung”, ông Cường nhấn mạnh.

Về phía doanh nghiệp, luật sư Cường khuyến nghị phải xây dựng chương trình tuân thủ nội bộ, kiểm soát chặt chẽ việc lập hồ sơ, xác minh tài liệu, không được “mượn” hay làm giả hồ sơ năng lực. Đồng thời, doanh nghiệp cần đánh giá nghiêm túc năng lực thực tế trước khi tham gia dự thầu, tránh tình trạng “ôm” dự án vượt quá khả năng dẫn đến mất năng lực khi triển khai.

Ngoài ra, theo quy định mới tại Nghị định 214/2025/NĐ-CP, chủ đầu tư có cơ chế cụ thể để chấm dứt hợp đồng và xử lý bảo đảm thực hiện nếu phát hiện nhà thầu không còn đủ năng lực. Do đó, việc nâng cao năng lực quản trị hợp đồng cũng là yêu cầu cấp thiết để doanh nghiệp tránh rơi vào tình cảnh bị chấm dứt hợp đồng như trường hợp Công ty DSC Việt Nam.

Nhìn lại những vụ việc vừa qua có thể thấy, tình trạng vi phạm trong đấu thầu không còn là cá biệt, mà đã xuất hiện ở nhiều lĩnh vực, địa phương. Sự ra đời của Luật Đấu thầu 2023, Nghị định 24/2024/NĐ-CP và mới nhất là Nghị định 214/2025/NĐ-CP đã tạo ra hành lang pháp lý chặt chẽ, minh bạch và đủ sức răn đe. Vấn đề còn lại là sự tuân thủ thực chất từ phía doanh nghiệp và tinh thần trách nhiệm, minh bạch từ phía chủ đầu tư.

Mỗi quyết định cấm thầu là một bài học đắt giá. Nó không chỉ ảnh hưởng đến riêng doanh nghiệp vi phạm, mà còn tác động đến môi trường đấu thầu, ảnh hưởng tới niềm tin của xã hội vào tính công bằng, minh bạch của các dự án sử dụng vốn nhà nước. Đã đến lúc các doanh nghiệp phải thay đổi tư duy, hướng tới sự chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững, coi việc tuân thủ pháp luật là nền tảng để phát triển lâu dài.

Nguyên Vũ