Độc đáo "Lễ rước âm" tại Lễ hội chùa Nành

Chùa Nành thuộc xã Ninh Hiệp, huyện Gia Lâm cũ, nay là xã Phù Đổng, Hà Nội. Sở dĩ dân gian đặt tên chùa Nành, vì trong chùa có tượng Phật Pháp Vân, thường được người xưa gọi là tượng Bà Nành.

Chùa Nành còn có tên là chùa Cả, tên chữ Pháp Vân tự, là chùa lớn nhất trong ba ngôi chùa của làng Nành, cùng với chùa Khánh Ninh dựng năm 1664, chùa Đại Bi dựng năm 1673.

Hội chùa Nành là một trong những lễ hội đặc sắc ở Hà Nội với nhiều nghi thức và hoạt động dân gian cổ truyền, được tổ chức từ mồng 4 đến mồng 6 tháng 2 âm lịch hằng năm.

Điểm đặc trưng của Lễ hội chính là chuỗi nghi lễ truyền thống được tổ chức nghiêm cẩn và giàu tính biểu tượng như: Lễ nâng cây phan, dựng cây phướn, lễ nhiễu xung quanh cây phướn, lễ rước Phật, Thánh; lễ lục cúng, lễ tiến hương, tiến hoa, lễ kết hội bằng một đám rước thần Khâu Đà La từ Thạch Sàng (nơi nghỉ tối của đức Khâu Đà La thời xưa) về chùa… đặc biệt là lễ rước Âm.

Lễ rước Âm được diễn ra lúc nửa đêm mùng 6 tháng hai Âm lịch. Nhiều người dân làng Nành tin rằng, lễ rước âm này chính là thời khắc kết nối tâm linh mạnh mẽ nhất với truyền thống, tổ tiên và những người đã khuất, trở thành một minh chứng cho sự trường tồn của văn hóa dân gian.

Đoàn rước gồm những bô lão và thanh niên trai tráng trong làng, trang phục chỉnh tề, khiêng những linh vị và hương án đi quanh làng. Không khí trầm mặc, tiếng trống, tiếng chiêng ngân vang theo nhịp bước chân, gợi nhắc con người về đạo lý uống nước nhớ nguồn, về lòng thành kính với tổ tiên.

Theo quy định, khi thực hiện lễ rước Âm người tham gia đoàn rước không được nói chuyện, trống khẩu và mèn phải bịt kín bằng vải. Người đánh trống khẩu, mèn chỉ được dùng tay gõ lên mặt trống đảm bảo chỉ phát ra tiếng bục bục làm hiệu lệnh dẫn đường. Tất cả hộ gia đình trên đoạn đường thực hiện lễ rước Âm từ chùa Nành đến di tích Thạch Sàng phải thực hiện tắt đèn khi đoàn rước đi qua.

Dân làng Ninh Hiệp vẫn vậy - vẫn nâng niu từng nén hương dâng Phật, vẫn gìn giữ từng câu chuyện xưa, vẫn truyền dạy cho con cháu những phong tục lâu đời. Để rồi mai này, khi thế hệ sau lớn lên, khi bước chân trở về chùa Nành, họ vẫn thấy nơi đây không chỉ là một ngôi chùa cổ, mà còn là một phần ký ức, một phần hồn cốt quê hương.

Mỗi nghi lễ lại gắn với một sự tích mang đậm dấu ấn lịch sử-văn hóa của vùng Kinh Bắc xưa; minh chứng rõ nét cho quá trình Phật giáo hòa nhập vào tín ngưỡng bản địa, hình thành nên một dòng Phật giáo mang màu sắc Việt Nam. Lễ hội chùa Nành không chỉ là một sự kiện tâm linh mà còn là bức tranh sống động của văn hóa dân gian.

Những nghi lễ trang nghiêm, những trò chơi dân gian như kéo co, đấu vật, những phiên chợ quê với hàng quán tấp nập… tất cả đều là mạch nguồn kết nối quá khứ và hiện tại, giữ cho bản sắc làng quê Việt Nam không bị mai một theo thời gian.

Hiện Lễ hội Chùa Nành đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 2225/QĐ-BVHTTDL ngày 27/6/2025. Đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của lễ hội, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục bảo tồn, phát huy di sản trong đời sống đương đại.

Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Phù Đổng Nguyễn Đình Quang cho biết, để phát huy giá trị Lễ hội chùa Nành, địa phương sẽ tiếp tục thực hiện tốt công tác quản lý, bảo tồn Di sản văn hóa lễ hội Chùa Nành. Xã sẽ xây dựng chương trình, kế hoạch nhằm bảo vệ và phát huy giá trị của di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn, trong đó có Lễ hội chùa Nành, tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá giới thiệu di sản, Nghiên cứu, sưu tầm và tư liệu hóa di sản một cách hệ thống, hiện đại và sáng tạo; tăng cường truyền dạy và giáo dục di sản trong cộng đồng, phục hồi các thành tố cấu thành nhằm duy trì sức sống của di sản; phát huy giá trị lễ hội gắn với phát triển du lịch văn hóa-tâm linh trên địa bàn.

Lễ hội chùa Nành được vinh danh Di sản văn hóa Phi vật thể Quốc gia sẽ là một địa chỉ đỏ góp phần giáo dục truyền thống, là điểm tham quan, nghiên cứu văn hóa và lịch sử của vùng đất Phù Đổng-điểm du lịch hấp dẫn của Thủ đô.