Từ nỏ thần Cổ Loa đến công nghệ quân sự thời Tây Sơn
Từng phục dựng nỏ thần Cổ Loa, kỹ sư Vũ Đình Thanh (tốt nghiệp Học viện Kỹ thuật quân sự của Tiệp Khắc năm 1992) cho biết, qua hàng trăm lần thực nghiệm, loại vũ khí này không chỉ bắn được nhiều mũi tên đồng cùng lúc, mà còn tạo sát thương dựa trên lực trọng trường, vận hành theo nguyên lý tương tự bom xuyên boongke của Mỹ, giúp mũi tên “xuyên giáp giặc ở khoảng cách xa nhất” khi bắn từ vị trí cao.
Từ nền tảng đó, ông Thanh tiếp tục khảo cứu sự phát triển của hỏa khí Việt Nam, đặc biệt chú ý đến nguồn diêm tiêu – thành phần không thể thiếu của thuốc súng đen.
Trong tiến trình lịch sử Việt Nam, Hoàng đế Quang Trung-Nguyễn Huệ là tài năng quân sự kiệt xuất đã đánh tan quân Thanh xâm lược trong chiến thắng Ngọc Hồi-Đống Đa vang dội mùa xuân năm Kỷ Dậu 1789. Kỹ sư Vũ Đình Thanh, làm việc cho tập đoàn vũ khí phòng không NPO ALMAZ-Nga đã dành hơn sáu năm nghiên cứu công phu về công nghệ quân sự thời Tây Sơn.
![]() |
| Minh họa nghiên cứu về hỏa khí đặc biệt từ phốt pho mà quân Tây Sơn đã sử dụng. (Ảnh: NVCC) |
Một trong những luận điểm mới mẻ của kỹ sư Vũ Đình Thanh đưa ra là sự liên hệ tới nguồn nguyên liệu diêm tiêu - thành phần chính của thuốc súng đen, được chiết xuất từ phân dơi, phân chim tại các đảo và hang động Việt Nam.
Theo các tài liệu quốc tế, trước khi thuốc nổ hiện đại ra đời (năm 1884), châu Âu từ thế kỷ 17 đến 19 phụ thuộc lớn vào nguồn diêm tiêu nhập từ châu Á. Trong đó khu vực Đông Dương, đặc biệt Việt Nam có điều kiện tự nhiên rất thuận lợi. Ông Thanh cho rằng đây chính là “tài nguyên chiến lược” mà các công ty Đông Ấn của phương Tây tìm mọi cách để tiếp cận.
Từ góc độ kinh tế và quân sự, ông Thanh cho rằng khi các công ty Đông Ấn của Pháp và Anh tiếp cận Việt Nam, mục tiêu của họ không chỉ đơn thuần là truyền giáo hay buôn bán, mà còn nhằm khai thác các nguồn tài nguyên chiến lược, trong đó có diêm tiêu thu được từ phân chim, phân dơi.
Ông Thanh nhận định việc Nguyễn Ánh hợp tác với Giám mục Bá Đa Lộc cùng các sĩ quan Pháp có thể xuất phát từ lợi ích kinh tế liên quan đến mặt hàng quan trọng này, vốn là nguyên liệu quan trọng trong thời đại của thuốc súng.
Tiếp cận lịch sử bằng góc nhìn khoa học
Chính trong nỗ lực tái hiện công nghệ hỏa khí thời Tây Sơn, kỹ sư Vũ Đình Thanh đã đưa ra một giả thuyết đáng chú ý: quân Tây Sơn đã sử dụng loại vũ khí có chứa phốt pho, chất cháy đặc biệt tạo ra hiệu ứng lửa mạnh với hiệu ứng cực kỳ nguy hiểm là nhanh chóng triệt tiêu oxy trên diện rộng.
“Hỏa cầu và hỏa hổ, những vũ khí tạo lửa dữ dội mà sử sách ví như lửa từ rồng phun ra chứa phốt pho nguyên chất hoặc hỗn hợp phốt pho với nhựa thông, dầu mỏ. Khi tung ra, chúng tự bốc cháy ở nhiệt độ lên tới hơn 2.000 độ C, không chỉ gây bỏng nặng mà còn tạo ra hiệu ứng nhanh chóng triệt tiêu oxy trên diện rộng, khiến đối phương chết ngạt hoặc mất khả năng chiến đấu”, kỹ sư Thanh nhận định.
Theo kỹ sư Thanh, đây là một yếu tố giúp quân Tây Sơn đạt chiến thắng thần tốc trong chiến dịch Kỷ Dậu 1789. Nhận định này đã được Thượng tướng, Viện sĩ, Tiến sĩ, Anh hùng lực lượng vũ trang Nhân dân Nguyễn Huy Hiệu, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng đánh giá cao, coi là “một cách tiếp cận lịch sử bằng góc nhìn khoa học”. Tuy nhiên, cả hai cùng cho rằng, cần thêm bằng chứng khảo cổ, hóa học và tư liệu để xác minh.
Sự sáng tạo trong chế tác hỏa khí thời đó, kết hợp giữa tri thức tự nhiên và kinh nghiệm dân gian, có thể cho thấy nền khoa học – kỹ thuật bản địa đạt trình độ đáng kể.
![]() |
| Lễ hội Gò Đống Đa (Hà Nội) được tổ chức hằng năm để tưởng nhớ người Anh hùng Quang Trung cùng nghĩa quân Tây Sơn đã chiến đấu bảo vệ nền độc lập của dân tộc. (Ảnh: Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội) |
Những phát hiện, nhận định và suy ngẫm nêu trên, dù còn cần thêm luận điểm và chứng cứ kiểm chứng, song đã mở ra hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu lịch sử Việt Nam qua lăng kính phản chiếu cả khoa học, công nghệ và lòng yêu nước. Câu chuyện về Quang Trung không chỉ là chiến thắng quân xâm lược mà còn là biểu tượng cho tư duy sáng tạo, tinh thần tự chủ và ý chí bảo vệ đất nước bằng cả sức mạnh lẫn trí tuệ.
Ngày nay, việc tiếp tục nghiên cứu, phân tích và phục dựng các giá trị khoa học – lịch sử không chỉ góp phần làm phong phú sử học Việt Nam, mà còn tiếp tục nuôi dưỡng tinh thần tự cường trong kỷ nguyên mà tri thức và sáng tạo là nền tảng cho độc lập và phát triển quốc gia.
(PLM) - Trải qua 120 năm xây dựng và phát triển, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã ghi dấu nhiều thành tựu nổi bật, góp phần tạo nên những bước tiến quan trọng của nền ngoại khoa Việt Nam. Nhân dịp kỷ niệm dấu mốc đặc biệt này, Bệnh viện vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất, ghi nhận những thành tích xuất sắc trong lĩnh vực ghép tạng.
PLM - Sáng ngày 20/11, nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam, tại Trường Tiểu học Ba Đình, Hà Nội đã diễn ra Lễ trao nhãn chất lượng giáo dục tiếng Pháp cho nhà trường. Với 12 cơ sở mới được gắn biển đợt này, Việt Nam hiện có 44 cơ sở giáo dục thuộc mạng lưới, đứng đầu khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực bền bỉ của nhà trường trong công tác giảng dạy tiếng Pháp; qua đó góp phần thúc đẩy hợp tác giáo dục Việt – Pháp và phát triển giáo dục đa ngôn ngữ tại Việt Nam.
(PLM) - Đã gần 40 năm qua, có một người thầy vẫn bền bỉ đứng trên bục giảng, kiên nhẫn dùng đôi tay, ánh mắt và cả trái tim để mở ra cánh cửa tri thức cho những học trò đặc biệt.
(PLM) - Những bước chân tự tin đến lớp, một lời chào lễ phép, ánh mắt tập trung nghe cô giảng bài hay đơn giản là việc tự mình cầm bút viết nên một con chữ… Với nhiều học sinh, đó là những điều bình thường. Nhưng tại Trường Tiểu học Bình Minh, số 80 Thợ Nhuộm, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội, để có được những khoảnh khắc ấy, cô và trò đã phải trải qua một hành trình không ít gian nan.
PLM - Sáng ngày 19/11, Trường Đại học Công đoàn tổ chức Hội thảo quốc tế ICFBA-2026 với chủ đề “Quản trị thông minh và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số vì sự phát triển bền vững”. Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến.
(PLM) - Để chuẩn bị cho một trong những điểm nhấn ấn tượng nhất tại Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam 2026, những ngày này, cán bộ công nhân viên tại Công ty Cổ phần May X19 ( Quân chủng PK-KQ) đang dành trọn tâm huyết để hoàn thiện những lá cờ Tổ quốc, sẵn sàng cùng biên đội trực thăng sải cánh kiêu hãnh trên bầu trời Thủ đô.
(PLM) - Nhân kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026), chiều 18/11, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã đến thăm, chúc mừng tập thể lãnh đạo, cán bộ, giảng viên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Đón tiếp đoàn có đồng chí Lê Hải Bình, Phó Giám đốc Thường trực Học viện.
(PLM) - Trường Đại học Ngân hàng TP HCM vừa tổ chức Hội thảo khoa học cấp trường với chủ đề “Kinh tế số và sự điều chỉnh của pháp luật”. Đây là hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 50 năm thành lập trường và hướng tới Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Tham dự hội thảo, về phía Trường Đại học Ngân hàng TP HCM có GS.TS Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng nhà trường; TS Võ Song Toàn, Quyền Trưởng khoa Luật Kinh tế, cùng các giảng viên, nhà khoa học. Hội thảo còn có sự tham dự của đại diện Tòa án nhân dân Khu vực 7, văn phòng công chứng và luật sư.
(PLM) - Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng yêu cầu “tổng rà soát” pháp luật phải chỉ ra điểm nghẽn lớn, đề xuất lộ trình xử lý cụ thể, đồng thời triển khai chiến dịch truyền thông quy mô đến tháng 1/2027.
PLM - Sáng ngày 18/11, hòa chung không khí tri ân của cả nước hướng về Ngày Nhà giáo Việt Nam, Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội (HHT) long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026), Chào mừng năm học mới 2026 – 2027 và chính thức khánh thành Trung tâm STEM – AI – Robot.