Hướng đi mới trong chăm sóc sức khỏe người dân

Chuyển từ “tập trung khám bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”

Tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã biểu quyết thông qua Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/07/2026. Việc ban hành Luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế, kiến tạo khuôn khổ pháp lý cho công tác phòng bệnh trong giai đoạn mới. Một trong những điểm nhấn nổi bật của Luật Phòng bệnh là sự thay đổi căn bản về tư duy, chuyển từ “tập trung khám bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”.

Không chỉ vậy, Luật Phòng bệnh mở ra quyền lợi mới cho người dân thông qua các chính sách bảo đảm công bằng trong tiếp cận vaccine, sinh phẩm y tế, dinh dưỡng trong 1.000 ngày đầu đời. Đáng chú ý, Luật bổ sung quy định khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất 1 lần/năm theo nhóm đối tượng và lộ trình ưu tiên, nhằm hiện thực hóa định hướng chiến lược của Nghị quyết 72-NQ/TW với mục tiêu: “Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần”.

Theo kế hoạch triển khai Nghị quyết 72-NQ/TW và các quy định tại Luật Phòng bệnh, Bộ Y tế đang xây dựng phương án tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho người dân, với nguồn kinh phí chủ yếu từ Quỹ Bảo hiểm y tế, đồng thời kết hợp ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác. Trong khi đó, ở tuyến cơ sở, nhiều trạm y tế xã, phường và cơ sở khám, chữa bệnh tại các địa phương trên cả nước chủ động đầu tư cải tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng, bổ sung trang thiết bị, kiện toàn nhân lực, từng bước triển khai nhiệm vụ mới.

Đơn cử, Trạm Y tế phường Phú Thượng (Hà Nội) vừa phối hợp với Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn vận hành thử nghiệm mô hình chăm sóc sức khỏe ban đầu 3S (Saint Paul Support System of Primary Health), qua đó tổ chức khám, tư vấn sức khỏe miễn phí cho hơn 60 người cao tuổi trên địa bàn. Kết quả bước đầu cho thấy mô hình 3S phát huy hiệu quả rõ rệt trong việc tầm soát, phát hiện sớm các bệnh lý mạn tính thường gặp ở người già như tăng huyết áp, đái tháo đường và các bệnh lý tim mạch, hô hấp.

Để tuyến cơ sở phát huy tiềm năng, thế mạnh

Được xem là một “siêu đô thị”, TP HCM hiện đang gánh vác nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho hàng chục triệu người dân và xu hướng tiếp tục tăng cao trong tương lai. Trước áp lực lớn đặt ra cho hệ thống y tế, Sở Y tế TP HCM xác định hướng phát triển và vận hành hệ thống y tế theo mô hình đa tầng, mỗi tầng được phân định rõ chức năng, nhiệm vụ và giới hạn kỹ thuật, gồm: tầng khám, chữa bệnh ban đầu; tầng kỹ thuật cơ bản và tầng điều trị chuyên sâu.

Theo đó, tầng khám, chữa bệnh ban đầu với 168 trạm y tế xã, phường, đặc khu, được xác định là tuyến “gác cổng”, có trách nhiệm thực hiện tốt công tác sàng lọc, theo dõi và quản lý sức khỏe ban đầu cho người dân. Tầng kỹ thuật cơ bản, bao gồm 19 bệnh viện đa khoa quận, huyện trước đây và 13 trung tâm y tế khu vực có giường bệnh phải bảo đảm đủ năng lực chuyên môn để đáp ứng phần lớn nhu cầu khám, chữa bệnh ở mức cơ bản của người dân. Ở tầng điều trị chuyên sâu, các bệnh viện tuyến cuối cần được đầu tư nguồn lực, hạ tầng và trang thiết bị hiện đại, đồng thời giảm tải các ca bệnh thông thường, tránh quá tải không cần thiết để tập trung vào điều trị kỹ thuật cao, chuyên sâu.

Trong mô hình đa tầng, tuyến cơ sở được xác định giữ vai trò then chốt. Theo Sở Y tế TP HCM, nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới là “lật ngược hình tam giác” của hệ thống y tế, đưa tuyến ban đầu trở thành nền tảng quan trọng nhất. Theo định hướng này, tuyến cơ sở sẽ là điểm tiếp cận đầu tiên của người dân, tập trung vào phòng bệnh, nâng cao sức khỏe, tổ chức khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc phát hiện sớm và quản lý hiệu quả các bệnh lý mạn tính.

Bên cạnh đa tầng, Sở Y tế TP HCM còn phát triển hệ thống y tế theo định hướng đa cực - đa trung tâm. Định hướng đa cực được triển khai thông qua việc xây dựng các bệnh viện cửa ngõ, những “điểm chặn” chiến lược của toàn hệ thống y tế, có vai trò đón bệnh nhân từ sớm, xử trí ban đầu và phân luồng hợp lý. Định hướng đa trung tâm tập trung hình thành các trung tâm y tế chuyên sâu theo từng lĩnh vực, đủ năng lực tiếp nhận và điều trị các bệnh lý phức tạp nhất, đồng thời tăng cường phối hợp liên viện, liên chuyên khoa.