Lễ hội thổi cơm thi làng Thị Cấm là “sợi dây” gắn kết cộng đồng

Lễ hội thường diễn ra vào mùng 8 tháng Giêng âm lịch hằng năm, thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách thập phương. Phần lễ được tổ chức trang nghiêm tại đình làng Thị Cấm, nơi thờ thành hoàng. Các nghi thức rước kiệu, dâng hương, tế lễ được thực hiện theo đúng nghi thức cổ truyền, với đội tế nam quan, nữ quan trong trang phục truyền thống. Không khí linh thiêng, thành kính bao trùm không gian đình làng, mở đầu cho phần hội đầy sôi động phía sau.

Hội thổi cơm thi làng Thị Cấm (xã Xuân Phương, Thành phố Hà Nội) tưởng nhớ công lao của Thành hoàng Phan Tây Nhạc.

Hội thổi cơm thi làng Thị Cấm (xã Xuân Phương, Thành phố Hà Nội) tưởng nhớ đến công lao của Thành hoàng Phan Tây Nhạc, đời Hùng Vương thứ 18, cùng 3 vị công chúa đã có công dẹp giặc, chăm lo cuộc sống của dân. Tương truyền, tướng quân Phan Tây Nhạc được giao thống lĩnh quân binh đi đánh giặc, khi qua làng Hương Canh (làng Thị Cấm), ông tổ chức thi tuyển chọn người giỏi việc hậu cần để phục vụ quân binh. Chiến thắng trở về, tướng quân ở lại vùng đất này, dạy dân cấy lúa, dệt vải. Sau khi qua đời, ông được Nhân dân tôn thờ là Thành hoàng làng, chọn ngày 8 tháng Giêng mở hội thổi cơm thi. Với những giá trị văn hóa độc đáo, Lễ hội truyền thống - hội thổi cơm thi Thị Cấm đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Trước khi diễn ra Lễ hội, cộng đồng và Ban Quản lý Di tích đình họp, phân công nhiệm vụ cho từng người giữ vai trò chính như: ông Tư đình, chủ tế, 4 đội thi thổi cơm đại diện cho 4 giáp…

Đồ chuẩn bị cho Lễ hội gồm: nồi đồng, bát, thóc loại tốt, chày, cối đá, bình đồng, dụng cụ kéo lửa, chất đốt (giang, rơm, nứa)… Nồi đồng và bát được để trong hậu cung, khi có lễ hội mới mang ra dùng. Rơm là loại rơm nếp, phục vụ việc giã gạo và nấu cơm, được bện thành cuộn tròn để kê gối giã gạo tránh cối bị trật ra ngoài, đặt trên miệng cối chắn không cho thóc, gạo bắn ra ngoài. Rơm rối và rơm cuộn để dùng nấu cơm. Giang, tre, nứa được chẻ ra, phơi khô dùng để nhóm lửa. Dụng cụ kéo lửa được làm từ các thanh giang, tre già, một nắm bùi nhùi rơm và ít mùn cưa. Khi thực hành lấy lửa, người dùng lấy 2 thanh giang kẹp vào bùi nhùi, dùng 2 thanh tre giữ chắc 2 đầu và 2 người kéo co cho cật giang cọ xát vào cật tre nhiều lần, tạo ma sát để bắt lửa vào mùn cưa và rơm.

Ông Nguyễn Anh Đức - Phó Chủ tịch UBND phường Xuân Phương cho biết, Lễ hội thổi cơm thi làng Thị Cấm hiện còn lưu giữ nhiều nét đặc trưng của lễ hội truyền thống tại châu thổ Bắc Bộ, nổi bật là tín ngưỡng liên quan đến nông nghiệp như tục thờ lửa và tục thờ lúa. Thông qua việc thực hiện các công đoạn thổi cơm dâng Thánh như: kéo lửa, vo gạo, giã gạo, giữ lửa,…người tham gia được rèn luyện sự khéo léo, tỉ mỉ, kiên trì. Lễ hội thể hiện kinh nghiệm và tri thức dân gian trong việc sử dụng lửa và chế biến món ăn phục vụ nhu cầu sinh hoạt thiết yếu.

Lễ hội thổi cơm thi là “sợi dây” gắn kết cộng đồng. Trên hết đó là tinh thần làm việc tập thể, việc cùng tham gia thổi cơm đòi hỏi sự phân công phối hợp nhuẩn nhuyễn giữa các thành viên trong đội thi, là biểu tượng của tinh thần gắn bó làng mạc. Các cá nhân riêng lẻ tham gia lễ hội với tư cách thành viên đội thi hay người tham gia cổ vũ đều hòa làm một trong không khí khẩn trương, sôi nổi càng làm tinh thần cố kết cộng đồng được đẩy lên cao độ, sự cố kết càng thêm bền chặt.

Ông Nguyễn Anh Đức - Phó Chủ tịch UBND phường chủ trì Hội nghị triển khai công tác tổ chức Lễ hội truyền thống trên địa bàn phường Xuân Phương năm 2026. (Ảnh trong bài: P.V)

Lễ hội truyền thống là cơ hội để địa phương quảng bá những giá trị văn hóa tiêu biểu đến với công chúng trong và ngoài nước. Xây dựng hình ảnh người Xuân Phương nghĩa tình, giàu bản sắc. Thu hút khách du lịch đến tham quan, tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương, góp phần phát triển kinh tế - xã hội.

Khép lại một ngày hội trong màn mưa xuân dịu nhẹ, âm vang trống hội và hương khói linh thiêng vẫn còn đọng lại nơi sân đình làng Thị Cấm. Hội thổi cơm thi không chỉ tái hiện một tích xưa hào hùng mà còn bồi đắp thêm niềm tự hào, gắn kết cộng đồng làng xã giữa lòng Hà Nội hôm nay. Qua bao thăng trầm thời gian, Lễ hội vẫn được gìn giữ vẹn nguyên, trở thành sợi dây nối quá khứ với hiện tại, để mỗi độ mùng 8 tháng Giêng, người dân và du khách lại tìm về, cùng nhau trân trọng và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của quê hương.