Mở rộng cơ hội sống cho người bệnh đột quỵ từ nghiên cứu của các nhà khoa học Việt

Nghiên cứu điều trị, bổ sung bằng chứng lâm sàng

Đột quỵ não là tình trạng cấp cứu đòi hỏi người bệnh được chẩn đoán và điều trị kịp thời để hạn chế tổn thương não, nguy cơ tử vong và di chứng. Tuy nhiên, tại nhiều địa phương, việc tiếp cận các kỹ thuật điều trị chuyên sâu vẫn gặp khó khăn do khoảng cách địa lý, hạn chế về nhân lực và trang thiết bị.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, nhóm các nhà khoa học Bệnh viện Bạch Mai triển khai nghiên cứu các phương pháp điều trị nhồi máu não cấp, đồng thời phát triển mạng lưới đơn vị đột quỵ thông qua đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ chuyên môn cho các cơ sở y tế địa phương.

Cụm công trình có 9 tác giả, đồng tác giả thuộc Bệnh viện Bạch Mai, đã được Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước đề nghị Hội đồng cấp Nhà nước xét tặng Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ đợt 7.

Trong điều trị nhồi máu não cấp, thuốc tiêu huyết khối Alteplase có tác dụng làm tan cục máu đông, còn kỹ thuật lấy huyết khối cơ học sử dụng dụng cụ chuyên dụng để loại bỏ cục máu đông khỏi mạch máu. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào tình trạng người bệnh, thời gian khởi phát, kết quả chẩn đoán hình ảnh và các tiêu chuẩn chuyên môn.

GS.TS Mai Duy Tôn cùng các cộng sự tại Bệnh viện Bạch Mai đã nghiên cứu sử dụng Alteplase liều thấp 0,6 mg/kg, đồng thời đánh giá chiến lược điều trị bắc cầu, kết hợp thuốc tiêu huyết khối với lấy huyết khối cơ học ở những trường hợp đáp ứng chỉ định.

Nghiên cứu Alteplase liều thấp ban đầu được thực hiện trên 66 người bệnh nhồi máu não cấp được điều trị trong vòng 180 phút kể từ khi khởi phát. Nhóm nghiên cứu đánh giá hiệu quả thông qua các chỉ số lâm sàng, mức độ cải thiện thần kinh và những biến chứng sau điều trị, bổ sung dữ liệu về khả năng áp dụng phương pháp này trên người bệnh Việt Nam.

Trên cơ sở đó, nhóm tiếp tục đánh giá hiệu quả sử dụng Alteplase liều thấp trong khoảng 3-4,5 giờ sau khởi phát. Kết quả được cung cấp cho thấy, 51,51% người bệnh trong nhóm nghiên cứu đạt mức phục hồi chức năng tốt sau 3 tháng, với điểm mRS 0-1; tỷ lệ tử vong sau 3 tháng là 13,03%.

Những kết quả này bổ sung bằng chứng lâm sàng về điều trị nhồi máu não cấp bằng Alteplase liều thấp, góp phần cung cấp cơ sở tham khảo cho việc lựa chọn phương pháp điều trị. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc phải căn cứ vào chỉ định chuyên môn và tình trạng cụ thể của từng người bệnh; không phải trường hợp nào cũng phù hợp với cùng một phác đồ.

Kết quả nghiên cứu cũng được sử dụng trong tài liệu đào tạo, hướng dẫn chuyên môn về điều trị đột quỵ tại Việt Nam, hỗ trợ bác sĩ trong thực hành lâm sàng.

Bệnh nhân đột quỵ não lại phụ thuộc hoàn toàn vào thời gian vàng chỉ 4-5 giờ với điều trị thuốc tiêu huyết khối và 6 giờ đầu với điều trị lấy huyết khối. (Ảnh: MST)

Phát triển mạng lưới, đưa kỹ thuật đến gần người bệnh

Song song với nghiên cứu điều trị, nhóm các nhà khoa học Bệnh viện Bạch Mai triển khai phát triển mạng lưới đơn vị đột quỵ tại nhiều địa phương. Trọng tâm là đào tạo nhân lực, chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ thành lập các đơn vị chuyên trách và chuẩn hóa quy trình cấp cứu, giúp nâng cao năng lực xử trí tại tuyến cơ sở.

Dưới sự dẫn dắt chuyên môn của GS.TS Mai Duy Tôn cùng các chuyên gia Bệnh viện Bạch Mai, mạng lưới được phát triển tại nhiều địa phương, trong đó có Hà Giang, Điện Biên, Thanh Hóa và Quảng Ninh.

Một nội dung quan trọng là triển khai quy trình cấp cứu đột quỵ Code Stroke, kết hợp hội chẩn từ xa qua hệ thống Telemedicine. Nhờ đó, bác sĩ tại cơ sở có thể trao đổi với chuyên gia tuyến trên, chia sẻ kết quả chẩn đoán hình ảnh và phối hợp lựa chọn phương án xử trí phù hợp. Cách làm này góp phần tăng cường kết nối chuyên môn, nhất là tại những địa bàn xa trung tâm.

Tại Hà Giang trước đây, Trung tâm Đột quỵ Bệnh viện Bạch Mai đã hỗ trợ nâng cao năng lực cấp cứu tại các bệnh viện tuyến khu vực. Theo thông tin của nhóm nghiên cứu, 4 đơn vị đột quỵ được thành lập tại các bệnh viện đa khoa khu vực Quang Bình, Hoàng Su Phì, Vị Xuyên và Đồng Văn; đồng thời, 10 đội cấp cứu được thành lập tại 10 bệnh viện tuyến huyện.

Hoạt động đào tạo, chuyển giao kỹ thuật được triển khai song song với việc xây dựng mạng lưới. Bốn bác sĩ và 8 điều dưỡng được cấp chứng chỉ điều trị tiêu huyết khối và chăm sóc người bệnh đột quỵ. Các cơ sở y tế được hướng dẫn quy trình tiếp nhận, chẩn đoán, sử dụng thuốc và xử trí biến chứng, từng bước nâng cao khả năng cấp cứu tại địa phương.

Tại Thanh Hóa, hoạt động hỗ trợ chuyên môn của các chuyên gia Bệnh viện Bạch Mai góp phần mở rộng mạng lưới cấp cứu đột quỵ. Theo số liệu được cung cấp, số cơ sở có năng lực xử trí đột quỵ tại tỉnh được nâng lên 17 bệnh viện, chưa bao gồm Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa. Các bệnh viện tuyến cơ sở từng bước triển khai kỹ thuật tiêu sợi huyết, tạo thêm cơ hội để người bệnh được điều trị sớm tại địa phương.

Kết quả triển khai tại Thanh Hóa cho thấy thời gian trung vị từ khi người bệnh nhập viện đến khi được tiêm thuốc tiêu sợi huyết là 53,5 phút. Trong nhóm người bệnh được điều trị, 81,2% có cải thiện thần kinh sớm và 75% đạt mức phục hồi chức năng tốt khi xuất viện.

Theo số liệu do nhóm nghiên cứu cung cấp, mạng lưới đã ghi nhận 60 đơn vị, đội, khoa và trung tâm đột quỵ tham gia ứng dụng, phát triển mạng lưới và triển khai kỹ thuật chuyên sâu tại 16 nhóm địa bàn trên cả nước.

Bên cạnh điều trị tiêu huyết khối, các kỹ thuật chuyên sâu như lấy huyết khối cơ học và phối hợp các phương pháp tái thông mạch máu cũng được triển khai nhằm nâng cao năng lực xử trí những trường hợp phức tạp. Tháng 11/2025, Trung tâm Đột quỵ Bệnh viện Bạch Mai được Hội Đột quỵ Thế giới công nhận là Trung tâm Đột quỵ chuyên sâu (Advanced Stroke Center).

Kết nối nghiên cứu với thực tiễn chăm sóc sức khỏe

Điểm đáng chú ý của cụm công trình là sự kết hợp giữa nghiên cứu lâm sàng, triển khai kỹ thuật chuyên sâu và phát triển mạng lưới cấp cứu. Từ đánh giá liều thuốc, thời gian điều trị đến đào tạo nhân lực và hội chẩn từ xa, các hoạt động cùng hướng tới mục tiêu nâng cao cơ hội tiếp cận điều trị kịp thời cho người bệnh.

Đối với đột quỵ, hiệu quả điều trị không chỉ phụ thuộc vào năng lực của bệnh viện tuyến cuối mà còn liên quan đến khả năng phát hiện sớm, vận chuyển, chẩn đoán và phối hợp giữa các tuyến. Vì vậy, phát triển mạng lưới đơn vị đột quỵ là một hướng tiếp cận nhằm nâng cao năng lực của toàn hệ thống y tế, từng bước thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ chuyên sâu giữa các địa phương.

Theo Nghị định số 18/2024/NĐ-CP, công trình được xét tặng Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ phải đáp ứng các tiêu chuẩn về giá trị khoa học hoặc công nghệ, tính sáng tạo và tác dụng, ảnh hưởng đối với đời sống xã hội.

Việc cụm công trình của các nhà khoa học Bệnh viện Bạch Mai được đề nghị xét tặng Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ đợt 7 ghi nhận hướng nghiên cứu gắn với thực tiễn chăm sóc sức khỏe. Giá trị của công trình không chỉ nằm ở những kết quả chuyên môn mà còn ở nỗ lực chuyển giao kỹ thuật, đào tạo nhân lực và đưa dịch vụ cấp cứu đột quỵ đến gần hơn với người dân.

Trong điều trị đột quỵ, phát hiện sớm, lựa chọn đúng phương pháp và phối hợp hiệu quả giữa các cơ sở y tế là những yếu tố quan trọng để hạn chế tử vong, di chứng. Đây cũng là mục tiêu xuyên suốt của cụm công trình, góp phần nâng cao năng lực điều trị và chất lượng chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam.