Mở rộng đối tượng, linh hoạt điều kiện để nâng hiệu quả trợ giúp pháp lý ở vùng khó khăn

Mở rộng đối tượng thụ hưởng dịch vụ trợ giúp pháp lý

Thảo luận tại Tổ 2 về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh một số vấn đề trọng tâm của dự luật. Trong đó, về việc mở rộng đối tượng thụ hưởng tại Điều 7, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung đối tượng người có mức sống trung bình nhưng rơi vào hoàn cảnh ngặt nghèo.

“Cần bổ sung nhóm người không thuộc diện hộ nghèo nhưng gặp biến cố, phải đối mặt với khó khăn tài chính ngặt nghèo. Hiện nay, tỷ lệ hộ nghèo của cả nước chỉ còn 1,3%, nhưng tỷ lệ hộ cận nghèo lại cao gấp 3 lần, và rủi ro tái nghèo luôn hiện hữu. Chúng ta phải hết sức lưu ý nhóm này”, Chủ tịch Quốc hội đề nghị.

Đối với trẻ em, Chủ tịch Quốc hội đề nghị mở rộng diện TGPL cho tất cả trẻ em trong các vụ án hình sự, dân sự có liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em thay vì chỉ giới hạn ở một số điều kiện nhất định như hiện nay.

Đối với người lao động, theo Chủ tịch Quốc hội, cần bổ sung đối tượng là người lao động bị sa thải trái pháp luật hoặc người lao động trong các vụ tranh chấp lao động tập thể.

Về nâng cao chất lượng và địa vị pháp lý của Trợ giúp viên pháp lý, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, Luật cần có quy định nhằm chuẩn hóa chức danh nghề nghiệp, xây dựng chế độ đãi ngộ tương xứng và đặc biệt là bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của họ trong quá trình hành nghề.

Về cơ chế xã hội hóa và huy động nguồn lực, Chủ tịch Quốc hội cho biết, hiện nay, sự tham gia của các tổ chức hành nghề luật sư vào hoạt động TGPL vẫn còn hình thức, còn e ngại do thủ tục thanh quyết toán hết sức phức tạp. Do đó, “cần cải cách, đơn giản hóa hồ sơ quyết toán; đồng thời, mức phí chi trả bồi dưỡng thực hiện vụ việc cho luật sư cần tiệm cận với giá trị thị trường để khuyến khích luật sư tham gia”.

Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị, cần thiết kế hành lang pháp lý để khuyến khích các quỹ từ thiện của doanh nghiệp, tổ chức xã hội tài trợ cho hoạt động TGPL. “Ngân sách nhà nước không thể bao cấp toàn bộ, cần thiết phải có xã hội hóa”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về phạm vi trợ giúp, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần cân nhắc mở rộng quy định cử người đại diện tham gia tố tụng trong các vụ việc khiếu kiện hành chính, tranh chấp đất đai phức tạp vì đây là lĩnh vực người dân cần được hỗ trợ pháp lý nhất nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng và hạn chế tình trạng khiếu kiện kéo dài.

Cân nhắc mở rộng trợ giúp pháp lý trong lĩnh vực kinh doanh thương mại

Tại Tổ 9, Đại biểu Phùng Đức Chính (Đoàn Lạng Sơn) cũng bày tỏ sự thống nhất với các dự thảo Luật được trình tại kỳ họp, trong đó tập trung góp ý sâu vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL (sửa đổi).

Quang cảnh cuộc họp tại Tổ 9. (Ảnh: PV)

Theo Đại biểu, việc sửa đổi Luật lần này đã cơ bản thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác TGPL, đồng thời tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Dự thảo cũng phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp, cải cách hành chính và việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp hiện nay.

Góp ý tại Điều 7 về đối tượng được TGPL, Đại biểu Phùng Đức Chính đồng tình với quan điểm cần mở rộng đối tượng thụ hưởng. Bên cạnh các nhóm đối tượng đã được bổ sung trong dự thảo, Đại biểu đề nghị xem xét bổ sung thêm đối tượng là người không biết chữ.

Đại biểu phân tích, trong thực tiễn giải quyết các vụ việc hình sự, dân sự và hành chính, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vẫn còn nhiều người tham gia tố tụng không biết đọc, biết viết. Điều này hạn chế nghiêm trọng khả năng tiếp cận thông tin, hiểu biết quyền và nghĩa vụ cũng như khả năng tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ.

Theo quy định của các bộ luật về tố tụng, người tham gia tố tụng phải thực hiện nhiều quyền và nghĩa vụ gắn với việc đọc, hiểu tài liệu, ký xác nhận văn bản, trình bày ý kiến và cung cấp chứng cứ. Với người không biết chữ, nếu thiếu sự hỗ trợ pháp lý chuyên nghiệp sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật.

Từ thực tiễn công tác tại Tòa án, Đại biểu cho biết, cơ quan tố tụng thường phải mời người chứng kiến hoặc đại diện tổ chức khi làm việc với người không biết chữ. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp mang tính hình thức, không thể thay thế vai trò chuyên môn của người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Việc thiếu TGPL đầy đủ, liên tục cũng khiến quá trình giải quyết vụ việc kéo dài, gây khó khăn cho người dân.

Đối với Điều 27 về lĩnh vực được TGPL, Đại biểu Phùng Đức Chính lưu ý quy định hiện hành đang loại trừ lĩnh vực kinh doanh thương mại. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu theo hướng không loại trừ hoàn toàn lĩnh vực này.

Theo Đại biểu, tại các địa bàn vùng dân tộc thiểu số và miền núi hiện nay có nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp nông nghiệp quy mô nhỏ đang hoạt động. Các chủ thể này rất cần được hỗ trợ pháp lý, đặc biệt trong quá trình giao kết hợp đồng và tham gia các quan hệ kinh tế.

Việc mở rộng TGPL sang lĩnh vực này cũng phù hợp với chủ trương phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị. Đại biểu đề xuất cần có nguyên tắc ưu tiên TGPL cho các hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực nông nghiệp tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Góp ý tại Điều 24 về tiêu chuẩn, điều kiện cấp thẻ cộng tác viên TGPL, Đại biểu cho rằng quy định yêu cầu viên chức có trình độ cử nhân luật phải có ít nhất 5 năm kinh nghiệm công tác pháp luật là chưa phù hợp với thực tiễn ở một số địa bàn.

Theo Đại biểu, tại các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nguồn nhân lực thực hiện TGPL còn thiếu. Quy định thời gian kinh nghiệm 5 năm là tương đối dài, gây khó khăn trong việc huy động lực lượng cộng tác viên tại chỗ.

Do đó, Đại biểu đề xuất điều chỉnh theo hướng linh hoạt, giảm xuống còn 3 năm kinh nghiệm đối với những người công tác tại các địa bàn khó khăn. Việc này sẽ góp phần bổ sung nhanh nguồn nhân lực, nâng cao hiệu quả triển khai hoạt động TGPL, bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ pháp lý kịp thời và thực chất.