Nhân dịp Tết Nguyên đán cổ truyền Nhâm Dần 2022, Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước đã giới thiệu khái quát nội dung bài nghiên cứu của nhà sử học Trần Văn Giáp, như một góc nhìn, một kết quả nghiên cứu về một mùa lễ hội của dân tộc.
Bản thảo viết tay “Nguồn gốc Tết Nguyên đán ở Việt Nam” của Nhà sử học Trần Văn Giáp. Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, Phông Nhà sử học Trần Văn Giáp.
Tết Nguyên đán là gì?
Trong bài viết “Nguồn gốc Tết Nguyên đán ở Việt Nam”, viết nhân dịp Tết Nguyên đán năm 1963, nhà sử học Trần Văn Giáp đã lý giải về nguồn gốc Tết ở nước ta. Theo đó, “Tết” chúng ta thường hiểu gốc chữ Hán là chữ “Tiết”, ở đây có nghĩa là “thời tiết” tức là “Bát tiết” và “khí tiết”. “Bát tiết” theo chữ Hán là Tám ngày thay đổi khí hậu (khí tiết) trong bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông, ấy là: Lập Xuân, Lập Hạ, Lập thu, Lập Đông, Xuân phân, Thu phân, Hạ Chí và Đông Chí.
Trong tiếng Việt, Tết hay tiết là dịp hội hè, cũng lễ vui vẻ, bát tiết của Việt Nam không phải là Lập xuân, Xuân phân... mà là những ngày Tết có cúng lễ, gồm: Nguyên đán, Thượng nguyên, Hàn thực, Đoan ngọ, Trung nguyên, Trung thu, Thường tân, Đông chí. Trong tám ngày Tết ấy, Nguyên đán là ngày tết đầu năm, cho nên gọi là Tết Cả, cùng với các tết khác, ở các đình, chùa, đền, miếu đều có cúng lễ linh đình, ở các nhà thờ họ, các nhà riêng đều có làm cỗ bàn cúng lễ và hội họp vui vẻ.
Hai chữ “Nguyên đán” là một danh từ chữ Hán, theo sách cổ, sau thời nguyên thủy người ta đã biết định ra thế nào là một năm, thì lấy ngày thứ nhất của một năm gọi là Nguyên đán. “Nguyên” nghĩa là đầu; “đán” nghĩa là buổi sớm; “Nguyên đán” là buổi sớm đầu năm…
Tết Nguyên đán ở Việt Nam có từ bao giờ?
Đó là một câu hỏi, một ý niệm thời gian về Tết nhưng không phải bất kỳ người dân Việt Nam nào cũng có thể trả lời và biết được. Có rất nhiều cách lý giải về thời điểm ra đời của Tết Nguyên đán ở Việt Nam. Với truyền thống lịch sử bốn nghìn năm dựng nước và giữ nước đã hun đúc một bề dày văn hóa truyền thống đậm đà bản sắc dân tộc Việt, Tết Nguyên đán của Việt Nam cũng dần hình thành.
Theo truyền thuyết và nguồn gốc lịch sử, những yếu tố văn hóa Tết Nguyên đán của người Việt xuất hiện khi nói về bánh chưng, bánh dày... từ nguồn lương thực chính từ gạo, và cũng chính là gắn với đặc trưng văn hóa của nền nông nghiệp trồng lúa nước.
Còn theo nghiên cứu của nhà sử học Trần Văn Giáp, Tết Nguyên đán ở Việt Nam có từ bao giờ, là một vấn đề “khá phức tạp”. Có nhiều cách chia thời gian thành từng tháng, từng năm. Từ khởi thủy, mỗi dân tộc có một lối riêng, cách chia tháng, chia năm khác nhau. Theo nghiên cứu của Nhà sử học Trần Văn Giáp, ngày “Tết Nguyên đán” ở Việt Nam đã có từ đầu thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên. Nguồn gốc chữ Tết cũng như nghĩa chữ “Tết Nguyên đán” cũng được phổ biến từ thời đó.
Những yếu tố văn hóa Tết Nguyên đán của người Việt xuất hiện khi nói về bánh chưng, bánh dày
Thực vậy, trải qua hàng nghìn năm lịch sử, Tết Nguyên đán Việt Nam luôn là ngày Tết cổ truyền đậm chất dân tộc Việt, là một hoạt động văn hóa, tinh thần mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc của sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới.
Tết là dịp để các thành viên trong gia đình đoàn viên, quây quần vui vẻ, cùng ôn lại một năm lao động, học tập, công tác, là thời khắc thiêng liêng để ước mong cho những điều tốt đẹp nhất trong năm mới, là dịp để trao nhau những lời chúc tốt đẹp của những người trong cộng đồng, cơ quan, làng xóm, họ tộc… cũng là dịp để con người cảm nhận những thay đổi đặc biệt của thiên nhiên trời đất, vạn vật...
Theo dõi chúng tôi trên:
Sau 7 ngày tranh tài sôi nổi, ngày 24/5, tại Trường Sĩ quan Đặc công, Binh chủng Đặc công tổ chức bế mạc Hội thao Thể dục thể thao Đặc công toàn quân năm 2026, trao giải cho các tập thể, cá nhân đạt thành tích xuất sắc.
(PLM) - WHO đánh giá nguy cơ Ebola xâm nhập Việt Nam ở mức thấp, Bộ Y tế đã tổ chức họp khẩn, siết giám sát cửa khẩu và chuẩn bị kịch bản ứng phó trước diễn biến phức tạp tại Congo, Uganda.
(PLM) - Sáng ngày 23-5, Đoàn đại biểu Bộ Tư pháp do đồng chí Hoàng Thanh Tùng, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp làm Trưởng đoàn và đoàn công tác gồm các thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh, Đặng Hoàng Oanh, Nguyễn Thanh Tú, Mai Lương Khôi cùng các đơn vị trực thuộc bộ đã tới thăm, dâng hương hoa tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào.
(PLM) - Đường đá cổ Pavi, là sợi dây kết nối lịch sử giữa tỉnh Lai Châu và Lào Cai, không chỉ là một lối đi, mà là một hành trình thức tỉnh tâm hồn. Được xây dựng từ năm 1920, dưới thời Pháp thuộc, đến nay, trải qua bao mưa nắng, con đường đá vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt, rêu phong phủ kín, để rồi những năm gần đây, khi những tín đồ du lịch khám phá tình cờ "đánh thức", nó mới thực sự trở thành một huyền thoại du lịch. Theo dự kiến, giải leo núi “Bước chân trên mây” mùa 3 chinh phục cung đường “Con đường đá cổ Pa Vi” tại xã Sin Suối Hồ sẽ được Báo Pháp luật Việt Nam phối hợp với Sở Văn Hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu tổ chức vào cuối tháng 10 năm 2026.
(PLM) - Những video chỉ kéo dài vài chục giây đang dần trở thành hình thức giải trí quen thuộc của giới trẻ trên môi trường số. Tuy nhiên, phía sau cảm giác thư giãn tức thời ấy là nguy cơ suy giảm khả năng tập trung, lệ thuộc vào kích thích nhanh và thay đổi thói quen tiếp nhận thông tin mà nhiều người không hề nhận ra.
(PLM) - UBND TP. Hà Nội đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết Quy định chính sách, biện pháp, tiêu chí, điều kiện thực hiện dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị trên địa bàn Hà Nội.
(PLM) - Bộ Xây dựng vừa có báo cáo về phát triển nhà ở xã hội, triển khai thành lập, đưa vào hoạt động Quỹ nhà ở quốc gia và phát triển nhà ở cho thuê.
(PLM) - Tại dự thảo Nghị quyết cơ chế, chính sách về đầu tư, phát triển và hỗ trợ nhà ở trên địa bàn thành phố, Hà Nội đề xuất các cơ chế ưu đãi như quỹ đất, nguồn vốn, chủ trương đầu tư.
(PLM) - Hội thao Đặc công toàn quân 2026 sôi nổi tại Trường Sĩ quan Đặc công, quy tụ hơn 700 cán bộ, chiến sĩ tranh tài, lan tỏa tinh thần “Khỏe để bảo vệ Tổ quốc”, hun đúc bản lĩnh, ý chí quyết thắng người lính đặc công.
(PLM) - Theo Dự thảo nghị định hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Xây dựng mà Bộ Xây dựng đang trình Chính phủ, nhà ở riêng lẻ quy mô dưới 7 tầng có tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500m2 sẽ được miễn phép xây dựng.
