Phê chuẩn Công ước Hà Nội: Việt Nam tiên phong trong phòng, chống tội phạm mạng

Khuôn khổ pháp lý toàn diện cho đấu tranh chống tội phạm mạng

Công ước Hà Nội là điều ước quốc tế đầu tiên của Liên hợp quốc được đặt theo tên một địa danh của Việt Nam, đánh dấu bước trưởng thành nổi bật của nền ngoại giao pháp lý nước ta. Đây không chỉ là niềm tự hào mang tính biểu tượng mà còn phản ánh năng lực tham gia kiến tạo các chuẩn mực pháp lý toàn cầu của Việt Nam trong những vấn đề mới, phức tạp và có tính toàn cầu hóa cao.

Trong vai trò nước chủ nhà, Việt Nam đã phối hợp với Liên hợp quốc tổ chức thành công Lễ mở ký Công ước tại Hà Nội vào tháng 10/2025 với sự tham dự của hơn 110 quốc gia và tổ chức quốc tế; trong đó có 72 quốc gia ký ngay tại Lễ mở ký. Sự kiện này đưa Hà Nội trở thành biểu tượng của đối thoại, hợp tác và xây dựng lòng tin quốc tế trong quản trị không gian mạng.

Đặc biệt, ngày 7/4/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký Quyết định phê chuẩn Công ước Hà Nội, đưa Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á và là nước thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước. Đây là bước đi mang ý nghĩa chiến lược, thể hiện tinh thần chủ động, trách nhiệm và tiên phong của Việt Nam trong thúc đẩy chủ nghĩa đa phương và thượng tôn pháp luật quốc tế.

Công ước Hà Nội thiết lập một khuôn khổ pháp lý quốc tế toàn diện về phòng ngừa, phát hiện, điều tra, truy tố và hợp tác quốc tế trong xử lý tội phạm mạng. Với 9 chương, 71 điều, Công ước quy định đầy đủ các vấn đề từ hình sự hóa hành vi phạm tội, thẩm quyền điều tra, dẫn độ, tương trợ tư pháp đến bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Các hành vi như truy cập trái phép, đánh cắp dữ liệu, gian lận điện tử, tấn công cơ sở hạ tầng trọng yếu, sử dụng không gian mạng để tài trợ khủng bố hay rửa tiền bằng tài sản số đều được định danh rõ ràng. Quan trọng hơn, Công ước tạo ra “chuẩn mực pháp lý chung”, giúp các quốc gia phối hợp hiệu quả trong xử lý các vụ án xuyên biên giới, vốn là “điểm nghẽn” lớn của pháp luật truyền thống.

Đến nay, đã có 75 quốc gia ký Công ước; trước Việt Nam, Qatar là quốc gia đầu tiên phê chuẩn. Công ước sẽ có hiệu lực khi có đủ 40 quốc gia trở thành thành viên chính thức.

Việc tham gia Công ước giúp Việt Nam có thêm công cụ pháp lý quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện, điều tra và xử lý tội phạm mạng, đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số.

Hoàn thiện thể chế, siết chặt đấu tranh tội phạm mạng

Song hành với hội nhập quốc tế, Việt Nam đã chủ động hoàn thiện hệ thống pháp luật về an ninh mạng và chuyển đổi số. Nổi bật là Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an ninh mạng, chủ quyền số và an toàn dữ liệu.

Quốc hội cũng đã thông qua Luật An ninh mạng (sửa đổi, 2025), tạo nền tảng pháp lý quan trọng để bảo đảm cân bằng giữa yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế số. Cùng với hoàn thiện thể chế, lực lượng chức năng Việt Nam đã liên tiếp triệt phá nhiều đường dây tội phạm công nghệ cao quy mô lớn, xuyên quốc gia, thu hồi tài sản hàng nghìn tỷ đồng.

Điển hình, Công an TP Hà Nội đã triệt phá vụ án Phó Đức Nam (tức Mr Pips), Lê Khắc Ngọ (tức Mr Hunter) cùng 73 bị can trong đường dây lừa đảo chiếm đoạt tài sản, rửa tiền. Đáng chú ý, thông qua hợp tác quốc tế, lực lượng chức năng đã xác định và thu hồi tài sản của nhóm này tại Singapore và Australia.

Một vụ án khác thu hút sự quan tâm của dư luận là vụ Nguyễn Hòa Bình (tức Shark Bình) cùng các đối tượng liên quan trong hệ sinh thái Công ty Nexttech, với các hành vi liên quan đến dự án tiền số AnTex và móc nối rửa tiền.

Ngoài ra, tháng 8/2025, Công an TP Hà Nội đã khởi tố vụ án và bị can đối với Đặng Quốc Thắng, Nguyễn Thành Lộc, Ngô Khắc Trung về hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông để chiếm đoạt tài sản của hơn 3.000 nhà đầu tư. Tháng 9/2025, lực lượng chức năng tiếp tục triệt phá vụ lừa đảo thông qua dự án tiền ảo “WorldMall.app” do Bùi Quang Minh cầm đầu.

Trước đó, cuối năm 2024, một đường dây tội phạm xuyên quốc gia sử dụng công nghệ cao đã bị triệt phá, với 18 bị can bị khởi tố, tài sản bị phong tỏa lên tới hơn 2.000 tỷ đồng.

Thực tế cho thấy, các đường dây tội phạm mạng ngày càng tinh vi, sử dụng công nghệ bảo mật cao, ẩn danh, xóa dấu vết và hoạt động xuyên biên giới. Điều này đòi hỏi lực lượng chức năng phải ứng dụng công nghệ hiện đại, phối hợp chặt chẽ trong và ngoài nước để đấu tranh hiệu quả.

Phiên thảo luận toàn thể thứ hai trong khuôn khổ Lễ mở ký và Hội nghị cấp cao Công ước của Liên hợp quốc về Chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội). (Ảnh: TTXVN)

Động lực cải cách thể chế ­từ Công ước Hà Nội

Ở góc độ trong nước, Công ước Hà Nội được kỳ vọng trở thành động lực thúc đẩy đổi mới tư duy lập pháp, phù hợp với yêu cầu của Nghị quyết 66-NQ/TW về hoàn thiện hệ thống pháp luật trong kỷ nguyên mới.

Việc phê chuẩn Công ước tạo ra áp lực cải cách tích cực, buộc hệ thống pháp luật phải thích ứng nhanh với môi trường số. Trọng tâm là các lĩnh vực như: chứng cứ điện tử, dữ liệu xuyên biên giới, dẫn độ trong môi trường số, truy vết và thu hồi tài sản số, cũng như bảo đảm quyền riêng tư.

Tư duy xây dựng pháp luật theo đó sẽ chuyển từ bị động sang chủ động, từ xử lý sang dự báo và phòng ngừa, phù hợp với đặc thù biến đổi nhanh của không gian mạng.

Không chỉ dừng ở khâu lập pháp, Công ước Hà Nội còn tạo động lực đổi mới toàn diện hoạt động thi hành pháp luật. Những yêu cầu mới như thiết lập đầu mối phản ứng nhanh 24/7, nâng cao năng lực điều tra số, chuẩn hóa quy trình giám định chứng cứ điện tử hay tăng cường kết nối liên ngành sẽ thúc đẩy hệ thống thực thi pháp luật chuyển sang mô hình vận hành dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Theo Trung tướng Nguyễn Minh Chính, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, Công ước không chỉ nâng cao năng lực hợp tác quốc tế mà còn góp phần nâng cao nhận thức của toàn xã hội về an ninh, an toàn không gian mạng.

Cùng đó, Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) cho biết, Bộ Công an đang chủ trì tham mưu Chính phủ ban hành Chiến lược tổng thể triển khai Công ước; phân công rõ trách nhiệm cho từng Bộ, ngành, địa phương; đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế thông qua các cơ chế như INTERPOL, ASEANAPOL và mạng lưới tương trợ tư pháp.

Việc đăng cai tổ chức Lễ mở ký và phê chuẩn sớm Công ước khẳng định Việt Nam không chỉ là bên thụ hưởng mà đã trở thành chủ thể có tiếng nói trong định hình các chuẩn mực quốc tế về an ninh mạng, chủ quyền số và phòng, chống tội phạm công nghệ cao. Đây cũng là minh chứng rõ nét cho đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; đồng thời thể hiện năng lực thể chế quốc gia trong việc chuyển hóa nhanh các cam kết quốc tế thành động lực phát triển trong nước.

Trong bối cảnh Việt Nam có hơn 78 triệu người dùng Internet, tội phạm mạng và lừa đảo trực tuyến ngày càng gia tăng với nhiều thủ đoạn tinh vi, xuyên biên giới, việc triển khai hiệu quả Công ước Hà Nội trở nên cấp thiết.

Song song đó là các chương trình đào tạo chuyên sâu cho lực lượng điều tra, kiểm sát, xét xử và cán bộ hợp tác quốc tế nhằm bảo đảm thực thi Công ước thống nhất, hiệu quả.

Kỳ vọng về một động lực cải cách thể chế mới

Việc Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á phê chuẩn Công ước là dấu mốc lịch sử trong hội nhập pháp lý quốc tế, đồng thời mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả xây dựng và thi hành pháp luật, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc và nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Theo ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng Ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và hợp tác quốc tế (Hiệp hội An ninh mạng quốc gia), Công ước Hà Nội không chỉ là một văn kiện pháp lý quan trọng của Liên hợp quốc, mà còn có ý nghĩa định hình lại cách tiếp cận toàn cầu trong đấu tranh phòng, chống tội phạm trên không gian mạng. Trong bối cảnh tội phạm mạng ngày càng mang tính xuyên quốc gia, phi biên giới và ẩn danh, việc hình thành một chuẩn mực pháp lý chung cùng cơ chế hợp tác hiệu quả giữa các quốc gia là yếu tố mang tính quyết định, bởi không một quốc gia nào có thể đơn độc xử lý triệt để loại tội phạm này.

Từ nền tảng đó, ông Sơn kỳ vọng Việt Nam không chỉ tham gia mà còn chủ động vươn lên trở thành trung tâm an ninh mạng của khu vực, phát triển hệ sinh thái các sản phẩm, giải pháp “Make in Vietnam”, qua đó nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, góp phần bảo đảm chủ quyền số và khẳng định vị thế quốc gia trong trật tự không gian mạng toàn cầu.

Công ước Hà Nội, vì vậy, không chỉ là một văn kiện pháp lý, mà còn là biểu tượng cho khát vọng vươn lên, chủ động hội nhập và kiến tạo tương lai số an toàn, bền vững của Việt Nam.