Sau thất bại của U20 Việt Nam: Đã đến lúc nhìn lại tương lai bóng đá trẻ

Thất bại của U20 Việt Nam tại vòng loại U20 châu Á 2027 không chỉ được đo bằng ba trận thua, 0 điểm hay vị trí cuối bảng C. Điều đáng suy nghĩ hơn nằm ở khoảng cách mà đội bóng trẻ Việt Nam bộc lộ trước những đối thủ cùng châu lục và cả những đội bóng Đông Nam Á đang cho thấy bước tiến rõ rệt.

Trên sân Việt Trì tối 6/9, U20 Việt Nam đã có thời điểm mở ra hy vọng khi Nguyễn Quốc Khánh ghi bàn vào lưới Iran. Nhưng rồi đội chủ nhà thua ngược 1-3, với hai bàn thua từ chấm phạt đền, qua đó khép lại vòng loại bằng ba thất bại liên tiếp trước Triều Tiên, Palestine và Iran.

Đó là một kết quả khó chấp nhận nếu nhìn vào kỳ vọng dành cho bóng đá trẻ Việt Nam trong nhiều năm qua. Nhưng thay vì chỉ đặt câu hỏi “ai phải chịu trách nhiệm?”, có lẽ đã đến lúc đặt một câu hỏi lớn hơn: chúng ta muốn bóng đá trẻ Việt Nam đi về đâu trong 5-10 năm tới?

Không thể chỉ nhìn vào một giải đấu

U20 Việt Nam thua Triều Tiên 0-3, thua Palestine 1-2 và thua Iran 1-3. Những con số ấy phản ánh rõ sự thất vọng, nhưng không nên trở thành lý do để phủ định toàn bộ một thế hệ cầu thủ.

Ở trận gặp Palestine, U20 Việt Nam tạo ra nhiều cơ hội nhưng thiếu hiệu quả. Trước Iran, đội bóng của HLV Yutaka Ikeuchi thậm chí dẫn trước và duy trì thế trận tương đối tốt trong hiệp một. Những chi tiết đó cho thấy vấn đề không đơn giản là cầu thủ Việt Nam “không biết chơi bóng”.

Vấn đề nằm ở khả năng duy trì chất lượng thi đấu, xử lý thời điểm quyết định và đặc biệt là bản lĩnh khi trận đấu chuyển sang trạng thái bất lợi.

Đây chính là những phẩm chất mà bóng đá trẻ phải được rèn luyện qua nhiều năm, chứ không thể trông chờ vào một vài đợt tập trung trước giải đấu.

Một cầu thủ 18-19 tuổi không thể tự nhiên có được kinh nghiệm thi đấu quốc tế nếu trước đó chỉ quen với những trận đấu có cường độ thấp hơn, ít áp lực hơn và ít cơ hội đối đầu với những đối thủ có trình độ cao.

Bóng đá trẻ vì thế không thể được đánh giá bằng số lần tập trung đội tuyển. Điều quan trọng hơn là cầu thủ ấy đã được thi đấu bao nhiêu trận có chất lượng trước khi bước vào sân chơi châu Á.

Ban huấn luyện đội tuyển U20 Việt Nam (Ảnh VFF)

Khoảng cách đang được thể hiện rõ

Điều đáng suy nghĩ là trong khi U20 Việt Nam dừng bước, Đông Nam Á lại có ba đại diện giành quyền dự vòng chung kết U20 châu Á 2027 là Indonesia, Malaysia và Thái Lan. Indonesia thậm chí tạo dấu ấn mạnh khi đánh bại Australia 2-0 để đứng đầu bảng.

Đây không phải tín hiệu để Việt Nam hoảng loạn, nhưng chắc chắn là lời cảnh báo.

Nếu chỉ vài năm trước, bóng đá Việt Nam thường được xem là một trong những nền bóng đá trẻ đáng chú ý nhất Đông Nam Á, thì hiện tại cuộc cạnh tranh đã trở nên rộng mở hơn rất nhiều.

Indonesia đang đầu tư mạnh vào đào tạo trẻ và tạo cơ hội cho cầu thủ trẻ thi đấu ở môi trường có tính cạnh tranh cao. Malaysia và Thái Lan cũng tiếp tục duy trì hệ thống bóng đá trẻ tương đối ổn định. Khi các đối thủ cùng khu vực tiến lên, việc Việt Nam giữ nguyên cách làm cũ đồng nghĩa với nguy cơ bị bỏ lại.

Thất bại của U20 Việt Nam vì vậy cần được nhìn như một phép thử đối với cả hệ thống, thay vì chỉ là câu chuyện của một đội tuyển.

Một trong những vấn đề lớn nhất của bóng đá trẻ là sự ám ảnh với kết quả (Ảnh AFC)

Đào tạo trẻ không thể chạy theo thành tích ngắn hạn

Một đội U17, U19 hay U20 thắng giải khu vực có thể tạo ra sự phấn khởi. Nhưng một thế hệ cầu thủ trẻ không được sinh ra chỉ để giành một chức vô địch ở lứa tuổi của mình.

Mục tiêu cuối cùng phải là tạo ra những cầu thủ đủ năng lực bước lên bóng đá chuyên nghiệp và đội tuyển quốc gia.

Nếu một cầu thủ 18 tuổi chơi hay ở cấp độ U20 nhưng không có cơ hội cạnh tranh vị trí tại CLB chuyên nghiệp, quá trình phát triển sẽ bị ngắt quãng. Ngược lại, một cầu thủ có thể không nổi bật ở giải trẻ nhưng được thi đấu thường xuyên ở V.League, được đối đầu với những cầu thủ giàu kinh nghiệm và phải cạnh tranh vị trí mỗi tuần, hoàn toàn có thể tiến bộ nhanh hơn.

Bởi vậy, tương lai bóng đá trẻ Việt Nam không chỉ nằm ở các đội tuyển U17, U20 hay U23. Nó nằm rất nhiều ở cách các CLB sử dụng cầu thủ trẻ.

Cần tạo ra một con đường rõ ràng: từ bóng đá học đường, trung tâm đào tạo, đội trẻ CLB đến đội một. Mỗi bước phải có tiêu chuẩn chuyên môn cụ thể, thay vì để cầu thủ tự tìm đường đi sau khi rời các giải trẻ.

Một cầu thủ trẻ muốn trưởng thành phải được va chạm (Ảnh VFF)

Cần nhiều trận đấu hơn, không phải chỉ nhiều buổi tập hơn

Không có giáo án nào có thể thay thế hoàn toàn những phút thi đấu thực tế. Những tình huống như hai quả phạt đền mà U20 Việt Nam phải nhận trước Iran chính là bài học về tâm lý, khả năng phòng ngự và cách xử lý áp lực mà cầu thủ chỉ có thể tích lũy qua thi đấu.

Bóng đá Việt Nam cần nghĩ đến việc tăng số trận có tính cạnh tranh cao cho các cầu thủ trẻ.

Các giải U19, U21 cần được tổ chức ổn định và có chất lượng. Các CLB cũng cần mạnh dạn đưa cầu thủ trẻ vào đội một. Những chuyến tập huấn quốc tế nên hướng đến mục tiêu tìm kiếm đối thủ mạnh, thay vì chỉ tìm những trận đấu dễ tạo cảm giác tích cực.

Cầu thủ trẻ cần được phép mắc sai lầm trong quá trình trưởng thành. Nhưng đó phải là những sai lầm được phân tích, sửa chữa và lặp lại trong một môi trường đủ tốt.

Một thất bại không thể quyết định số phận một thế hệ

Điều đáng lo nhất sau thất bại tại vòng loại U20 châu Á không phải là việc một lứa cầu thủ không được dự vòng chung kết.

Điều đáng lo là nếu sau giải đấu, mọi thứ lại trở về trạng thái cũ.

U20 Việt Nam đứng cuối bảng C và theo thể thức mới của AFC, kết quả này khiến Việt Nam phải xuống nhóm phát triển ở kỳ vòng loại tiếp theo. Đây rõ ràng là một bước lùi. Nhưng một bước lùi chỉ thực sự nguy hiểm nếu bóng đá Việt Nam không biến nó thành động lực để thay đổi.

Cần một cuộc đánh giá nghiêm túc: cầu thủ thiếu gì, HLV thiếu gì, các CLB đang đào tạo trẻ ra sao, số trận thi đấu của cầu thủ trẻ thế nào, chất lượng huấn luyện ở từng tuyến ra sao và quan trọng nhất là sau U20, bao nhiêu cầu thủ thực sự có con đường tiến lên bóng đá chuyên nghiệp?

Những câu hỏi ấy khó hơn rất nhiều so với việc tìm một cá nhân để nhận trách nhiệm cho thất bại.

Tương lai không nằm ở một bảng đấu

Bóng đá trẻ không thể thành công bằng một thế hệ. Càng không thể được xây dựng từ một giải đấu.

Thất bại của U20 Việt Nam có thể khiến người hâm mộ thất vọng, nhưng cũng có thể trở thành một cột mốc cần thiết để nhìn thẳng vào những vấn đề còn tồn tại.

Một nền bóng đá mạnh phải tạo ra được nhiều thế hệ kế tiếp nhau. Khi một lứa thất bại, lứa sau vẫn có cầu thủ đủ khả năng thay thế. Khi một tài năng không phát triển đúng hướng, hệ thống vẫn phải có những tài năng khác.

Đó mới là sức mạnh thật sự của đào tạo trẻ.

U20 Việt Nam đã khép lại vòng loại châu Á bằng một kết quả buồn. Nhưng câu chuyện của những cầu thủ này chưa kết thúc. Phần quan trọng nhất có lẽ mới bắt đầu: họ sẽ được trao bao nhiêu cơ hội để trưởng thành sau thất bại này?

Và rộng hơn, bóng đá Việt Nam sẽ làm gì để 5 năm nữa không phải tiếp tục đặt câu hỏi tương tự?