Sửa đổi Luật Hải quan: Chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ

Tạo thuận lợi cho hàng nông sản, thương mại điện tử, doanh nghiệp vùng khó khăn

Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu Quốc hội (ĐBQH) quan tâm là yêu cầu cải cách thủ tục hải quan theo hướng nhanh chóng, thuận lợi hơn, nhất là đối với các nhóm hàng hóa có tính đặc thù.

ĐB Tô Ái Vang (Đoàn Cần Thơ) cho rằng hàng nông sản, thủy sản là nhóm hàng dễ hư hỏng, chịu tác động lớn bởi thời gian chờ thông quan. Vì vậy, cần nghiên cứu cơ chế “luồng xanh” đặc biệt đối với nhóm hàng này trên cơ sở đánh giá rủi ro điện tử.

Theo ĐB, có thể nghiên cứu áp dụng phương thức “thông quan trước, kiểm tra sau” đối với các doanh nghiệp, mặt hàng có mức độ tuân thủ cao; đồng thời đẩy mạnh kết nối tự động các chứng nhận xuất xứ, kiểm dịch từ hệ thống một cửa quốc gia để rút ngắn tối đa thời gian xử lý thủ tục.

ĐB cũng cho rằng quy định thời hạn 10 ngày làm việc để phản hồi hồ sơ giám sát quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực Hải quan là chưa hợp lý với tốc độ phát triển của thương mại số hiện nay. Từ đó, ĐB đề nghị nghiên cứu rút ngắn thời gian xử lý xuống còn 3 - 5 ngày và thực hiện trên môi trường trực tuyến.

Liên quan đến thương mại điện tử xuyên biên giới, ĐB Nguyễn Minh Tâm (Đoàn Quảng Trị) quan tâm đến quy định yêu cầu cá nhân, tổ chức mua bán qua thương mại điện tử phải xác thực định danh điện tử. ĐB cho rằng đây là quy định mới có phạm vi tác động rộng, cần được đánh giá kỹ về tính khả thi, nhất là trong việc kết nối hệ thống định danh điện tử quốc gia với các nền tảng thương mại điện tử, nhất là nền tảng do doanh nghiệp nước ngoài vận hành. Việc triển khai cần có lộ trình phù hợp, tránh phát sinh rào cản đối với hoạt động thương mại xuyên biên giới.

Một vấn đề khác được ĐB Nguyễn Minh Tâm đề cập là trách nhiệm xử lý hàng hóa tồn đọng. ĐB cho rằng quy định buộc doanh nghiệp cảng, kho bãi phải chịu trách nhiệm và chi phí tiêu hủy trong trường hợp không xác định được chủ hàng đối với hàng hóa tồn đọng gây ô nhiễm là chưa thật sự phù hợp, bởi doanh nghiệp cảng không phải là chủ sở hữu hàng hóa cũng không phải chủ thể gây ra nguy cơ ô nhiễm. Do đó, ĐB đề nghị nghiên cứu cơ chế Nhà nước hoàn trả chi phí tiêu hủy hoặc xem xét trách nhiệm của chủ thể vận chuyển như hãng tàu, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên.

Về hồ sơ hải quan điện tử, ĐB Lê Thị Thanh Lam (Đoàn Cần Thơ) đề nghị dự thảo Luật cần tiếp tục quán triệt nguyên tắc cơ quan Hải quan không yêu cầu người khai hải quan cung cấp lại thông tin, dữ liệu, chứng từ mà cơ quan nhà nước đã có hoặc có thể khai thác từ hệ thống một cửa quốc gia và các cơ sở dữ liệu quốc gia được chia sẻ.

ĐB Tráng A Dương (Đoàn Tuyên Quang) lại lưu ý, việc chuyển đổi sang môi trường số 100% là xu hướng tất yếu nhưng có thể tạo ra khoảng cách đối với doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Vì vậy, cần có giải pháp hỗ trợ riêng về kỹ năng số, hạ tầng công nghệ, bảo đảm mọi đối tượng đều có khả năng tiếp cận bình đẳng với phương thức thực hiện thủ tục hải quan mới.

Xây dựng Hải quan số, chuyển từ quản lý sang phục vụ

Tiếp thu các ý kiến của ĐBQH, đại diện Cơ quan chủ trì soạn thảo - Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trong quá trình xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, cơ quan soạn thảo đã nhận được nhiều ý kiến góp ý tại phiên thảo luận tổ cũng như tại hội trường. Đa số ĐBQH đánh giá dự thảo Luật được chuẩn bị công phu, toàn diện và thể hiện sự cần thiết trong việc sửa đổi để đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Bộ trưởng nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Hải quan nhằm thể chế hóa các nghị quyết, chủ trương của Đảng về xây dựng hệ thống hải quan hiện đại; đồng thời đổi mới phương thức quản lý theo hướng chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang tư duy “phục vụ”, tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động thương mại xuyên biên giới, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Cũng theo Bộ trưởng, một trong những trọng tâm của dự thảo Luật là tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế, ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh; lấy dữ liệu, công nghệ và quản lý rủi ro làm nền tảng nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan.

Bộ trưởng Bộ Tài chính khẳng định Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của QH, nghiên cứu, tiếp thu tối đa các ý kiến đóng góp để hoàn thiện dự thảo Luật, trình QH xem xét, thông qua ngay trong Kỳ họp này.