Sửa đổi Pháp lệnh Hợp nhất VBQPPL: Phải bảo đảm thuận tiện trong tra cứu, tiếp cận và áp dụng pháp luật

Báo cáo tại cuộc họp, Phó Cục trưởng Nguyễn Duy Thắng nêu các vấn đề cần thảo luận của dự thảo Pháp lệnh về phạm vi hợp nhất văn bản; về việc viện dẫn trực tiếp văn bản hợp nhất trong quá trình cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân áp dụng và thi hành pháp luật; về việc văn bản hợp nhất được trình cơ quan, người có thẩm quyền đồng thời với văn bản QPPL sửa đổi, bổ sung; về thẩm quyền ký xác thực văn bản hợp nhất…

Tại cuộc họp, đại diện các Bộ, ngành, cơ quan của Quốc hội, Chính phủ - những cán bộ trực tiếp làm công tác hợp nhất văn bản đã đóng góp nhiều ý kiến hoàn thiện dự thảo Pháp lệnh.

Phó Cục trưởng Nguyễn Duy Thắng báo cáo tại cuộc họp.

Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật (Văn phòng Chính phủ) Phạm Thúy Hạnh nhấn mạnh, chủ trương của các lãnh đạo là văn bản hợp nhất phải trở thành văn bản được viện dẫn và sử dụng thống nhất.

Khi có công nghệ hỗ trợ rà soát và hợp nhất đầy đủ, chúng ta sẽ xây dựng được một hệ thống văn bản hợp nhất thống nhất trên phạm vi cả nước, để mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân đều có thể tra cứu, sử dụng và viện dẫn thuận lợi. Do đó, bà đề nghị cách thức viện dẫn cũng cần tham khảo cách tiếp cận của các nền tảng tra cứu trực tuyến hiện nay. Mục tiêu là khi tìm kiếm thì có thể truy cập ngay văn bản cần thiết, không phải đi vòng qua nhiều lớp, nhiều tài liệu trung gian. Nếu cách viện dẫn phức tạp, lòng vòng thì việc tìm kiếm cũng sẽ trở nên rườm rà, phải qua ba bốn bước mới đến được văn bản cần xem, gây khó khăn cho người sử dụng.

Các đại biểu nêu ý kiến tại cuộc họp.

Đối với quy định liên quan đến cơ quan thực hiện hợp nhất và cơ quan phối hợp, bà đề nghị tiếp cận theo hướng đơn giản hóa tối đa. Trong thời gian tới, hầu như tất cả sẽ ứng dụng công nghệ, kể cả trí tuệ nhân tạo; các cơ quan về cơ bản đều có thể thực hiện được như nhau.

Theo Luật Ban hành văn bản QPPL, cơ quan chủ trì soạn thảo phải chịu trách nhiệm đến cùng đối với hồ sơ trình và văn bản cuối cùng được ký ban hành. Đối với văn bản hợp nhất cũng vậy, nếu cơ quan chủ trì đã trình đồng thời cùng văn bản gốc thì cơ quan đó phải chịu trách nhiệm luôn đối với văn bản hợp nhất, không nên chuyển trách nhiệm sang cơ quan khác. Việc phối hợp với các cơ quan khác như thế nào là trách nhiệm tổ chức thực hiện của cơ quan chủ trì.

Trân trọng cảm ơn các ý kiến rất trách nhiệm và tâm huyết, Cục trưởng Hồ Quang Huy nhận thấy, các đại biểu đều thống nhất về những đổi mới mang tính căn bản, quan trọng trong dự thảo Pháp lệnh lần này; thống nhất về sự cần thiết phải có các nội dung đổi mới toàn diện. Thông qua Pháp lệnh, chúng ta sẽ xử lý được những vướng mắc trong công tác hợp nhất văn bản thời gian qua, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn hiện nay khi số lượng văn bản sửa đổi, bổ sung rất lớn. Việc tra cứu, tiếp cận và áp dụng pháp luật của người dân, doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước và ngay cả đội ngũ công chức còn gặp khó khăn.

Tuy nhiên, vẫn còn một số ý kiến khác nhau. Cục KTVB&QLXLVPHC ghi nhận đầy đủ, tổng hợp, báo cáo Lãnh đạo Bộ Tư pháp. Theo đó, có hai nhóm vấn đề lớn được quan tâm. Cụ thể, về việc mở rộng phạm vi văn bản hợp nhất đối với toàn bộ văn bản QPPL và về giá trị pháp lý của văn bản hợp nhất, theo hướng thay đổi cách tiếp cận, xác định giá trị trực tiếp của văn bản hợp nhất.

Vấn đề đặt ra là cách thức thể hiện phải vừa đơn giản hóa nội dung, vừa thuận lợi cho việc tra cứu. Cục KTVB&QLXLVPHC sẽ tiếp tục hoàn thiện, đồng thời tiếp thu thêm các ý tưởng, góp ý của các đại biểu để chỉ xác định một phương án chính thức cho các nội dung được thảo luận.

Về thời hạn thực hiện hợp nhất, các ý kiến đều cho rằng cần đẩy nhanh tiến độ. Tuy nhiên, trong bối cảnh số lượng văn bản cần hợp nhất rất lớn, thời hạn như dự thảo Pháp lệnh đang khiến các cơ quan của Quốc hội còn băn khoăn. Cục KTVB&QLXLVPHC sẽ tiếp tục tính toán, báo cáo lại, vì đây là thay đổi lớn khi chuyển từ mốc công bố sang mốc thời điểm hoàn thành hợp nhất - khác đáng kể so với quy định của Pháp lệnh hiện hành.

Dù vậy, tinh thần chung là mong muốn đưa văn bản hợp nhất trình đồng thời tại thời điểm ký hoặc công bố, nhằm giảm tối đa thời gian hợp nhất về sau. Hiện Bộ Tư pháp đang đẩy nhanh xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật với cách thức mới, có ứng dụng các kỹ thuật, công nghệ hỗ trợ rút ngắn thời gian hợp nhất văn bản.

Về vấn đề ký xác thực, đa số thống nhất theo hướng cơ quan chủ trì là cơ quan ký xác thực. Ghi nhận ý kiến của các Bộ, ngành, Văn phòng Chính phủ và các cơ quan liên quan, Cục trưởng Hồ Quang Huy cho biết, về nguyên tắc, giao cơ quan trình ký xác thực sẽ bảo đảm trách nhiệm từ đầu đến cuối; những vấn đề kỹ thuật hợp nhất sẽ được nghiên cứu theo hướng có cơ chế “bộ lọc” tham vấn, hỗ trợ, nhưng không mang tính quyết định thay cho cơ quan ký xác thực.

Về các giải pháp hỗ trợ triển khai, nhất là với địa phương còn lúng túng khi đây là lần đầu thực hiện hợp nhất văn bản, Bộ Tư pháp sẽ có giải pháp cụ thể trong quá trình tổ chức thi hành Pháp lệnh.

Dự kiến, tháng 2/2026, dự thảo Pháp lệnh sẽ được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo kế hoạch.