Thanh tra 4 dự án trên địa bàn Hải Phòng: Phát hiện một số lỗ hổng trong quy định pháp luật

Theo đó, tại Kết luận thanh tra 32/KL-TTTP của Thanh tra TP Hải Phòng về việc thanh tra chuyên đề các công trình, dự án có khó khăn, vướng mắc, chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài, hiệu quả thấp, nguy cơ gây thất thoát lãng phí với 4 dự án theo phụ lục Bảng tổng hợp dự án trên địa bàn Hải Phòng kèm theo Kế hoạch 1505/KH-TTCP ngày 22/7/2025 của Thanh tra Chính phủ; Đoàn thanh tra đã tiến hành thanh tra từ 1/8 - 12/9/2025.

Cụ thể, 4 dự án được thanh tra gồm: Dự án đầu tư xây dựng Khu dân cư, dịch vụ công nghiệp phường Ái Quốc; đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng kỹ thuật Khu đô thị thương mại Lai Cách; cơ sở sản xuất gạch không nung và gia công kết cấu thép của Cty TNHH Sản xuất và Thương mại Xuân Mai; Nhà máy chế biến đất sét Viglacera của Cty CP sứ Viglacera Thanh Trì.

Qua thanh tra 4 dự án nêu trên, Thanh tra TP nhận thấy một số lỗ hổng pháp lý, mặc dù một số nội dung đã được quy định nhưng còn chung chung, thiếu chế tài hoặc chưa khả thi, cần tiếp tục hoàn thiện.

Cụ thể, Luật Đất đai 2024 và Nghị định 102/2024/NĐ-CP đã có quy định về thu hồi đất với dự án chậm tiến độ, song vẫn còn nhiều ngoại lệ, dẫn đến tình trạng “xin - cho” gia hạn, kéo dài dự án “treo”. Đề nghị sửa đổi, bổ sung theo hướng cụ thể hóa tiêu chí gia hạn, ràng buộc điều kiện, tăng chế tài thu hồi để bảo đảm tính nghiêm minh.

Hiện nay, các văn bản chưa quy định rõ điều kiện bắt buộc nghiệm thu toàn bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội thiết yếu trước khi cho phép chuyển nhượng quyền sử dụng đất trong dự án. Đề nghị bổ sung quy định này, đồng thời có chế tài xử lý nghiêm hành vi chuyển nhượng trái phép, quy định rõ trách nhiệm cơ quan quản lý trong việc kiểm tra, giám sát; thiết lập cơ chế liên thông dữ liệu đất đai - thuế để ngăn chặn chuyển nhượng không hợp pháp.

Luật Đầu tư công và Luật Đầu tư đã quy định về giám sát, đánh giá dự án đầu tư, nhưng còn hình thức, thiếu chế tài xử lý khi chủ đầu tư không báo cáo hoặc báo cáo sai. Đề nghị bổ sung chế tài mạnh hơn: đình chỉ dự án, xử phạt nặng, buộc ký quỹ bảo đảm thực hiện.

Thủ tục điều chỉnh dự án hiện còn qua nhiều tầng nấc, dễ bị kéo dài, hợp thức hóa vi phạm. Đề nghị sửa đổi theo hướng rút ngắn quy trình, quy định rõ trách nhiệm cá nhân và xử lý trách nhiệm nếu chậm tham mưu, gây ách tắc.

Cơ chế thay đổi chủ đầu tư đã được đề cập trong luật, nhưng thiếu minh bạch, chưa bắt buộc thanh quyết toán dứt điểm công nợ trước khi chuyển giao. Đề nghị bổ sung quy định bắt buộc thanh quyết toán đầy đủ, công khai trước khi cho phép thay đổi chủ đầu tư.

Với công trình hạ tầng kỹ thuật, tình trạng nghiệm thu không đầy đủ, bàn giao dang dở còn phổ biến. Đề nghị bổ sung cơ chế nghiệm thu độc lập do đơn vị kiểm định độc lập thực hiện, bảo đảm công khai, minh bạch, tránh hình thức.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã quy định về báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và giám sát môi trường, nhưng việc triển khai hậu kiểm còn hạn chế, thiếu ràng buộc trách nhiệm cá nhân. Đề nghị bổ sung: cơ chế giám sát hậu kiểm định kỳ bắt buộc đối với tất cả các dự án, xác định rõ trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu DN và trách nhiệm cơ quan phê duyệt; quy định chế tài xử lý nghiêm khi không thực hiện hoặc báo cáo sai sự thật.

Thanh tra TP Hải Phòng kiến nghị, đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét, xử lý tháo gỡ đối với các công trình, dự án có khó khăn, vướng mắc, chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài.

Về quy hoạch: Đề nghị có hướng dẫn cụ thể việc xử lý các công trình, dự án đã xây dựng, đưa vào sử dụng nhưng không phù hợp quy hoạch được duyệt; cơ chế điều chỉnh, cập nhật quy hoạch kèm nghĩa vụ tài chính, điều chỉnh bổ sung hạ tầng, tránh lãng phí nguồn lực đầu tư.

Về nghĩa vụ tài chính đất đai: Đề nghị có hướng dẫn thống nhất đối với các dự án đã được giao đất, cho thuê đất theo chính sách trước đây, nay chuyển sang quy định mới, nhằm bảo đảm thu đúng, thu đủ cho ngân sách, đồng thời ổn định cho nhà đầu tư và người dân.

Về hợp đồng kinh doanh ký chưa đủ điều kiện pháp lý: Đề nghị có hướng dẫn xử lý với các hợp đồng chuyển nhượng, cho thuê dài hạn được ký trái quy định nhưng đã phát sinh quan hệ dân sự ổn định; theo hướng công nhận quan hệ dân sự, xử lý trách nhiệm chủ đầu tư và buộc hoàn thiện pháp lý, nghĩa vụ tài chính.

Về tiến độ dự án: Đề nghị có hướng dẫn cho phép gia hạn tiến độ dự án vượt khung 24 tháng trong trường hợp có nguyên nhân khách quan (dịch bệnh, giải phóng mặt bằng, thay đổi cơ chế, chính sách...), kèm theo các điều kiện ràng buộc như cam kết tiến độ, ký quỹ, bổ sung nghĩa vụ tài chính.

Việc có hướng dẫn kịp thời sẽ giúp địa phương có cơ sở pháp lý rõ ràng, xử lý dứt điểm các tồn tại, hạn chế khiếu kiện, đồng thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, nhà đầu tư và nguồn thu ngân sách.