Thanh tra Chính phủ: Hiệu quả đầu tư tài chính tại Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam chưa tương xứng với quy mô vốn

Nhiều dự án kéo dài, kém hiệu quả

VRG tiền thân là TCty Cao su Việt Nam, thành lập năm 1995, chuyển sang mô hình Cty cổ phần từ tháng 6/2018. Hiện Nhà nước nắm giữ 96,77% vốn điều lệ, thông qua cơ quan đại diện chủ sở hữu.

Tính đến cuối 2024, VRG có quy mô lớn với hệ thống 4 đơn vị sự nghiệp, 20 Cty TNHH một thành viên, 27 Cty cổ phần chi phối, 19 Cty liên kết và đầu tư tại 10 Cty khác. Hoạt động chính trải rộng từ trồng, khai thác, chế biến cao su, sản xuất gỗ đến phát triển khu công nghiệp và nông nghiệp công nghệ cao. Tuy nhiên, dù quy mô vốn và tài sản lớn, công tác quản lý và sử dụng nguồn lực Nhà nước tại VRG có nhiều tồn tại, hạn chế.

KLTT xác định Cty mẹ - Tập đoàn đã tạm ứng vốn đầu tư cho 17 đơn vị thành viên hơn 2.304 tỷ đồng nhưng chưa có văn bản thỏa thuận theo quy định. Khoản tiền này đang được theo dõi trên tài khoản phải thu - phải trả, tiềm ẩn rủi ro trong quản lý vốn.

Tổng nợ phải thu ngắn hạn của VRG đến cuối 2024 là hơn 1.281 tỷ đồng, trong đó hơn 414 tỷ đồng nợ quá hạn (hơn 30% tổng nợ phải thu); gần 328 tỷ là nợ xấu trên 3 năm; gần 282 tỷ đồng chưa được đối chiếu đầy đủ.

Một số khoản có nguy cơ mất vốn nhà nước, như hơn 92 tỷ đồng cho vay và trả thay tại Cty Cao su Phú Riềng Kratie khó có khả năng thu hồi; hơn 181 tỷ đồng trả nợ thay Cty Gỗ MDF VRG Kiên Giang chưa được thu hồi đúng hạn.

KLTT chỉ ra tình trạng nhiều dự án trồng cao su kéo dài, kém hiệu quả, nhiều tỷ đồng đầu tư vườn cây dở dang, kém hiệu quả. Trong đó, 12.655ha vườn cây cao su kiến thiết cơ bản giá trị hơn 1.919 tỷ đồng bị dở dang kéo dài từ 2015 trở về trước; 7.265ha vườn cây cao su khác, trị giá hơn 1.179 tỷ, đã ngưng đầu tư hoặc không hiệu quả, ít khả năng đưa vào khai thác Một số vườn cây có nguy cơ không bảo toàn được vốn nhà nước đã đầu tư.

TTCP phát hiện một số vi phạm trong quản lý đất đai, như 585,63ha đất đã có quyết định thu hồi nhưng chưa bàn giao lại địa phương; 1.634ha đất bị lấn chiếm, tranh chấp; một số Cty sử dụng đất để trồng cao su khi chưa được giao hoặc cho thuê hợp pháp.

Ngoài ra, một số dự án đầu tư xây dựng khu công nghiệp và nhà máy chế biến cao su được phê duyệt, điều chỉnh, đấu thầu hoặc nghiệm thu chưa đúng quy định. Một số dự án phê duyệt trước khi có thẩm định của cơ quan chức năng, điều chỉnh tổng mức đầu tư sai quy định, hoặc chưa thực hiện đầy đủ đánh giá tác động môi trường.

TTCP kiến nghị VRG và các đơn vị thành viên khẩn trương rà soát và nộp ngân sách số tiền thuê đất còn thiếu, tạm tính 894 tỷ đồng (tính đến tháng 10/2025).

Khẩn trương ban hành, hoàn thiện các quy chế quản lý tài chính, đầu tư

Theo KLTT, hiệu quả đầu tư tài chính của VRG chưa tương xứng với quy mô vốn. Một số Cty con hoạt động kém hiệu quả, thua lỗ kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ làm suy giảm giá trị vốn nhà nước. Công tác giám sát tài chính tại một số Cty con chưa được thực hiện đầy đủ, trong khi việc tái cơ cấu và sắp xếp lại DN theo đề án đã phê duyệt chưa hoàn thành đúng tiến độ.

TTCP xác định trách nhiệm thuộc về Hội đồng quản trị, Ban lãnh đạo VRG và lãnh đạo các đơn vị thành viên có liên quan đến các vi phạm, khuyết điểm nêu trên.

TTCP yêu cầu VRG khẩn trương ban hành, hoàn thiện các quy chế quản lý tài chính, đầu tư; tăng cường thu hồi nợ, xử lý các khoản đầu tư kém hiệu quả; rà soát, xử lý các dự án và vườn cây kém hiệu quả; kiểm điểm, xử lý trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với ngân sách nhà nước.

Đề nghị Bộ Tài chính chỉ đạo VRG kiểm điểm, xử lý trách nhiệm với tập thể, cá nhân trong việc đầu tư vườn cây cao su kiến thiết cơ bản dở dang kéo dài, đã ngưng đầu tư, kém hoặc không hiệu quả, ít có khả năng đưa vào khai thác. Kiểm tra, rà soát, đánh giá, xác định rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan và khẩn trương có các biện pháp khắc phục để bảo toàn vốn nhà nước theo quy định.

Đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng vốn và tài sản của Nhà nước tại VRG; chỉ đạo các cơ quan xử lý vi phạm hành chính theo thẩm quyền; chỉ đạo kiểm tra, giám sát các nội dung khác chưa được TTCP thanh tra, để xem xét, chấn chỉnh, xử lý theo quy định pháp luật.

Bộ NN&MT tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định trong quản lý, sử dụng đất và giải quyết các tranh chấp với diện tích đất được Nhà nước giao, cho thuê với các Cty cao su thuộc VRG.

TTCP đề nghị các cơ quan, tổ chức, cá nhân thẩm quyền căn cứ KLTT thực hiện xử lý vi phạm, kiểm điểm, làm rõ nguyên nhân, xác định rõ trách nhiệm ở từng khâu, từng cấp, từng thời kỳ để xử lý theo pháp luật. Trong quá trình thực hiện KLTT, nếu phát hiện vi phạm gây thiệt hại, thất thoát, lãng phí vốn và tài sản của Nhà nước thì phải kịp thời có biện pháp chấn chỉnh, khắc phục, xử lý nghiêm; nếu có dấu hiệu vi phạm hình sự thì chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra để xử lý.