Thị trường xăng dầu sẽ ra sao khi doanh nghiệp tự định giá?

Kiểm soát giá bán qua chi phí định mức

Dự thảo nghị định về kinh doanh xăng dầu mới nhất quy định, giá bán buôn, giá bán lẻ xăng dầu trong và ngoài hệ thống được thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu, thương nhân phân phối xăng dầu quyết định, thực hiện theo đúng quy định của pháp luật về giá và theo cơ chế thị trường. Giá bán lẻ xăng dầu của hệ thống trực thuộc hệ thống phân phối của thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối không cao hơn giá bán lẻ do hệ thống công bố; Giá bán lẻ của thương nhân bán lẻ xăng dầu không thuộc hệ thống phân phối của đầu mối được thương nhân bán lẻ xăng dầu quyết định, thực hiện theo đúng quy định của pháp luật về giá và theo cơ chế thị trường.

Như vậy, theo quy định tại dự thảo, cửa hàng bán lẻ thuộc Petrolimex hoặc PV Oil sẽ bán giá thấp hoặc bằng giá Petrolimex hoặc PV Oil công bố; các thương nhân bán lẻ ngoài hệ thống này sẽ được tự quyết định giá bán sau khi cân đối các chi phí mua hàng từ các đầu mối hoặc phân phối.

Ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam nhận định, về cơ bản, quy định về giá bán lẻ xăng dầu không thể hiểu một chiều theo hướng doanh nghiệp (DN) tự quyết định giá bán mà rõ ràng cơ quan quản lý vẫn kiểm soát giá này thông qua một chi phí cực kỳ quan trọng là chi phí định mức kinh doanh. Ông Bảo phân tích, thông thường giá bán bao gồm giá vốn, chi phí vận chuyển và lợi nhuận kỳ vọng. Điều cơ bản về giá trong dự thảo khác so với trước đây là Nhà nước định luôn giá vốn, tức là Nhà nước lấy giá công bố 7 ngày trước ngày điều chỉnh để xác định giá cơ sở và từ đó xác định trần giá bán lẻ.

Theo ông Bảo, chính từ việc này mới nảy sinh trường hợp DN bị lỗ rất nặng trong những thời điểm mà giá thế giới đang theo xu hướng giảm bởi Nhà nước chỉ căn cứ vào giá thế giới 7 ngày để định giá vốn, do giá thế giới xuống thấp nên giá vốn cũng xuống thấp hơn với giá thực tế. DN đầu mối bị lỗ, từ đó mới xảy ra việc chiết khấu thấp cho thương nhân phân phối và bán lẻ. “Thậm chí lúc giá thế giới thấp lại xảy ra tình trạng khan hàng nhưng thực tế là không khan hàng mà do càng bán càng lỗ nên người bán không muốn bán ra” - ông Bảo nói.

Thị trường sẽ hưởng lợi

Với quy định mới trong dự thảo, để DN tự kê khai giá vốn sau khi cân đối chi phí mua hàng, ông Bảo khẳng định đây đúng nghĩa vận hành theo nguyên tắc thị trường.

Ngoài ra, do được tự định giá đúng theo nguyên tắc thì giá vốn của các công ty sẽ khác nhau. DN lớn mua nhiều, đàm phán tốt có thể được giá tốt hơn dù không có chênh lệch nhiều (chỉ khoảng vài trăm đồng/lít) nhưng chắc chắn sẽ có sự khác nhau giữa giá bán của các công ty, cửa hàng. Do đó, DN sẽ phải nhìn vào người tiêu dùng để đưa ra giá bán nhằm thu hút được khách hàng đông nhất. “Cơ chế thị trường sẽ quản lý DN bởi nếu đàm phán giá không tốt, giá thành cao thì thương nhân sẽ không mặn mà lấy hàng nên chắc chắn sẽ có sự cạnh tranh giữa các đầu mối để hút về mình nhiều hơn thương nhân và DN bán lẻ” - ông Bảo nói.

Ông Bảo phân tích thêm, khi kinh doanh có lãi, thương nhân mới có động lực để phát triển thị trường, từ đó sẽ luôn để DN bán lẻ có chiết khấu đủ có lãi thì mới phát triển được việc kinh doanh, phân phối. Do đó, ông Bảo cho rằng, đến khi DN tự quyết định giá bán buôn, bán lẻ sẽ không còn hiện tượng chiết khấu thấp. Bởi lúc đó, các DN sẽ không định giá cơ sở theo phương án như hiện nay mà sẽ cộng đủ giá vốn họ đã bỏ ra, được tính trong cả thời gian dự trữ 20 ngày chứ không phải tính giá trong 7 ngày như Bộ Công Thương vẫn tính.

Đây cũng là ý kiến mà ông Giang Chấn Tây đưa ra khi cho rằng, khi đã có giá cơ sở làm nền tảng điều hành, thì DN đầu mối không thể vin vào lý do hàng hiếm, khan hàng để biện minh cho việc chiết khấu thấp. Bởi vì bản chất của giá cơ sở là một công thức tổng hợp, trong đó đã bao gồm giá nhập khẩu, chi phí, thuế, quỹ bình ổn, lợi nhuận định mức… Nếu hàng khan hiếm, giá nhập cao, chi phí tăng thì những yếu tố đó đã được phản ánh ngay và luôn trong giá cơ sở. Giá cơ sở cao hay thấp chính là kết quả của tình trạng thị trường.

Ông Bảo đánh giá, việc định giá giai đoạn vừa qua đã tạo ra hiện tượng căng thẳng không đáng có, nên áp dụng cơ chế để DN tự định giá sớm hơn. Theo ông Bảo, chắc chắn DN đầu mối cũng sẽ phải kê khai giá đầy đủ, trung thực, bởi nếu định giá vốn không đúng, các cơ quan nhà nước luôn sẵn sàng vào cuộc, yêu cầu kê khai khi thấy có tình trạng giá cao hơn thực tế thị trường.