Tiến tới chủ động tổ chức thi hành pháp luật theo hướng chuyên nghiệp, ổn định và thích ứng linh hoạt với thực tiễn

Tham dự Hội thảo có đồng chí Nguyễn Khắc Định, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội; đồng chí Lê Tiến Châu, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ; đồng chí Uông Chu Lưu, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội.

Về phía Bộ Tư pháp, có đồng chí Hoàng Thanh Tùng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Bộ trưởng Bộ Tư pháp; đồng chí Hà Hùng Cường, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ Tư pháp; đồng chí Nguyễn Thanh Tịnh, Phó Bí thư thường trực Đảng ủy Bộ, Thứ trưởng Bộ Tư pháp; các đồng chí nguyên Thứ trưởng Bộ Tư pháp: Nguyễn Thúy Hiền, Phạm Quý Tỵ.

Tham dự Hội thảo còn có lãnh đạo các Ban, Bộ, ngành, đoàn thể ở Trung ương và địa phương: đồng chí Bùi Quốc Dũng, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Tổng Kiểm toán Nhà nước; đồng chí Ngô Trung Thành, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội; đồng chí Cao Huy, Thứ trưởng Bộ Nội vụ; đồng chí Trần Trung Tính, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; đồng chí Phan Văn Hùng, Phó Tổng Biên tập Báo Nhân dân.

Các đồng chí đại diện lãnh đạo: Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc, Ban Tuyên giáo Trung ương; Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội; Văn phòng Chủ tịch nước; các Bộ, cơ quan ngang Bộ; các đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng; Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI); Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam; Hội Luật gia Việt Nam; Liên đoàn Luật sư Việt Nam; đại diện tỉnh ủy, thành ủy, Ủy ban nhân dân các tỉnh/thành phố: Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Bắc Ninh, Phú Thọ, Cà Mau.

Hội thảo còn có sự tham dự của các chuyên gia, nhà khoa học; các đồng chí lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp, tổ chức pháp chế thuộc các Bộ, cơ quan ngang Bộ; đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam, Tập đoàn FPT, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel), Hiệp hội Doanh nghiệp Châu Âu (EuroCharm Việt Nam); đại diện UNDP Việt Nam, JICA Việt Nam, KOICA Việt Nam, Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ), Viện Konrad-Adenauer Stiftung (Viện KAS); các đồng chí phóng viên thông tấn, báo chí ở Trung ương và thành phố Hà Nội.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu khai mạc.

Vui mừng tham dự Hội thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đánh giá cao Bộ Tư pháp đã chuẩn bị kỹ lưỡng nội dung và tổ chức Hội thảo. Chủ đề Hội thảo rất thiết thực, trúng vào một trong những vấn đề cấp thiết của đất nước để pháp luật sau khi ban hành thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nêu rõ, Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu: tạo đột phá trong công tác thi hành pháp luật; đảm bảo pháp luật được thực hiện một cách công bằng, nghiêm minh, nhất quán, kịp thời, hiệu lực và hiệu quả; gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật.

Trong thời gian qua, với sự chỉ đạo, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, tháo gỡ vướng mắc về thể chế để khơi thông nguồn lực cho sự phát triển. Tuy nhiên, cũng thẳng thắn nhìn nhận công tác tổ chức thi hành pháp luật vẫn còn nhiều điểm nghẽn và hạn chế.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn hiện nay không chỉ là thi hành đúng pháp luật, mà phải tiến tới chủ động tổ chức thi hành pháp luật theo hướng chuyên nghiệp, ổn định và thích ứng linh hoạt với thực tiễn.

Chuyển mạnh sang quản trị theo vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật: từ xây dựng chính sách, soạn thảo, đánh giá tác động, ban hành, tổ chức thực hiện đến theo dõi, đánh giá tác động sau ban hành, sửa đổi, hoàn thiện văn bản. Xác định tổ chức thi hành pháp luật là khâu kiểm chứng chất lượng của quá trình xây dựng pháp luật và cung cấp dữ liệu đầu vào cho quá trình hoàn thiện pháp luật tiếp theo.

Trên tinh thần đó, Phó Thủ tướng đề nghị Hội thảo tập trung làm rõ một số định hướng để đổi mới căn bản công tác tổ chức thi hành pháp luật. Thứ nhất là: Muốn nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, trước hết phải nâng cao chất lượng của các quy định pháp luật. Đảm bảo mỗi chính sách, mỗi quy định khi ban hành phải rõ mục tiêu, có căn cứ thực tiễn, khả thi và có đầy đủ điều kiện để tổ chức thực hiện.

Trong đó, công tác đánh giá tác động chính sách cần thực chất và hiệu quả hơn, theo hướng thực hiện xuyên suốt quá trình xây dựng văn bản gắn với từng chính sách, từng quy định cụ thể. Khi nội dung dự thảo có thay đổi quan trọng thì phải kịp thời cập nhật, đánh giá đầy đủ tác động.

Ngay từ quá trình xây dựng chính sách, phải xác định rõ mục tiêu, xác định đối tượng chịu tác động, chi phí, lợi ích, nguồn lực (trong đó có nguồn nhân lực và điều kiện để thực hiện); đồng thời xác định tiêu chí, phương pháp để theo dõi, đo lường kết quả sau khi ban hành.

Qua đó, kết nối chặt chẽ đánh giá tác động trong quá trình xây dựng với đánh giá hiệu quả sau khi ban hành; lấy kết quả tổ chức thi hành làm căn cứ để kiểm chứng chất lượng của chính sách và tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện pháp luật.

Các đại biểu tham dự Hội thảo.

Vấn đề thứ hai là: Tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tổ chức thi hành pháp luật một cách đồng bộ trong quá trình xây dựng luật, văn bản quy phạm pháp luật theo hướng kết nối chặt chẽ giữa xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật thành một chu trình thống nhất.

Đảm bảo các điều kiện thi hành, nhất là nguồn nhân lực, kinh phí, hạ tầng và năng lực của các cơ quan trực tiếp thực thi phải được tính toán ngay từ quá trình xây dựng chính sách, xây dựng pháp luật; và kết quả thi hành pháp luật trở thành đầu vào trực tiếp để tiếp tục hoàn thiện pháp luật.

Trong đó, cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì xây dựng, cơ quan tổ chức thi hành và người đứng đầu; hoàn thiện cơ chế theo dõi, đánh giá sau ban hành và trách nhiệm giải trình; xây dựng cơ chế phản ứng chính sách một cách linh hoạt, kịp thời đối với những vấn đề khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Đặc biệt, cần thiết lập cơ chế thống nhất để tiếp nhận, phân loại, xử lý và theo dõi đến cùng các phản ánh, các kiến nghị của người dân, doanh nghiệp và cơ quan trực tiếp thực thi; đảm bảo rõ thẩm quyền, rõ cơ quan xử lý, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả.

Tiếp tục phát triển Cổng pháp luật quốc gia trở thành đầu mối tiếp nhận, xử lý phản ánh, các kiến nghị; đồng thời hình thành nguồn dữ liệu phục vụ theo dõi, đánh giá, nhận diện và cảnh báo sớm những bất cập trong tổ chức thực thi pháp luật.

Vấn đề thứ ba là: Lấy chuyển đổi số, xây dựng dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo làm nền tảng của đổi mới công tác tổ chức thi hành pháp luật.

Đề nghị nghiên cứu số hóa đồng bộ toàn bộ vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật, đảm bảo dữ liệu được kết nối, kế thừa, liên thông và sử dụng thống nhất; khắc phục tình trạng phân tán, cắt khúc giữa khâu xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Trên nền tảng dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống, liên thông, thống nhất dùng chung, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ đánh giá tác động, rà soát, phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo, theo dõi, cảnh báo sớm những khó khăn, bất cập trong tổ chức thi hành pháp luật.

Vấn đề thứ tư là: Nghiên cứu xây dựng cơ chế, tiêu chí và bộ chỉ số đánh giá công tác tổ chức thi hành pháp luật theo hướng khách quan, thực chất, có thể đo lường và kiểm chứng; khắc phục tình trạng đánh giá chủ yếu thông qua báo cáo, thống kê của các cơ quan nhà nước.

Trong đó, người dân, doanh nghiệp và các đối tượng trực tiếp chịu tác động phải được tham gia đánh giá thực chất. Cơ quan chủ trì xây dựng và cơ quan tổ chức thi hành có trách nhiệm giải trình về những vấn đề thuộc trách nhiệm của mình.

Kết quả đánh giá phải được sử dụng một cách thực chất làm căn cứ để xác định trách nhiệm, kịp thời chấn chỉnh việc tổ chức thực hiện và xử lý ngay những quy định không còn phù hợp.

Vấn đề thứ năm là: Chuyển mạnh từ yêu cầu người dân, doanh nghiệp phải tuân thủ sang tạo môi trường để dễ làm đúng, muốn làm đúng và hình thành thói quen tự giác tuân thủ pháp luật.

Trước hết, phải tạo thuận lợi cho việc tuân thủ, đẩy mạnh cung cấp thông tin, dịch vụ pháp lý, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo để người dân, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận, hiểu đúng và thực hiện đúng pháp luật; tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, giảm thời gian và chi phí tuân thủ.

Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích, ghi nhận và tạo thuận lợi đối với người dân, doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật để việc chấp hành pháp luật không chỉ là nghĩa vụ mà còn là mang lại lợi ích thiết thực; tăng cường quản lý theo mức độ tuân thủ và mức độ rủi ro.

Trước mắt, tập trung thực hiện thực chất mục tiêu cắt giảm 50% thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; lấy kết quả thực tế và đánh giá của người dân và doanh nghiệp làm thước đo chủ yếu.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Đảng, Nhà nước ta đã xác định thể chế là một trong ba đột phá chiến lược. Vì vậy, đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật không chỉ là nhiệm vụ của ngành tư pháp, mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, các cấp, các ngành và mỗi cán bộ thực thi công vụ. Ông tin tưởng và mong rằng Hội thảo sẽ đề xuất được những giải pháp cụ thể, có thể thể chế hóa, có thể đo lường được và có thể tổ chức thực hiện được trong thực tế; và qua đó góp phần để pháp luật thực sự trở thành nền tảng, là động lực cho sự phát triển của đất nước.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu đề dẫn Hội thảo.

Phát biểu dẫn đề Hội thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu những kết quả đạt được, những hạn chế, bất cập trong công tác tổ chức thi hành pháp luật. Bộ trưởng cũng cho biết những giải pháp trọng tâm tạo đột phá trong công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hoá tuân thủ pháp luật.

Cụ thể, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp; tiếp tục hoàn thiện thể chế, đổi mới cơ chế quản trị dữ liệu theo “vòng đời văn bản”, gắn kết chặt chẽ giữa tổ chức thi hành pháp luật với xây dựng, hoàn thiện pháp luật; đổi mới tư duy trong tổ chức thi hành pháp luật, đề cao vai trò của người đứng đầu và xác định rõ trách nhiệm từng cơ quan, tổ chức, cá nhân trong tổ chức thi hành pháp luật

Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật (Bộ Tư pháp) Hồ Quang Huy tuyên bố lý do và giới thiệu đại biểu.

Đồng thời, xác định dữ liệu số là nền tảng, công nghệ số là công cụ quan trọng, mang tính bắt buộc, cốt lõi trong tổ chức thi hành pháp luật giai đoạn hiện nay; tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm thúc đẩy văn hoá tuân thủ pháp luật trong cơ quan nhà nước và toàn xã hội; hình thành môi trường để người dân, doanh nghiệp “muốn làm đúng” và “dễ làm đúng”; bảo đảm các điều kiện cho công tác tổ chức thi hành pháp luật

Từ các nội dung nêu trên, Bộ trưởng Bộ Tư pháp rất mong nhận được ý kiến tham luận, trao đổi của các đại biểu tham dự Hội thảo, trong đó tập trung vào các vấn đề quan trọng, cơ bản: Bối cảnh, yêu cầu thực tiễn quốc tế và trong nước đang tác động trực tiếp, sâu sắc đến sự cần thiết phải đổi mới tư duy, phương thức tổ chức thi hành pháp luật; Thực trạng công tác tổ chức thi hành pháp luật ở Bộ, ngành, địa phương nói riêng và ở Việt Nam nói chung, những điển hình tốt, cách làm hay; Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong công tác tổ chức thi hành pháp luật; Các giải pháp cụ thể tạo đột phá nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hoá tuân thủ pháp luật; Kinh nghiệm quốc tế và giá trị tham khảo với Việt Nam, nếu có.