Trách nhiệm trước lịch sử, trước Nhân dân

Định hướng xuyên suốt đối với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ

Cuộc tìm kiếm chính thức được triển khai, những nhát cuốc đầu tiên đã mang đến kết quả xúc động, những bộ hài cốt và di vật của liệt sĩ được phát hiện liên tiếp mở ra nhiều hy vọng mới về sự trở về sau nhiều thập kỷ nằm lại dưới lòng đất. Mỗi bộ hài cốt được tìm thấy không chỉ là kết quả của quá trình khảo sát công phu mà còn là minh chứng cho sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng quân đội, chính quyền địa phương, các nhà khoa học, chuyên gia lịch sử và đông đảo người dân.

Tinh thần đó tiếp tục được khẳng định mạnh mẽ qua phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi dâng hương các anh hùng liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng mới đây. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, đối với Đảng, Nhà nước và Nhân dân Việt Nam, tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính các liệt sĩ là trách nhiệm thiêng liêng trước Tổ quốc, trước Nhân dân; là lương tri, nguyện vọng của mỗi người Việt Nam. Nhân dân ta, Đảng ta không bao giờ quên những người đã hy sinh vì đất nước, vì dân tộc, đó là đạo lý và truyền thống văn hóa Việt Nam.

Từ quan điểm chỉ đạo xuyên suốt đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhấn mạnh nhiều nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới. Trong đó, TP Hồ Chí Minh cần tiếp tục xác định công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng; huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, các nhà khoa học, nhân chứng lịch sử và Nhân dân; mở rộng rà soát toàn bộ các địa điểm có thể có hài cốt liệt sĩ trên địa bàn, không chỉ ở Công viên Lê Thị Riêng mà cả những khu vực từng diễn ra các trận đánh ác liệt trong các thời kỳ kháng chiến.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng thống nhất chủ trương tiếp tục triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, xác định danh tính các liệt sĩ” và tin tưởng rằng Chiến dịch “500 ngày đêm” tìm kiếm tại TP Hồ Chí Minh, Quân khu 7 nói riêng và trên cả nước nói chung sẽ đạt nhiều kết quả to lớn hơn nữa, góp phần thực hiện thắng lợi chính sách người có công, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bồi đắp sức mạnh tinh thần để đưa đất nước vững bước tiến vào giai đoạn phát triển mới.

Trước đó, phát biểu tại Lễ triển khai công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng vào ngày 6/7, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định, đây là sự kiện chính trị, lịch sử có ý nghĩa đặc biệt thiêng liêng, thể hiện lòng biết ơn và sự tri ân sâu sắc của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Thủ tướng yêu cầu việc tìm kiếm, quy tập hài cốt các anh hùng liệt sĩ phải được thực hiện bài bản, khoa học, an toàn, chặt chẽ, bằng tấm lòng tri ân và tinh thần trách nhiệm cao nhất. Đồng thời phải thực hiện với sự cẩn trọng, tỉ mỉ, bởi mỗi dấu vết được bảo vệ nguyên vẹn chính là thêm manh mối, hy vọng để xác định danh tính của các liệt sĩ. Đề nghị TP Hồ Chí Minh phối hợp chặt chẽ với Bộ Quốc phòng, Bộ Công an để huy động tối đa các nguồn lực, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ giám định ADN để đẩy nhanh hơn nữa tiến độ xác định danh tính.

Những chỉ đạo ấy không chỉ dành riêng cho cuộc tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng mà còn là định hướng xuyên suốt đối với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên phạm vi cả nước.

Tìm bằng trách nhiệm và trái tim người lính

Trong chuyến kiểm tra công tác tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng, Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam yêu cầu công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ phải được thực hiện bằng trách nhiệm, bằng tình cảm và bằng trái tim của người lính, coi đó là mệnh lệnh từ trái tim đối với những đồng đội đã anh dũng hy sinh.

Thông điệp ấy cũng chính là tinh thần xuyên suốt của toàn bộ Chiến dịch “500 ngày đêm”. Bởi sau cùng, giá trị lớn nhất của cuộc tìm kiếm không chỉ nằm ở số lượng hài cốt hay di vật được phát hiện. Giá trị ấy còn nằm ở việc khẳng định rằng, sau hơn nửa thế kỷ, Đảng, Nhà nước và Nhân dân Việt Nam không quên những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Mỗi cuộc tìm kiếm là một lời tri ân, mỗi cuộc quy tập là một sự trở về và mỗi người lính được gọi đúng tên mình là thêm một khoảng trống của lịch sử được lấp đầy bằng sự thật và lòng biết ơn.

Ký ức còn lại của nhân chứng

Trong nhiều ngày có mặt tại hiện trường, phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam nhiều lần bắt gặp ông Nguyễn Văn Định lặng lẽ dõi theo từng khu vực khai quật.

Ông Nguyễn Văn Định chia sẻ với phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam. (Ảnh: Xuân Sang)

Không có cuộc hẹn trước. Cũng chẳng ai yêu cầu phải có mặt. Thế nhưng, từ khi Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh triển khai tìm kiếm hố chôn tập thể tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng, ông Nguyễn Văn Định gần như không vắng buổi nào. Người đàn ông 75 tuổi lặng lẽ đứng phía ngoài khu vực bảo vệ, dõi theo từng động tác của lực lượng làm nhiệm vụ. Mỗi lần một lớp đất được bóc tách, mỗi lần một dấu tích được phát hiện, ánh mắt ông lại ánh lên niềm hy vọng. “Tôi chỉ mong tìm được hết các chú. Các chú hy sinh vì đất nước, đã gần 60 năm rồi, nay các chú được tìm kiếm và quy tập lại rồi, để không còn ai phải nằm lại trong vô danh như vậy”, ông Định nói với phóng viên, giọng chậm lại khi hướng mắt về khu vực đang được tìm kiếm.

Ít ai biết rằng gần sáu thập kỷ trước, chính nơi đây đã in đậm trong ký ức của cậu bé Nguyễn Văn Định những hình ảnh không thể nào quên. Thời gian có thể khiến nhiều chi tiết trở nên nhòe mờ, nhưng có những ký ức chiến tranh thì không. “Tôi cùng đám bạn chỉ dám đứng từ xa nhìn những hố chôn tập thể được đào vội. Thi thể các chiến sĩ lần lượt được đưa xuống lòng đất, rồi xe ủi tiến vào san phẳng mặt bằng”.

Gia đình vẫn đợi một ngày đoàn tụ

Trong rất nhiều hồ sơ đang được cơ quan chức năng đối chiếu để xác định danh tính, câu chuyện về liệt sĩ Huỳnh Văn Quên là một trong những trường hợp để lại nhiều trăn trở. Suốt nhiều năm, gia đình chỉ biết ông đã hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 nhưng nơi an nghỉ của ông vẫn là dấu hỏi.

Bà Nguyễn Thị Lệ vừa được Nhà nước công nhận vợ liệt sĩ. (Ảnh: PV)

Từ khi biết cơ quan chức năng phát hiện di vật mang tên liệt sĩ Huỳnh Văn Quên tại Công viên Lê Thị Riêng, gia đình ông Huỳnh Văn Mười và ông Huỳnh Văn Nhỏ luôn mong ngóng kết quả xác minh ADN. “Biết anh mình có thể nằm ở đây, gia đình mừng lắm. Chúng tôi đang từng ngày mong chờ kết quả xét nghiệm ADN của cơ quan chức năng. Nếu đúng là anh Quên thì sẽ đưa anh về quê hương Tân Trụ”, ông Nhỏ chia sẻ.

Còn đối với bà Nguyễn Thị Lệ, người đã dành gần trọn cuộc đời để chờ đợi, thời gian chưa bao giờ làm vơi đi nỗi nhớ hay nỗi khắc khoải về ông. Ôm trong tay xấp hồ sơ đã ngả màu, bà Lệ lặng lẽ lau đi giọt nước mắt ngậm ngùi khi hay tin mình được công nhận là vợ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Vậy là 58 năm, sau ngày ông hy sinh trong mùa Xuân Mậu Thân 1968, bà chính thức được công nhận danh phận với cái tên “vợ liệt sĩ” và hưởng chế độ từ ngày 1/8/2026, theo quyết định của Sở Nội vụ tỉnh Tây Ninh. “Tui được công nhận là vợ ông ấy rồi”, người phụ nữ 79 tuổi nghẹn ngào cất lời.

Trong nhiều năm qua, kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng gần như dành toàn bộ thời gian cho một công việc đặc biệt: nghiên cứu, thu thập tư liệu và phục dựng lại không gian lịch sử của khu vực nghĩa trang Chí Hòa - Chợ Quán trước đây. Đó không phải là công việc chuyên môn của một kiến trúc sư mà còn là hành trình của một nhà nghiên cứu lịch sử.

Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng chia sẻ tại Hội nghị triển khai kế hoạch công tác chuẩn bị tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng. (Ảnh: Xuân Sang)

Trên bàn làm việc của ông là hàng nghìn trang tài liệu được sưu tầm từ nhiều nguồn khác nhau: bản đồ địa chính, không ảnh quân sự, sơ đồ quy hoạch, ảnh tư liệu, hồ sơ lưu trữ và nhiều tài liệu liên quan đến chiến trường Sài Gòn - Gia Định.

Không một nguồn tư liệu nào đủ để kể trọn câu chuyện mà mỗi tài liệu chỉ phản ánh một lát cắt của lịch sử. Có tài liệu đúng một phần, có nhân chứng nhớ một phần, có bức ảnh chỉ lưu lại vài chi tiết nhỏ. Nhưng khi tất cả được đặt cạnh nhau, những mảnh ghép rời rạc ấy bắt đầu hình thành một bức tranh hoàn chỉnh hơn.

Từ việc đối chiếu ba bức ảnh lịch sử được công bố, kết hợp với bản đồ quân sự, ảnh chụp trên không và hiện trạng địa hình, nhóm nghiên cứu đến từ nhiều đơn vị và các trường đại học trên địa bàn TP Hồ Chí Minh từng bước xác định được khu vực có khả năng tồn tại hố chôn tập thể. Trong số 3 rãnh mộ được xác định, rãnh mộ số 3 được đánh giá có độ tin cậy cao, 2 vị trí còn lại cần tiếp tục bổ sung thông tin. Điều quan trọng nhất không phải là tìm kiếm sự trùng khớp tuyệt đối giữa các nguồn tư liệu mà hơn hết là để các nguồn tư liệu tự kiểm chứng lẫn nhau, qua đó giảm thiểu tối đa sai số.