Ưu tiên phòng, chống tác hại thuốc lá tại một số nhóm, hướng tới chuẩn mực xã hội không khói thuốc

- Thưa ông, việc thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và xây dựng môi trường không khói thuốc trên địa bàn tỉnh Quảng Trị hiện nay được triển khai như thế nào? Những kết quả nổi bật là gì?

Ông Đỗ Quốc Tiệp: Những năm qua, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trên địa bàn tỉnh được triển khai khá đồng bộ, với sự tham gia của nhiều sở, ban, ngành, địa phương và các tổ chức đoàn thể. Trọng tâm là tuyên truyền, phổ biến Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá; xây dựng môi trường không khói thuốc tại cơ quan, đơn vị, trường học, cơ sở y tế, nơi làm việc và các địa điểm công cộng; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định của pháp luật.

Một kết quả đáng ghi nhận là nhận thức của người dân, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và học sinh, sinh viên về tác hại của thuốc lá ngày càng được nâng lên. Nhiều cơ quan, đơn vị đã đưa nội dung không hút thuốc vào quy chế, nội quy; biển cấm hút thuốc được bố trí tại những khu vực phù hợp.

Bên cạnh đó, công tác truyền thông cũng được đổi mới theo hướng đa dạng hơn, kết hợp giữa truyền thông trực tiếp, truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng, mạng xã hội và truyền thông tại cộng đồng. Tuy nhiên, chúng tôi xác định đây là công việc cần được thực hiện thường xuyên, lâu dài, bởi thay đổi hành vi sử dụng thuốc lá cần có thời gian và sự phối hợp của cả cộng đồng.

Tăng cường kiểm tra, giám sát là một trong những giải pháp góp phần xây dựng môi trường không khói thuốc trên địa bàn Quảng Trị. (Ảnh: M.P)

- Quảng Trị có địa bàn trải dài từ khu vực đô thị, đồng bằng, ven biển đến miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời có nhiều tuyến giao thông quan trọng. Theo ông, những đặc thù này tác động như thế nào đến công tác phòng, chống tác hại thuốc lá và việc kiểm soát sử dụng, mua bán thuốc lá trên địa bàn?

Ông Đỗ Quốc Tiệp: Đặc điểm địa bàn rộng và có sự khác biệt khá rõ giữa khu vực đô thị, đồng bằng, ven biển và miền núi đặt ra yêu cầu phải có cách tiếp cận phù hợp với từng địa bàn, từng nhóm dân cư.

Ở khu vực đô thị, vấn đề nổi lên là việc sử dụng thuốc lá tại nơi công cộng, nhà hàng, cơ sở kinh doanh dịch vụ và trong nhóm thanh thiếu niên. Trong khi đó, tại khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, việc tiếp cận thông tin và các hoạt động truyền thông có những khó khăn nhất định, đòi hỏi phải tăng cường truyền thông trực tiếp tại cộng đồng và sử dụng hình thức, ngôn ngữ dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Đối với hoạt động mua bán, vận chuyển thuốc lá, đặc biệt tại những địa bàn có tuyến giao thông quan trọng và khu vực biên giới, công tác phòng, chống thuốc lá cần gắn với quản lý thị trường, kiểm soát hàng hóa và phòng, chống buôn lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc.

Vì vậy, ngành Y tế không thể thực hiện riêng lẻ mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa y tế, công an, quản lý thị trường, chính quyền địa phương và các lực lượng liên quan. Mỗi lực lượng thực hiện một nhiệm vụ, nhưng cùng hướng tới mục tiêu giảm sử dụng thuốc lá và hạn chế tác hại của thuốc lá đối với cộng đồng.

- Quảng Trị có Khu Kinh tế Đông Nam, các khu công nghiệp và hoạt động thương mại, dịch vụ, nơi tập trung đông người lao động. Theo ông, cần có những giải pháp gì để phòng, chống tác hại thuốc lá hiệu quả tại nơi làm việc, nhà máy, doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh và các khu vực tập trung đông người?

Ông Đỗ Quốc Tiệp: Theo tôi, trước hết cần xác định xây dựng nơi làm việc không khói thuốc không chỉ là yêu cầu về sức khỏe mà còn là trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động.

Hơn 500 cán bộ, giảng viên, sinh viên ngành Luật, Tư pháp được cập nhật kiến thức về phòng, chống tác hại của thuốc lá do Báo Pháp luật Việt Nam tổ chức tại Quảng Trị. (Ảnh: Trần Tuyền)

Các doanh nghiệp, nhà máy, cơ sở kinh doanh cần đưa quy định không hút thuốc vào nội quy, quy chế của đơn vị; bố trí biển cấm hút thuốc ở những vị trí phù hợp; không bố trí khu vực hút thuốc tại những nơi pháp luật quy định cấm hút thuốc và thường xuyên nhắc nhở người lao động thực hiện.

Cùng với đó là tăng cường truyền thông trực tiếp cho công nhân, người lao động, đặc biệt là những người trẻ. Nội dung truyền thông cần ngắn gọn, thiết thực, tập trung vào tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe, chi phí điều trị bệnh, ảnh hưởng đến gia đình và năng suất lao động.

Một vấn đề nữa rất quan trọng là hỗ trợ cai nghiện thuốc lá. Nếu chỉ tuyên truyền “không hút thuốc” mà không hỗ trợ người đang hút thuốc bỏ thuốc thì hiệu quả sẽ hạn chế. Vì vậy, các cơ sở y tế, doanh nghiệp và tổ chức công đoàn có thể phối hợp cung cấp thông tin, tư vấn và kết nối người có nhu cầu cai thuốc với các dịch vụ hỗ trợ phù hợp.

Quảng Trị đẩy mạnh tuyên truyền phòng, chống tác hại của thuốc lá, lan tỏa thông điệp xây dựng môi trường sống không khói thuốc đến cộng đồng. (Ảnh: M.P)

- Quảng Trị có thế mạnh về du lịch biển, du lịch lịch sử - văn hóa. Theo ông, việc xây dựng môi trường du lịch, điểm tham quan không khói thuốc có ý nghĩa như thế nào đối với sức khỏe cộng đồng và hình ảnh một điểm đến văn minh, an toàn? Ông có thể chia sẻ kinh nghiệm xây dựng mô hình?

Ông Đỗ Quốc Tiệp: Việc xây dựng địa điểm du lịch không khói thuốc có ý nghĩa rất thiết thực. Các khu du lịch, điểm tham quan là nơi tập trung đông người, trong đó có trẻ em, người cao tuổi và những người không hút thuốc. Vì vậy, hạn chế khói thuốc tại những địa điểm này vừa góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, vừa tạo ra môi trường du lịch văn minh, thân thiện và an toàn hơn.

Đông đảo cán bộ, viên chức, người lao động và sinh viên ngành Tư pháp, ngành Luật tham dự buổi truyền thông trực tiếp về tác hại của thuốc lá và những nguy cơ từ các sản phẩm thuốc lá mới. (Ảnh: Trần Tuyền)

Từ năm 2023, Quảng Trị đã phối hợp triển khai mô hình xây dựng “Địa điểm du lịch không khói thuốc lá”. Qua quá trình thực hiện, chúng tôi cho rằng yếu tố quan trọng nhất là phải có sự vào cuộc của chính quyền địa phương và đơn vị trực tiếp quản lý điểm du lịch.

Mô hình không nên chỉ dừng ở việc đặt biển “cấm hút thuốc”, mà cần thực hiện đồng bộ: tuyên truyền cho cán bộ, nhân viên; thông báo cho khách tham quan; bố trí biển báo tại các vị trí dễ nhìn; vận động các cơ sở dịch vụ trong khu vực cùng thực hiện và thường xuyên kiểm tra, nhắc nhở.

Đặc biệt, cần tạo được sự đồng thuận của người dân và các cơ sở kinh doanh du lịch. Khi chính người quản lý, nhân viên và người dân cùng thực hiện thì mô hình sẽ có tính bền vững hơn, thay vì chỉ thực hiện theo một chiến dịch ngắn hạn.

Đại diện các đơn vị ký cam kết đẩy mạnh phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Quảng Trị. (Ảnh: Trần Tuyền)

- Bên cạnh thuốc lá điếu, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang tạo ra những thách thức mới, đặc biệt trong giới trẻ. Theo ông, tình trạng này đặt ra những yêu cầu gì đối với công tác ngăn chặn, kiểm tra, tuyên truyền và phối hợp giữa các cơ quan chức năng tại Quảng Trị?

Ông Đỗ Quốc Tiệp: Đây là một trong những vấn đề mà chúng tôi đặc biệt quan tâm. Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có hình thức, cách tiếp thị và phương thức sử dụng khác với thuốc lá điếu truyền thống, trong khi giới trẻ có khả năng tiếp cận thông tin và sản phẩm thông qua môi trường mạng rất nhanh.

Do đó, công tác phòng, chống thuốc lá mới cần chuyển mạnh từ tuyên truyền đơn thuần sang phòng ngừa sớm và phối hợp liên ngành. Trong trường học, cần tăng cường giáo dục cho học sinh về nguy cơ và tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; đồng thời giúp giáo viên, phụ huynh nhận biết những dấu hiệu liên quan để có biện pháp can thiệp sớm.

Đối với hoạt động mua bán, cần tăng cường kiểm tra các điểm kinh doanh, đặc biệt là những hình thức kinh doanh trên môi trường mạng, cũng như các địa bàn có nguy cơ phát sinh hoạt động vận chuyển, buôn bán trái phép.

Từ những chương trình truyền thông trực tiếp, thông điệp về xây dựng môi trường không khói thuốc được lan tỏa đến cộng đồng. (Ảnh: Trần Tuyền)

Đối với khu vực giáp biên, việc kiểm soát cần được thực hiện đồng bộ với công tác phòng, chống buôn lậu và hàng hóa nhập lậu. Ngành Y tế sẽ phối hợp với các lực lượng chức năng trong công tác truyền thông, cung cấp thông tin về tác hại sức khỏe và hỗ trợ triển khai các hoạt động phòng ngừa tại cộng đồng.

Điều quan trọng là phải bảo vệ nhóm trẻ em và thanh thiếu niên trước nguy cơ tiếp cận thuốc lá mới. Muốn làm được điều đó thì gia đình, nhà trường, ngành Y tế, Công an, lực lượng quản lý thị trường, chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể phải cùng tham gia, chứ không thể chỉ giao cho một ngành.

Nâng cao nhận thức cho sinh viên là một trong những giải pháp góp phần xây dựng môi trường học tập không khói thuốc. (Ảnh: Trần Tuyền)

- Theo ông, việc thực hiện tốt phòng, chống tác hại của thuốc lá sẽ tác động như thế nào đến sức khỏe người dân, chất lượng môi trường sống, năng suất lao động và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Quảng Trị? Đâu là những lĩnh vực cần được ưu tiên để tạo chuyển biến rõ nét hơn trong thời gian tới?

Ông Đỗ Quốc Tiệp: Phòng, chống tác hại của thuốc lá trước hết là một giải pháp bảo vệ sức khỏe người dân. Khi giảm được tỷ lệ hút thuốc thì sẽ góp phần giảm phơi nhiễm với khói thuốc, giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh liên quan đến thuốc lá và giảm gánh nặng chi phí chăm sóc sức khỏe cho cá nhân, gia đình và xã hội.

Ở góc độ kinh tế - xã hội, sức khỏe của người dân và người lao động có mối liên hệ trực tiếp với chất lượng nguồn nhân lực, khả năng lao động và hiệu quả sản xuất. Vì vậy, phòng, chống tác hại thuốc lá cũng là một nội dung góp phần xây dựng môi trường sống lành mạnh và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững của địa phương.

Trong thời gian tới, theo tôi cần ưu tiên một số nhóm trọng điểm: trường học và thanh thiếu niên; nơi làm việc, nhà máy, doanh nghiệp; cơ sở y tế; nhà hàng, khách sạn, cơ sở dịch vụ; các khu du lịch, điểm tham quan và những địa điểm tập trung đông người.

Xây dựng môi trường không khói thuốc cần sự chung tay của nhiều ngành, nhiều lực lượng và cả cộng đồng. (Ảnh: Trần Tuyền)

Đồng thời, cần tiếp tục tăng cường phòng chống thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới; tăng cường kiểm tra, giám sát và phối hợp liên ngành, nhất là tại những địa bàn có nguy cơ mua bán, vận chuyển sản phẩm bị cấm.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giảm số người hút thuốc, mà là từng bước hình thành chuẩn mực xã hội trong đó việc không hút thuốc ở nơi công cộng, nơi làm việc và bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên khỏi thuốc lá trở thành hành vi bình thường và được cộng đồng cùng thực hiện.

- Trân trọng cảm ơn ông!