Xây dựng “thế trận liên hoàn” Bảo đảm an ninh trật tự trong tình hình mới - Bài cuối: Gần dân trên không gian số

Tội phạm mạng diễn biến phức tạp

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng đã và đang trở thành một “mặt trận” đặc biệt quan trọng trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trên mặt trận đó, đoàn viên, thanh niên nói chung, đoàn viên, thanh niên Công an Thủ đô giữ vai trò nòng cốt, xung kích, đi đầu với lợi thế về trình độ công nghệ, tư duy nhanh nhạy, khả năng thích ứng cao và tinh thần trách nhiệm đối với nhiệm vụ chính trị của lực lượng.

Không chỉ là lực lượng trực tiếp tham gia đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, tuổi trẻ Công an Hà Nội còn là cầu nối quan trọng trong việc lan tỏa thông tin chính thống, định hướng dư luận xã hội, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và lực lượng Công an nhân dân. Thông qua các nền tảng số, đoàn viên, thanh niên đã và đang từng bước khẳng định vai trò “chiến sĩ trên không gian mạng”, chủ động “xây” cái đúng, “chống” cái sai, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng trong tình hình mới.

Đại úy Nguyễn Vũ Lê Linh - Trưởng Ban Thanh niên (Công an Thành phố Hà Nội) (Ảnh: NVCC)

Bên cạnh những thuận lợi, Đại úy Nguyễn Vũ Lê Linh - Trưởng Ban Thanh niên (Công an Thành phố Hà Nội) nhận định: “Thế hệ trẻ hiện nay đang phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức: Sự bùng nổ của thông tin trên không gian mạng với tốc độ lan truyền nhanh, phạm vi rộng, trong đó có nhiều thông tin sai sự thật, xuyên tạc, độc hại đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với khả năng nhận diện, sàng lọc thông tin: Các thế lực thù địch, phản động ngày càng gia tăng các hoạt động chống phá với thủ đoạn tinh vi, lợi dụng tâm lý, thị hiếu và sự tò mò của giới trẻ để tác động, lôi kéo; một bộ phận thanh niên còn hạn chế về kỹ năng số, kỹ năng kiểm chứng thông tin; dễ bị chi phối bởi cảm xúc, xu hướng đám đông trên mạng xã hội, từ đó tiềm ẩn nguy cơ “lệch chuẩn” trong nhận thức nếu không được định hướng kịp thời.

“Đây chính là thách thức lớn đặt ra đối với công tác giáo dục chính trị, tư tưởng và xây dựng bản lĩnh cho thế hệ trẻ trong giai đoạn hiện nay”, Đại úy Linh nhận xét.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Sơn - Phó Trưởng phòng Quản lý nghiên cứu khoa học (Học viện An ninh nhân dân), một trong những phương thức, thủ đoạn mới của các thế lực thù địch hiện nay là triệt để lợi dụng sự phát triển của khoa học công nghệ, Internet, mạng xã hội, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ra và phát tán quan điểm sai trái, thù địch, tin giả, tin sai sự thật nhằm chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng.

Cụ thể, các đối tượng đã sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) là một dạng trí tuệ nhân tạo (AI) được huấn luyện trên lượng dữ liệu văn bản khổng lồ, có khả năng hiểu, xử lý và tạo văn bản tự nhiên giống con người tạo ra hàng loạt tin tức, bài viết, bình luận giả mạo có nội dung xuyên tạc nền tảng tư tưởng, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tạo ra các video, hình ảnh, âm thanh giả mạo một cách sống động, khiến người xem khó phân biệt được thật giả, đúng sai; tận dụng, tối đa hóa hệ thống bots AI bằng cách tạo ra hàng ngàn các tài khoản ảo đồng loạt bình luận, chia sẻ, lan truyền các bài viết có nội dung xuyên tạc, chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng; xuyên tạc, vu khống, bôi nhọ lãnh đạo Đảng, Nhà nước.

Sử dụng AI kết hợp với dữ liệu lớn (Big Data) để tối ưu hóa hiệu quả của hoạt động đăng tải quan điểm sai trái, thù địch, tin giả, tin sai sự thật: Từ các nguồn dữ liệu được thu thập trên các nền tảng mạng xã hội, lịch sử tìm kiếm, thiết bị di động, dữ liệu vị trí, thói quen mua sắm online…, các đối tượng sử dụng AI để phân tích, xây dựng hồ sơ tâm lý (psychographic profile) của từng cá nhân, bao gồm niềm tin chính trị, tôn giáo, tâm trạng, xu hướng cảm xúc, thói quen sử dụng mạng... Từ đó, sử dụng AI để tạo ra các bài viết, hình ảnh, video với giọng điệu, phong cách và từ khóa đúng với “khẩu vị” của từng nhóm người nhằm phát huy tối đa hiệu quả tuyên truyền.

PGS.TS Nguyễn Văn Sơn – Phó trưởng phòng Quản lý nghiên cứu khoa học (Học viện An ninh nhân dân) (Ảnh: NVCC)

PGS.TS Nguyễn Văn Sơn cảnh báo, tình hình tội phạm trên không gian mạng tại Việt Nam đang diễn biến hết sức phức tạp, gây thiệt hại vô cùng lớn. Tuy nhiên, vấn đề phát hiện và xử lý tội phạm dạng này đối mặt với nhiều thách thức lớn:

Thứ nhất, thách thức từ tính chất xuyên biên giới và ẩn danh;

Thứ hai, tội phạm mạng hiện nay triệt để sử dụng các công nghệ mới như: AI, Deepfake để giả mạo hình ảnh, âm thanh; Sử dụng các phần mềm bảo mật cao để che giấu danh tính, vị trí thực khiến việc truy vết gặp rất nhiều khó khăn. Nhiều vụ án có đối tượng ở nước ngoài, liên quan đến nhiều quốc gia, gây khó khăn trong hợp tác quốc tế và tư pháp;

Thứ ba, khó khăn trong thu thập và bảo quản chứng cứ số, chứng cứ điện tử: Chứng cứ số dễ bị xóa, sửa hoặc tiêu hủy nhanh chóng. Việc thu thập, khôi phục và bảo đảm tính pháp lý của chứng cứ điện tử đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao và thời gian;

Thứ tư, hạn chế về nhân lực và kỹ thuật: Hiện nay, nguồn nhân lực phòng, chống tội phạm trên không gian mạng còn thiếu về số lượng, năng lực, trình độ chuyên môn còn hạn chế; trang thiết bị kỹ thuật, công cụ hỗ trợ điều tra còn thiếu, chưa đồng bộ;

Thứ năm, nhiều nền tảng xuyên biên giới chưa hợp tác chặt chẽ với các cơ quan chức năng của Việt Nam, chưa tuân thủ nghiêm túc yêu cầu cung cấp thông tin, dữ liệu người dùng phục vụ các hoạt động điều tra;

Thứ sáu, người dân thường chậm phát hiện việc bị lừa đảo hoặc ngại tố giác; ý thức bảo mật thông tin, dữ liệu cá nhân còn thấp, tạo điều kiện cho tội phạm tấn công…

“Xây” cái đúng, “chống” cái sai

Để chủ động phòng, chống các thông tin xấu, độc, các chuyên gia đều cho rằng, chúng ta phải nhận diện, sàng lọc được thông tin. Muốn nhận diện tin giả, tin sai sự thật trên không gian mạng, PGS.TS Nguyễn Văn Sơn khuyến cáo người dân cách nhận biết dựa vào các dấu hiệu sau đây: Dựa vào tiêu đề của tin: Tin giả, tin sai sự thật trên không gian mạng thường có tiêu đề hấp dẫn, giật gân, “câu like”, gây sốc, kích thích sự tò mò hoặc cảm xúc tiêu cực như thù hận, giận dữ, sợ hãi...; dựa vào hình thức của tin: Tin giả, tin sai sự thật trên không gian mạng thường có nhiều lỗi về chính tả, ngữ pháp và bố cục, phông chữ; dựa vào nguồn tin, tác giả đăng tải: Tin giả, tin sai sự thật thường được đăng tải trên các trang, kênh, tài khoản không rõ nguồn gốc, không xác thực hoặc từ tài khoản/kênh nội dung/nhóm không theo dõi thường xuyên, ít tương tác hoặc ít bạn bè chung; dựa vào các thông tin được đăng tải, hình ảnh minh họa, video và đường dẫn liên kết: Tin giả, tin sai sự thật có thể xuất hiện dưới dạng hình ảnh, video hoặc bằng cách gắn đường liên kết sai, không liên quan tới nội dung bài viết. Nhiều đối tượng thường tìm cách lồng ghép, chỉnh sửa cho phù hợp với nội dung bài viết. Do đó, người dân cần chú ý kiểm tra xem hình ảnh có tồn tại trên không gian mạng không, đường dẫn liên kết có đúng với nội dung bài viết đăng tải không cũng như đường dẫn liên kết tới trang có nguồn gốc rõ ràng, uy tín hay không; dựa vào thời gian đăng tải: Tin giả, tin sai sự thật thường được biên soạn và định dạng mốc thời gian không trùng với thực tế, do đó, chú ý người dân cần xem kỹ các mốc thời gian, sự kiện có trong nội dung tin và thời gian đăng tải.

Trong tình hình hiện nay, giải pháp phù hợp và hiệu quả, theo PGS.TS Nguyễn Văn Sơn là: Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế pháp lý trong phòng, chống tội phạm mạng. Trong đó, tiếp tục xây dựng, hoàn thiện các quy định, văn bản quy phạm pháp luật phục vụ công tác phòng, chống. Nhanh chóng ban hành Nghị định của Chính phủ về phòng, chống tin giả, tin sai sự thật, tiến tới xây dựng, ban hành Luật về phòng, chống tin giả, tin sai sự thật ở Việt Nam;

Đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lực lượng chuyên trách. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ cho cán bộ chuyên trách trong các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn như an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn…; đầu tư nâng cấp, hiện đại hóa trang thiết bị, công nghệ cho các lực lượng thực thi pháp luật. Trong đó, ưu tiên trang bị các giải pháp bảo mật tiên tiến: Từ hệ thống mã hóa dữ liệu, tường lửa, phần mềm chống virus đến các công cụ phát hiện xâm nhập (IDS, IPS) hiện đại. Phát triển các hệ thống giám sát và điều tra mạng đủ năng lực phát hiện sớm, phản ứng nhanh trước các cuộc tấn công;

Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức về an ninh mạng cho cộng đồng; tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm mạng. Trong đó, tăng cường thúc đẩy xây dựng các hiệp định, cơ chế pháp lý chung với các nước để tạo khung pháp lý cho việc điều tra, dẫn độ tội phạm mạng quốc tế…

Đối với việc nâng cao bản lĩnh chính trị, tăng cường “sức đề kháng” cho đoàn viên, thanh niên trước các quan điểm sai trái, thù địch, Đại úy Nguyễn Vũ Lê Linh cho rằng, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó trọng tâm là tiếp tục đổi mới công tác giáo dục chính trị, tư tưởng theo hướng thiết thực, linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của thế hệ trẻ trong thời đại số. Cùng với đó, cần chú trọng trang bị kiến thức, kỹ năng số, kỹ năng nhận diện và xử lý thông tin trên không gian mạng; phát huy vai trò chủ động của tổ chức Đoàn trong xây dựng các kênh truyền thông chính thống, hiện đại, có sức lan tỏa, góp phần “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, “lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực”.

Đại úy Nguyễn Vũ Lê Linh cho hay, thực tiễn tại Công an Thành phố Hà Nội, một trong những mô hình tiêu biểu, hiệu quả đang được triển khai là Công trình thanh niên với định hướng phát triển từ mô hình “Tuyên truyền, phòng ngừa vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự trên không gian mạng” sang mô hình mới “Gần dân từ không gian số”. Trong giai đoạn 2022 - 2025, Công trình đã xây dựng và duy trì vận hành 579 nhóm cộng đồng dân cư cấp xã trên nền tảng Facebook, với hơn 1,5 triệu thành viên tham gia.

Từ năm 2026 đến nay, mô hình tiếp tục được nâng cấp, phát triển mạnh mẽ với việc triển khai 126 Fanpage “Vì bình yên xã, phường” do Công an cấp xã quản lý, thu hút gần 200.000 người theo dõi; đồng thời duy trì hệ thống 579 nhóm cộng đồng với hơn 1,59 triệu thành viên. Đáng chú ý, 124/126 Công an cấp xã đã thành lập Ban Quản trị trang mạng xã hội do Trưởng Công an cấp xã làm Trưởng ban, bảo đảm công tác quản lý, vận hành được thực hiện bài bản, thống nhất, hiệu quả. Thông qua hệ thống này, hàng chục nghìn bài viết đã được xây dựng, đăng tải, tập trung tuyên truyền, phổ biến pháp luật; cảnh báo phương thức, thủ đoạn của các loại tội phạm, đặc biệt là tội phạm công nghệ cao, lừa đảo trên không gian mạng; đồng thời lan tỏa những thông tin tích cực, gương “người tốt, việc tốt” trong đời sống xã hội.

Mô hình không chỉ góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của người dân mà còn phát huy hiệu quả phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc trên không gian số; tạo kênh tương tác trực tiếp, hai chiều giữa lực lượng Công an và Nhân dân, qua đó tiếp nhận nhiều thông tin có giá trị phục vụ công tác bảo đảm an ninh, trật tự ngay từ cơ sở.