Xung quanh quy định tước chứng chỉ hành nghề có thời hạn với Luật sư: Xử lý vi phạm trên tinh thần bám sát thực tiễn

Giao cho UBND xã để sát thực tiễn, phù hợp chủ trương phân cấp, phân quyền

Cụ thể tại tiết c, khoản 1 Điều 84 Nghị định số 109/2026/NĐ-CP quy định: Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có quyền: “Đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, giấy đăng ký hành nghề, thẻ tư vấn viên pháp luật, thẻ công chứng viên, thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý”.

Đồng thời, khoản 1 Điều 90 Nghị định phân định thẩm quyền xử phạt của Ủy ban nhân dân cấp xã như sau: “Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi vi phạm hành chính quy định tại Nghị định này trong phạm vi quản lý của địa phương theo thẩm quyền quy định tại Điều 84 Nghị định này”.

Các hành vi vi phạm hành chính trong hoạt động hành nghề luật sư bị áp dụng hình thức xử phạt “tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn” không phải là hành vi vi phạm mới, mà được kế thừa từ quy định của Nghị định số 82/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 117/2024/NĐ-CP) trước đây. Nghị định số 109/2026/NĐ-CP chỉ bổ sung thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã trong thời điểm thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, trong đó có cấp xã theo chủ trương chung của Đảng, Nhà nước.

Việc giao thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã là thực hiện theo đúng chủ trương của Đảng, phù với yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở địa phương, sát thực tiễn, phù hợp với Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Xử lý vi phạm hành chính. Tại khoản 4 Điều 52 Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định: “Nếu hành vi thuộc thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của nhiều người thuộc các ngành khác nhau, thì thẩm quyền xử phạt thuộc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền xử phạt nơi xảy ra vi phạm”. Trong thực tế, nhiều hành vi vi phạm trong hoạt động luật sư phát sinh tại địa bàn cơ sở; cơ quan xã, phường, đặc khu là chủ thể nắm rõ tình hình, có điều kiện phát hiện hành vi vi phạm, ngăn chặn và xử lý kịp thời hành vi vi phạm,

Đối với những hành vi này, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã phát hiện hành vi vi phạm, có thẩm quyền xử phạt sẽ rút ngắn quy trình xử lý vi phạm; giảm tải khối lượng công việc cho cơ quan cấp trên. Nếu không giao thẩm quyền cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ dẫn đến tình trạng cơ quan cấp xã phát hiện vi phạm nhưng không có công cụ xử lý, làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước.

Biện pháp “tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề có thời hạn” là một hình thức xử phạt vi phạm hành chính, được áp dụng đối với hành vi vi phạm cụ thể, trong thời hạn nhất định, theo quy định của pháp luật, khác với hình thức xử phạt này với biện pháp “thu hồi giấy phép, chứng chỉ hành nghề”.

Người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính phải tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật về căn cứ xác định hành vi, thẩm quyền, trình tự, thủ tục xử phạt được quy định rất cụ thể, rõ ràng trong Luật Xử lý vi phạm hành chính và Nghị định quy định chi tiết. Trong quá trình xử lý vi phạm hành chính, cá nhân, tổ chức bị xử phạt có đầy đủ quyền giải trình với người có thẩm quyền; quyền khiếu nại, khởi kiện quyết định xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật. Trong các trường hợp khiếu nại, khởi kiện, quyết định xử phạt vi phạm hành chính sẽ được xem xét một cách độc lập, khách quan bởi cơ quan có thẩm quyền, cơ quan xét xử.

Xử phạt không đồng nhất với kiểm tra hành nghề Luật sư

Bên cạnh đó, việc quy định về thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã tại Nghị định số 109/2026/NĐ-CP không đồng nhất với thẩm quyền quản lý nhà nước hoặc thẩm quyền kiểm tra đối với hoạt động hành nghề luật sư.

Trước hết, về bản chất pháp lý, xử phạt vi phạm hành chính là hoạt động áp dụng pháp luật mang tính hậu kiểm, chỉ phát sinh khi đã có hành vi vi phạm cụ thể, được phát hiện theo quy định của pháp luật. Trong khi đó, quản lý nhà nước và kiểm tra chuyên ngành là hoạt động mang tính chủ động, thường xuyên, có tính hệ thống và được thực hiện theo quy định của Luật Luật sư và các quy định pháp luật có liên quan khác.

Do đó, việc giao thẩm quyền xử phạt cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã không đồng nghĩa với việc trao thẩm quyền tổ chức kiểm tra hoạt động hành nghề luật sư. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã không thực hiện hoạt động kiểm tra định kỳ, kiểm tra chuyên sâu về nghiệp vụ hành nghề luật sư (nếu không được phân cấp), cũng không thay thế chức năng quản lý nhà nước của các cơ quan chuyên ngành. Trên thực tế, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã chỉ thực hiện việc xử phạt đối với các hành vi vi phạm hành chính thông qua các kênh như kiến nghị, tố cáo của tổ chức, cá nhân; kết quả phối hợp với cơ quan chuyên môn, cơ quan thanh tra, kiểm tra; hoạt động quản lý địa bàn gắn với chức năng bảo đảm trật tự, an toàn xã hội; hoặc khi vụ việc đã được cơ quan có thẩm quyền khác phát hiện, không có thẩm quyền xử phạt và chuyển theo quy định.

Đối với các hành vi vi phạm mang tính chuyên sâu về nghiệp vụ hành nghề luật sư, đòi hỏi đánh giá chuyên môn, kỹ thuật pháp lý phức tạp, thì việc phát hiện, kiểm tra, kết luận vi phạm thuộc về cơ quan quản lý chuyên ngành.

Việc hiểu rằng trao thẩm quyền xử phạt đồng nghĩa với việc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã trực tiếp đi kiểm tra, quản lý hoạt động luật sư là chưa chính xác về mặt pháp lý và không phù hợp với thiết kế của hệ thống pháp luật hiện hành.

Dù còn ý kiến khác nhau về việc giao thẩm quyền cho Chủ tịch Ủy ban nhân cấp xã “tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn”, tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, cấp xã đã và đang được quan tâm, tập trung tăng cường năng lực lãnh đạo, quản lý để đáp ứng với những nhiệm vụ mới được giao. Trong thời gian tới, Đảng và Nhà nước cũng sẽ thực hiện việc đánh giá tổng thể các nhiệm vụ đang được giao cho cấp xã, từ đó, có phương án tiếp tục phân cấp hoặc điều chỉnh và tiếp tục có giải pháp để tăng cường năng lực cho cấp xã.