Bảo đảm sự phát triển bền vững dịch vụ công chứng trên toàn quốc

Sáng 9/4, Quốc hội thảo luận tại tổ về 4 dự án luật do Bộ Tư pháp được giao chủ trì soạn thảo, trong đó có Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng.

Quy định rõ tiêu chí thành lập Văn phòng công chứng

Tại Tổ 9, Đại biểu Phạm Thị Minh Huệ (Đoàn Cần Thơ) cho rằng, Luật Công chứng năm 2024 có hiệu lực từ tháng 01/7/2025, tuy nhiên, ngay khi Luật ban hành và chưa có hiệu lực thì Đảng đã có nhiều chủ trương, chỉ đạo về tinh gọn bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính… từ đó đặt ra nhiều vấn đề mới cần giải quyết như: các vấn đề liên quan đến chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền… Do đó, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng năm 2024 là cần thiết.

Qua nghiên cứu nội dung dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Đại biểu đồng tình và thống nhất cao đối với các quy định tại dự thảo, điển hình như việc sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 3 Luật Công chứng năm 2024 hay việc sửa đổi thẩm quyền công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài; thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên; thẩm quyền miễn nhiệm công chứng viên; thẩm quyền bổ nhiệm lại công chứng viên của Luật Công chứng năm 2024 theo hướng phân quyền từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh thực hiện các nội dung này. Việc quy định như dự thảo nhằm đẩy mạnh nguyên tắc phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng để phù hợp mới mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời thực hiện triệt để nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Bên cạnh đó, Đại biểu góp ý trực tiếp vào nội dung. Thứ nhất, khoản 8 Điều 1 dự thảo sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 23 quy định: “UBND cấp tỉnh quy định danh mục các đơn vị hành chính cấp xã được thành lập Văn phòng công chứng được tổ chức và hoạt động theo loại hình doanh nghiệp tư nhân. Chính phủ quy định việc chuyển đổi loại hình Văn phòng công chứng tại các đơn vị hành chính cấp xã được thành lập Văn phòng công chứng được tổ chức và hoạt động theo loại hình doanh nghiệp tư nhân.”.

Để thực hiện nội dung này được thống nhất, đồng bộ trong phạm vi cả nước, Đại biểu Phạm Thị Minh Huệ đề nghị nghiên cứu nội dung này theo hướng bổ sung quy định cụ thể về các tiêu chí: đơn vị hành chính cấp xã có mật độ dân số thấp, cơ sở hạ tầng và dịch vụ chưa phát triển và khó khăn trong việc thành lập Văn phòng công chứng theo loại hình công ty hợp danh… để địa phương có cơ sở ban hành danh mục địa bàn cấp xã được thành lập Văn phòng công chứng được tổ chức và hoạt động theo loại hình doanh nghiệp tư nhân, nhằm đảm bảo sự quản lý thống nhất, linh hoạt và phát triển bền vững dịch vụ công chứng trên toàn quốc.

Thứ 2, khoản 13 Điều 1 dự thảo sửa đổi, bổ sung Điều 44 quy định: “Giao dịch có đối tượng là bất động sản và giao dịch đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng bất động sản thuộc thẩm quyền công chứng của công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng có trụ sở tại tỉnh, thành phố nơi có bất động sản, trừ trường hợp công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản là bất động sản và công chứng việc sửa đổi, bổ sung, chấm dứt, hủy bỏ các giao dịch này theo quy định của pháp luật.”.

Đại biểu kiến nghị giữ nguyên quy định đối với “văn bản ủy quyền liên quan đến việc thực hiện các quyền đối với bất động sản” tại Điều 44 Luật Công chứng năm 2024. Vì việc buộc công chứng ủy quyền tại tổ chức hành nghề công chứng có trụ sở tại tỉnh, thành phố nơi có bất động sản như dự thảo sẽ gây ra rào cản hành chính lớn, đặc biệt là khi các đồng sở hữu cư trú tại nhiều tỉnh, thành khác nhau, gây lãng phí thời gian và chi phí đi lại không cần thiết cho người dân.

Đề nghị bắt buộc ghi đầy đủ thời điểm công chứng đến phút

Đối với quy định tại Điều 3 về danh mục các giao dịch phải công chứng, Đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Đoàn Lai Châu) cơ bản đồng tình với hướng sửa đổi khi dự thảo đã quy định cụ thể ngay trong Luật, thay vì giao Chính phủ quy định như hiện hành. Theo đó, khoản 1 đã liệt kê các giao dịch bắt buộc phải công chứng, như mua bán, tặng cho, phân chia di sản, thế chấp bất động sản trong một số trường hợp, hay di chúc của người không biết chữ hoặc bị hạn chế về thể chất.

Tuy nhiên, Đại biểu Hoàng Quốc Khánh đặc biệt lưu ý đến khoản 2, theo đó Bộ Tư pháp có trách nhiệm rà soát, cập nhật và đăng tải danh mục các giao dịch phải công chứng, chứng thực trên Cổng thông tin điện tử của Bộ.

Đại biểu cho rằng cần làm rõ giá trị pháp lý của thông tin được đăng tải. Cụ thể, các tổ chức hành nghề công chứng và UBND cấp xã có được căn cứ vào danh mục này để thực hiện hay không? Trong trường hợp danh mục đăng tải không đầy đủ hoặc có sai sót, trách nhiệm pháp lý sẽ được xử lý như thế nào?

Từ đó, Đại biểu kiến nghị quy định rõ theo hướng: danh mục đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tư pháp chỉ nên có giá trị tham chiếu, không mang tính bắt buộc, bởi các giao dịch đã được quy định cụ thể trong Luật. Đồng thời, Bộ Tư pháp cần phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành liên quan để rà soát theo từng lĩnh vực chuyên môn trước khi công bố, nhằm hạn chế tối đa sai sót hoặc thiếu sót.

Đối với Điều 47 về chữ viết và cách ghi thời điểm trong văn bản công chứng, Đại biểu Hoàng Quốc Khánh cho rằng quy định tại khoản 2 còn mang tính tùy nghi khi cho phép “có thể” ghi giờ, phút nếu người yêu cầu đề nghị hoặc công chứng viên thấy cần thiết.

Theo Đại biểu, trong thực tiễn giao dịch dân sự, việc xác định chính xác thời điểm xác lập giao dịch, thậm chí đến từng phút, có ý nghĩa rất quan trọng, đặc biệt trong việc xác định thứ tự ưu tiên, phòng ngừa tranh chấp hoặc xử lý xung đột quyền.

Do đó, Đại biểu kiến nghị sửa đổi theo hướng bắt buộc ghi đầy đủ ngày, tháng, năm, giờ và phút trong tất cả các văn bản công chứng. Quy định chặt chẽ ngay từ đầu sẽ giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý, tránh phát sinh tranh chấp và bảo đảm an toàn cho các giao dịch dân sự.