Bộ tiêu chí việc làm xanh - từ thí điểm đến thể chế hóa

Chuyển đổi carbon thấp mở ra cơ hội việc làm xanh

Quá trình chuyển đổi sang mô hình kinh tế carbon thấp trong nước đang thúc đẩy sự hình thành các ngành nghề và kỹ năng mới, từ năng lượng tái tạo, giao thông xanh đến quản lý phát thải và thị trường tín chỉ carbon. Hệ thống giao thông điện, các dự án điện gió, điện mặt trời hay các chương trình tiết kiệm năng lượng không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn tạo thêm nhu cầu lao động trong các lĩnh vực kỹ thuật, vận hành, kiểm kê phát thải và quản trị bền vững.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu triển khai các giải pháp giảm phát thải gắn với chuyển đổi xanh. Một số doanh nghiệp tại Việt Nam đã đạt chứng nhận trung hòa carbon theo tiêu chuẩn PAS 2060:2014, như Vinamilk, Tập đoàn TH hay Petrolimex. Bên cạnh đó, nhiều tập đoàn lớn cũng đang thực hiện các dự án năng lượng tái tạo, phát triển giao thông điện, hoặc xây dựng các chương trình “mạng lưới xanh” nhằm giảm tiêu thụ năng lượng trong hoạt động sản xuất và dịch vụ.

Những nỗ lực này không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế, mà còn thúc đẩy nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực liên quan đến chuyển đổi xanh. Từ kỹ sư năng lượng tái tạo, chuyên gia kiểm kê khí nhà kính đến các vị trí về phát triển bền vững, thị trường lao động đang dần xuất hiện nhiều nghề nghiệp mới gắn với mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính.

Việt Nam cũng đang từng bước hình thành thị trường carbon trong nước, với giai đoạn thí điểm dự kiến kéo dài đến năm 2028 và vận hành chính thức từ năm 2029. Khi đó, việc đo lường, báo cáo và kiểm soát phát thải sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nhiều ngành kinh tế, kéo theo nhu cầu lớn về nguồn nhân lực có kỹ năng trong các lĩnh vực thống kê, kiểm toán carbon, quản lý dữ liệu môi trường và vận hành thị trường tín chỉ carbon.

Sớm ra mắt Bộ chỉ tiêu thống kê việc làm xanh

Đáng chú ý, trong khuôn khổ chương trình hợp tác giữa Việt Nam và Đan Mạch nhằm tăng cường thống kê và dữ liệu xanh, dự án xây dựng Bộ chỉ tiêu thống kê việc làm xanh được kỳ vọng trở thành công cụ quan trọng để củng cố hệ thống dữ liệu quốc gia, phục vụ mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Dự án do Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (NIEF) chủ trì, phối hợp với Cục Thống kê (GSO) xây dựng, với sự hỗ trợ tài chính từ Chính phủ Đan Mạch. Mới đây, kết quả nghiên cứu đã được công bố tại một hội thảo khoa học ở Hà Nội.

Trong quá trình xây dựng Bộ chỉ tiêu, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính đã phối hợp với Cục Thống kê để xác định khung khái niệm, phạm vi và phương pháp đo lường, đồng thời bảo đảm sự phù hợp với các chuẩn mực thống kê quốc tế. Bên cạnh đó, các cơ quan liên quan đã tiến hành khảo sát thí điểm tại Quảng Ninh và Phú Thọ. Kết quả cho thấy các chỉ tiêu có phương pháp luận rõ ràng, phản ánh tương đối sát thực tế kinh tế Việt Nam và có khả năng tích hợp vào hệ thống thống kê quốc gia sau khi tiếp tục hoàn thiện. Dù vậy, việc đo lường việc làm xanh vẫn là lĩnh vực phức tạp và luôn thay đổi, do đó cần tiếp tục hoàn thiện phương pháp, tăng cường chia sẻ dữ liệu và duy trì sự phối hợp giữa các cơ quan để tiến tới thể chế hóa trong thời gian tới.

Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh và thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu, công tác thống kê cần cung cấp hệ thống thông tin kịp thời, đầy đủ và đáng tin cậy để phục vụ quá trình hoạch định, giám sát và đánh giá chính sách. Việc xây dựng Bộ chỉ tiêu thống kê việc làm xanh không chỉ là một nhiệm vụ mang tính kỹ thuật trong lĩnh vực thống kê, mà còn có ý nghĩa trực tiếp đối với sinh kế và định hướng phát triển của thị trường lao động. Khi có hệ thống dữ liệu đầy đủ và đáng tin cậy, các nhà hoạch định chính sách có thể nhận diện rõ hơn những ngành nghề mới đang hình thành trong quá trình chuyển đổi xanh, nhu cầu kỹ năng mới của lực lượng lao động, cũng như các nhóm lao động chịu tác động từ quá trình tái cơ cấu kinh tế. Trên cơ sở đó, các chương trình đào tạo, hỗ trợ và phát triển nguồn nhân lực có thể được thiết kế sát với nhu cầu thực tiễn.