Cần làm gì để bảo hiểm thất nghiệp thực sự là "phao cứu sinh" cho người lao động?

Chính sách BHTN được định hướng theo hướng mở rộng và chủ động hơn

Ngày 6/5/2026, Trung tâm Dịch vụ việc làm TP HCM đã có báo cáo tình hình hoạt động 4 tháng đầu năm 2026. Theo đó, tính từ ngày 1/1 cho đến ngày 25/4, Trung tâm đã tiếp nhận 48.524 người nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, trong đó có 47.089 hồ sơ trực tiếp và 1.435 hồ sơ trực tuyến. Trong các hồ sơ đã tiếp nhận, Trung tâm đã thực hiện thủ tục, tham mưu Giám đốc Sở Nội vụ ký quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp cho 42.098 người.

Với người lao động thất nghiệp, Trung tâm Dịch vụ việc làm TP HCM đang tăng cường tư vấn hỗ trợ đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề. Trong 4 tháng qua đã hỗ trợ cho 1.615 người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp học nghề.

Những con số trên cả nước nói chung và ở TP HCM nói riêng cho thấy tầm quan trọng của BHTN đối với người lao động.

Theo Luật Việc làm 2025 có hiệu lực từ 1/1/2026, BHTN là chế độ nhằm bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi bị mất việc làm, hỗ trợ người lao động học nghề, duy trì việc làm, tìm việc làm trên cơ sở đóng vào Quỹ BHTN.

Cũng theo Luật Việc làm, mức đóng BHTN được quy định là người lao động đóng tối đa bằng 1% tiền lương tháng; người sử dụng lao động đóng tối đa bằng 1%; Nhà nước hỗ trợ tối đa 1%. Như vậy, mỗi năm, quỹ BHTN thu tối đa 36% tiền lương tháng của người lao động, trong đó chỉ có 12% là người lao động đóng từ tiền lương của mình.

Mức người lao động tự đóng bằng lương của mình không nhiều, nhưng khi thất nghiệp và được hưởng BHTN, người lao động được nhận rất nhiều quyền lợi để bảo đảm cuộc sống khi chưa tìm được việc làm mới như: trợ cấp thất nghiệp, BHYT miễn phí, học phí và tiền ăn khi tham gia đào tạo nâng cao kỹ năng...

Để BHTN thực sự là “phao cứu sinh” cho người lao động cần sự nỗ lực và thấu hiểu từ hai phía, cơ quan quản lý nhà nước và người lao động. Ảnh minh họa. (Nguồn VGP)

Có thể khẳng định BHTN thực sự là “phao cứu sinh” cho người lao động khi rơi vào cảnh thất nghiệp. Theo ông Trần Tuấn Tú - Trưởng phòng BHTN, Cục Việc làm, Bộ Nội vụ, chính sách BHTN đã được định hướng theo hướng mở rộng và chủ động hơn. Một trong những điểm đang chú ý của Luật Việc làm 2025 là mở rộng đối tượng tham gia BHTN.

Trước đây, Luật Việc làm 2013 chỉ quy định bắt buộc với người lao động có hợp đồng từ đủ 3 tháng trở lên. Tuy nhiên, theo quy định mới, người làm việc theo hợp đồng từ đủ 1 tháng trở lên đều thuộc diện tham gia, kể cả khi hợp đồng có tên gọi khác nhưng thể hiện quan hệ lao động có trả công và chịu sự quản lý.

Luật cũng bổ sung nhiều nhóm đối tượng mới như người quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã, người đại diện phần vốn Nhà nước… có hưởng lương, qua đó tăng diện bao phủ và bảo đảm quyền lợi cho nhiều nhóm lao động hơn, theo ông Trần Tuấn Tú.

“Luật đã khẳng định rõ vai trò của việc làm và BHTN trong nền kinh tế, góp phần hỗ trợ thị trường lao động và thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với người lao động”, theo ông Lê Quang Trung nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm, Bộ LĐ-TB&XH (cũ).

Cần sự nỗ lực và thấu hiểu từ hai phía

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, BHTN thực sự là “phao cứu sinh” cho người lao động thì khâu tổ chức thực hiện đóng vai trò quyết định, cần bảo đảm thể chế rõ ràng, quy trình minh bạch, thủ tục đơn giản để người lao động dễ tiếp cận.

Do đó, tại buổi họp báo cung cấp thông tin định kỳ do Bộ Nội vụ tổ chức ngày 28/4/2026 vừa qua, một trong những nhiệm vụ trọng tâm quý II năm 2026 của Bộ là tập trung triển khai tốt các chính sách ổn định thị trường lao động, tạo công ăn việc làm, bảo đảm an ninh trật tự, an ninh; theo dõi, nắm bắt tình hình, quan hệ lao động, hỗ trợ các bên đối thoại, thỏa thuận khắc phục khó khăn, bảo đảm quyền lợi theo quy định; triển khai các biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu tranh chấp lao động, đình công và hỗ trợ giải quyết các vụ việc phát sinh…

Buổi họp báo cung cấp thông tin định kỳ do Bộ Nội vụ tổ chức ngày 28/4/2026. (Nguồn BNV)

Về phía người lao động, bản thân cũng cần thay đổi nhận thức, không trông chờ hoàn toàn vào trợ cấp, mà cần hiểu BHTN là chính sách ngắn hạn, mục tiêu cuối cùng vẫn là giúp người lao động sớm quay lại thị trường lao động.

Hiện nay có tình trạng lao động chủ động nghỉ việc để nhận trợ cấp thất nghiệp. Bởi theo luật thì người lao động đóng BHTN 12 tháng (bằng 12% tiền lương), nếu sau đó họ nghỉ việc, sẽ được hưởng 3 tháng trợ cấp (bằng 180% tiền lương), do đó, một số lao động có ý định chủ động nghỉ việc cho đến khi hết thời gian hưởng trợ cấp, họ mới ký hợp đồng lao động và tham gia bảo hiểm thất nghiệp trở lại.

Để hạn chế tình trạng này, lãnh đạo một trung tâm dịch vụ việc làm phía Nam cho biết sẽ siết chặt việc xác minh việc làm của người lao động hưởng thất nghiệp để hạn chế tình trạng chủ động nghỉ việc nhận trợ cấp; sẽ căn cứ vào quy định nếu người lao động 2 lần từ chối việc làm do Trung tâm giới thiệu mà không có lý do chính đáng sẽ chấm dứt cho hưởng trợ cấp thất nghiệp.

Về thắc mắc của người lao động đã có nhiều lần nghỉ việc nhưng chưa từng làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp, thì thời gian đã đóng BHTN có bị mất không, theo Điều 35 Luật Việc làm năm 2025, nếu người lao động có nhiều quá trình đóng BHTN nhưng chưa hưởng trợ cấp thất nghiệp lần nào thì sẽ được cộng dồn tổng thời gian đã đóng BHTN.