Cảnh báo rủi ro mua trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ

Chỉ dành cho nhà đầu tư chuyên nghiệp

Việc khách hàng đến ngân hàng gửi tiền được nhân viên săn đón, mời chào mua TPDN không còn là cá biệt. Lãi suất cao và những cam kết từ các nhân viên khiến không ít người lầm tưởng trái phiếu mà họ được mời mua đã được bảo lãnh. Trong rất nhiều khuyến cáo, Bộ Tài chính đã đề cập đến nội dung này. Mới đây nhất, khi khối lượng phát hành TPDN đang có dấu hiệu tăng trở lại, Bộ Tài chính lại tiếp tục đưa ra cảnh báo.

Bộ Tài chính lưu ý, TPDN không phải là tiền gửi ngân hàng. TPDN được DN phát hành theo nguyên tắc tự vay, tự trả, tự chịu trách nhiệm về khả năng trả nợ. Theo đó, nhà đầu tư (NĐT) mua TPDN cần nhận thức rõ và chấp nhận rủi ro khi mua trái phiếu trường hợp DN không đảm bảo được nghĩa vụ trả nợ gốc, lãi trái phiếu.

Mặt khác, theo quy định hiện hành, TPDN riêng lẻ là sản phẩm đầu tư chỉ dành cho các NĐT chuyên nghiệp là những NĐT có năng lực tài chính, có kinh nghiệm đầu tư, có khả năng phân tích rủi ro và chấp nhận rủi ro khi xảy ra. Và khác với TPDN chào bán ra công chúng được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cấp giấy chứng nhận đăng ký chào bán để chào bán cho không giới hạn NĐT, TPDN riêng lẻ không được cơ quan quản lý cấp phép.

“Với sự phát triển nhanh của thị trường TPDN trong thời gian gần đây, một số NĐT cá nhân đã tham gia mua TPDN riêng lẻ, đặc biệt là trái phiếu có lãi suất cao thông qua các tổ chức phân phối (công ty chứng khoán, ngân hàng thương mại). Khi được giới thiệu mua TPDN riêng lẻ, NĐT phải hết sức lưu ý, các quy định của pháp luật chỉ cho phép NĐT chứng khoán chuyên nghiệp được mua TPDN phát hành riêng lẻ.

Do đó, nếu không phải là NĐT chuyên nghiệp thì không được mua loại trái phiếu này. Trường hợp NĐT dùng các cách thức không đúng quy định pháp luật để trở thành NĐT chứng khoán chuyên nghiệp thì cả NĐT và tổ chức cung cấp dịch vụ xác nhận NĐT chứng khoán chuyên nghiệp sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định...” - Bộ Tài chính khuyến cáo.

Lãi suất cao sẽ kèm rủi ro cao Bộ Tài chính cũng đặc biệt lưu ý, việc các TCTD, công ty chứng khoán phân phối chào mời mua TPDN không có nghĩa là các tổ chức này đảm bảo an toàn cho việc mua trái phiếu. “Các tổ chức này chỉ là DN cung cấp dịch vụ, hưởng phí dịch vụ từ DN phát hành mà không chịu trách nhiệm về việc thẩm định/đánh giá về tình hình tài chính và khả năng trả nợ của DN phát hành, do đó không có trách nhiệm về việc DN có hoàn trả gốc và lãi trái phiếu khi đến hạn hay không. Rủi ro của trái phiếu vẫn là rủi ro của DN phát hành...” - Bộ Tài chính nói rõ.

Một lưu ý nữa là bảo lãnh phát hành trái phiếu không phải là bảo lãnh thanh toán trái phiếu. Trường hợp TPDN được giới thiệu là có bảo lãnh thì NĐT phải lưu ý phân loại là trái phiếu đó được bảo lãnh thanh toán hay bảo lãnh phát hành. Bảo lãnh phát hành chỉ là việc tổ chức bảo lãnh có cam kết với DN phát hành để phân phối số trái phiếu cần phát hành. Tổ chức bảo lãnh phát hành không có bất kỳ nghĩa vụ nào với NĐT. Đối với bảo lãnh thanh toán, NĐT cũng cần tìm hiểu kỹ phạm vi bảo lãnh (bảo lãnh thanh toán gốc, lãi hay chỉ một phần gốc, lãi và NĐT sẽ phải chịu rủi ro đối với phần còn lại).

Ngoài ra, tài sản đảm bảo (TSĐB) của trái TPDN hay các khoản vay tín dụng có nhiều loại như nhà đất, cổ phần, cổ phiếu, các chương trình, dự án đầu tư... Trên thị trường TPDN riêng lẻ hiện nay phần lớn TSĐB là bất động sản và các chương trình, dự án, chứng khoán hoặc kết hợp các loại tài sản (bất động sản, chứng khoán). Thông tin về TSĐB được các DN phát hành nêu tại bản công bố thông tin, NĐT cần tìm hiểu kỹ về điều kiện của TSĐB, chất lượng, giá trị của TSĐB và các cam kết về bảo đảm của DN phát hành. NĐT cần lưu ý, đối với các TSĐB là các dự án, tài sản hình thành trong tương lai hoặc cổ phiếu, khi thị trường chứng khoán, thị trường bất động sản có nhiều biến động, giá trị TSĐB có thể bị sụt giảm và không đủ để thanh toán gốc, lãi trái phiếu.

“NĐT cần hết sức lưu ý nguyên tắc đầu tư cơ bản là lãi suất cao sẽ đi kèm với rủi ro cao; do đó phải hết sức thận trọng đánh giá kỹ về các rủi ro trước khi quyết định mua trái phiếu; không nên mua trái phiếu thông qua chào mời của các tổ chức cung cấp dịch vụ khi chưa tìm hiểu kỹ về tình hình tài chính của DN phát hành và các điều kiện, điều khoản của trái phiếu. Đặc biệt các NĐT cần thận trọng khi tham gia các hợp đồng hợp tác đầu tư mua TPDN theo pháp luật dân sự cùng với các cá nhân, tổ chức nào khác vì rủi ro xảy ra là rủi ro của NĐT theo pháp luật dân sự...” - Bộ Tài chính khuyến cáo.

Thị trường đang “nóng” trở lại...

Bộ Tài chính cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2022, khối lượng TPDN phát hành riêng lẻ đạt 257.857 tỷ đồng. Khối lượng phát hành TPDN tập trung chủ yếu trong tháng 1/2022, và bắt đầu giảm từ tháng 2 đến tháng 4 (khối lượng phát hành trong tháng 1 là 55,9 nghìn tỷ đồng, tháng 3 là 48,8 nghìn tỷ đồng, tháng 4 là 30,6 nghìn tỷ đồng). Từ tháng 5, khối lượng phát hành tăng trở lại (khối lượng phát hành tháng 5 là 44,2 nghìn tỷ đồng, tháng 6/2022 khoảng 47,5 nghìn tỷ đồng).

Hoạt động mua lại trái phiếu trước hạn cũng có dấu hiệu tăng khi trong quý I/2022,con số này là khoảng 12,8 nghìn tỷ đồng, quý II/2022 khoảng 49,1 nghìn tỷ đồng. Lũy kế 6 tháng đầu năm 2022, các DN đã mua lại trước hạn khoảng 61,9 nghìn tỷ đồng TPDN.

Để tiếp tục đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra, chấn chỉnh thị trường TPDN, ngày 20/7/2022, Bộ trưởng Bộ Tài chính có Công văn 4078/BTC-VP chỉ đạo UBCKNN và các đơn vị (Vụ Tài chính ngân hàng, Cục Quản lý giám sát kế toán, kiểm toán, Cục Quản lý giá, Thanh tra Bộ Tài chính và Sở GDCK Việt Nam) tiếp tục đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra, chấn chỉnh thị trường TPDN và triển khai các đoàn kiểm tra về tình hình phát hành, cung cấp các dịch vụ liên quan đến TPDN tại một số DN phát hành và công ty chứng khoán, các công ty kiểm toán độc lập. Trường hợp phát hiện hành vi vi phạm, UBCKNN sẽ công khai thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng để tất cả các chủ thể trên thị trường được biết...

(Nguồn: Báo in Pháp luật Việt Nam số 210, ra ngày 29/7/2022)