Chuyên gia an ninh mạng nói gì về đường link "web đen" trong sách bài tập lớp 3

Sự cố gây lo lắng cho phụ huynh

Những ngày gần đây, nhiều phụ huynh phản ánh việc một bài tập trong cuốn Vở bài tập Tin học lớp 3 yêu cầu học sinh truy cập một đường link để thực hành thao tác tìm kiếm video. Tuy nhiên, khi truy cập, website này lại hiển thị nội dung dành cho người lớn, hoàn toàn không phù hợp với lứa tuổi học sinh tiểu học.

Theo phản ánh, đường link nằm ở câu 3, trang 59 của cuốn vở bài tập. Nội dung bài yêu cầu học sinh truy cập website, thực hành thao tác cuộn chuột khi tìm kiếm video rồi nhận xét về chức năng của nút cuộn chuột. Dù tên đường link gợi ý tới video dành cho thiếu nhi, thực tế khi truy cập lại dẫn tới trang web chứa nội dung nhạy cảm.

Thông tin này nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Không ít người băn khoăn vì sao một đường link dẫn tới nội dung không phù hợp lại có thể xuất hiện trong tài liệu học tập dành cho học sinh và được sử dụng trong trường học.

Theo đó, tối 8/4, Trường Tiểu học 8-4 Mộc Châu (Sơn La), một trong những đơn vị đang sử dụng cuốn vở bài tập này, cho biết đã nhận được phản ánh của phụ huynh. Theo nhà trường, cuốn sách đã được sử dụng tại nhiều trường trên địa bàn trong khoảng ba năm qua và trước đây đường link này vẫn dẫn tới các video phù hợp với thiếu nhi.

Nhà trường nhận định có thể website đã bị thay đổi nội dung hoặc tên miền đã đổi chủ nên nội dung hiển thị không còn như ban đầu.

Những lỗ hổng trong quản lý tài nguyên số

Theo phân tích của các chuyên gia an ninh mạng Bkav, sự cố trên nhiều khả năng xuất phát từ việc tên miền của đường link đã hết hạn và được đăng ký lại bởi chủ thể khác.

Kết quả kiểm tra kỹ thuật cho thấy tên miền này được đăng ký từ năm 2018 và đã trải qua nhiều lần thay đổi nội dung. Đến tháng 4/2024, website chuyển sang hiển thị nội dung liên quan đến cờ bạc. Sau đó, tháng 6/2025, tên miền hết hạn đăng ký và bị giải phóng khỏi hệ thống.

Sau khi hết hạn, tên miền được đăng ký lại bởi một chủ thể khác thông qua nhà đăng ký mới, đồng thời chuyển sang sử dụng hạ tầng DNS của Cloudflare. Khi đó, nội dung trên website hoàn toàn do chủ sở hữu mới kiểm soát.

Các chuyên gia Bkav cho rằng, tại thời điểm biên soạn tài liệu, đường link này có thể vẫn hợp lệ và dẫn tới nội dung giáo dục phù hợp. Tuy nhiên, khi tên miền hết hạn và được đăng ký lại, nội dung website đã bị thay đổi ngoài tầm kiểm soát của đơn vị biên soạn và phát hành.

Về bản chất, Internet là môi trường luôn biến động. Trong khi đó, tài liệu in có vòng đời sử dụng kéo dài nhiều năm. Chính sự chênh lệch này tạo ra rủi ro khi các liên kết Internet được in trực tiếp vào sách.

Một đường link hợp lệ tại thời điểm biên soạn hoàn toàn có thể trở thành liên kết độc hại sau một thời gian nếu tên miền thay đổi chủ sở hữu hoặc nội dung website bị chỉnh sửa.

Từ sự cố này, các chuyên gia an ninh mạng Bkav cho rằng, vấn đề không chỉ nằm ở một đường link cụ thể mà còn phản ánh những lỗ hổng trong cách quản lý tài nguyên số trong giáo dục.

Trước hết là thiếu cơ chế quản lý vòng đời tên miền. Các website được đưa vào tài liệu học tập nhưng không có cơ chế theo dõi tình trạng hoạt động, gia hạn hoặc kiểm soát quyền sở hữu tên miền.

Thứ hai là thiếu hoạt động rà soát liên kết định kỳ. Sau khi tài liệu được phát hành, các đường link thường không được kiểm tra lại. Khi nội dung website thay đổi, đơn vị liên quan khó phát hiện kịp thời.

Một vấn đề khác là sự phụ thuộc vào tài nguyên bên thứ ba. Khi nội dung học liệu nằm trên các website ngoài phạm vi kiểm soát của đơn vị xuất bản, nguy cơ thay đổi nội dung luôn tồn tại.

Ngoài ra, việc học sinh truy cập trực tiếp vào website bên ngoài mà không có lớp kiểm soát trung gian cũng làm gia tăng nguy cơ tiếp cận các nội dung không phù hợp.

Các chuyên gia an ninh mạng Bkav cho biết, tại thời điểm kiểm tra chưa ghi nhận dấu hiệu phát tán mã độc hay hoạt động lừa đảo từ tên miền nói trên, nhưng nguy cơ mất an toàn thông tin vẫn cần được cảnh giác.

Trách nhiệm kiểm soát nội dung

Cuốn Vở bài tập Tin học lớp 3 nói trên thuộc bộ tài liệu “Cùng khám phá”, do Nhà xuất bản Đại học Huế xuất bản và được phát hành bởi Công ty DTP Education Solutions (thuộc Tập đoàn Đại Trường Phát).

Theo thông tin từ Nhà xuất bản Đại học Huế, tại thời điểm biên soạn, đường link trong sách dẫn tới trang web có các video bài hát thiếu nhi. Tuy nhiên, hiện nay đường link đã chuyển hướng tới nội dung không phù hợp với môi trường giáo dục.

Nhà xuất bản cho biết đang tiến hành rà soát sự việc và phối hợp với cơ quan chức năng để xử lý. Về phía đơn vị phát hành sách cũng thừa nhận đây là “sự cố kỹ thuật nghiêm trọng” và cho biết đang triển khai các giải pháp nhằm xây dựng hệ thống truy cập nội dung an toàn hơn.

Được biết, cuốn vở bài tập nói trên là tài liệu tham khảo, không nằm trong danh mục sách giáo khoa chính thức do Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt. Tuy nhiên, trên thực tế nhiều trường học vẫn sử dụng các tài liệu dạng này trong quá trình giảng dạy.

Chính vì vậy, câu chuyện không chỉ dừng lại ở lỗi kỹ thuật mà còn đặt ra yêu cầu siết chặt hơn quy trình kiểm soát nội dung trong các học liệu sử dụng trong trường học.

Trong bối cảnh giáo dục ngày càng gắn với Internet và các nguồn học liệu số, việc đưa các liên kết trực tuyến vào sách và tài liệu học tập là xu hướng khó tránh. Tuy nhiên, sự tiện lợi này cũng đi kèm những rủi ro nếu thiếu cơ chế quản lý phù hợp.

Các chuyên gia Bkav khuyến nghị các đơn vị xuất bản nên hạn chế sử dụng trực tiếp các đường link cố định trong tài liệu in. Thay vào đó, có thể xây dựng các cổng nội dung trung gian do chính đơn vị quản lý, từ đó kiểm soát và cập nhật nội dung khi cần thiết.

Bên cạnh đó, cần thiết lập cơ chế rà soát định kỳ các liên kết trực tuyến trong tài liệu đã phát hành, nhằm kịp thời phát hiện những thay đổi bất thường.

Đối với nhà trường và phụ huynh, việc theo dõi và hướng dẫn học sinh khi sử dụng Internet cũng đóng vai trò quan trọng, đặc biệt với học sinh tiểu học, nhóm tuổi dễ bị ảnh hưởng bởi các nội dung không phù hợp. Trang bị công cụ kiểm soát, ví dụ như Bkav Safe Kids trên thiết bị học tập của trẻ em để lọc nội dung, theo dõi truy cập và giới hạn thời gian sử dụng

Sự cố từ một đường link trong vở bài tập Tin học lớp 3 có thể chỉ là một trường hợp cá biệt. Nhưng nó cũng là lời cảnh báo rõ ràng rằng khi giáo dục bước vào môi trường số, an toàn nội dung cho học sinh cần được coi là một yêu cầu bắt buộc, không thể xem nhẹ.