Đề xuất Hà Nội nghiên cứu phương án dừng hoặc cắt giảm sản xuất khi ô nhiễm không khí ở mức nguy hại

Chiều nay (21/10), UBND TP Hà Nội tổ chức Hội nghị Phối hợp triển khai công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn TP Hà Nội, do Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Bùi Duy Cường chủ trì. Tham dự cuộc họp có Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên cùng đại diện các sở, ngành, cơ quan và doanh nghiệp liên quan.

Theo báo cáo của Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), thời gian qua, Bộ đã phối hợp với Thành ủy, UBND TP Hà Nội rà soát, đánh giá thực trạng và thống nhất các giải pháp trọng tâm nhằm cải thiện chất lượng môi trường Thủ đô. Nhiều nội dung đã được các cơ quan Trung ương hỗ trợ, Thành phố tích cực triển khai, bước đầu tạo chuyển biến về cơ chế, chính sách và tăng cường điều kiện phục vụ công tác bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, ô nhiễm không khí tại Hà Nội và các tỉnh, thành phố lân cận vẫn là vấn đề lớn. Kết quả quan trắc giai đoạn 2022 - 2025 cho thấy tình trạng ô nhiễm, chủ yếu là bụi mịn PM2.5, chưa có dấu hiệu giảm.

Nghiên cứu dừng hoặc cắt giảm sản xuất khi AQI trên 300 kéo dài

Theo số liệu quan trắc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ năm 2022 đến 2025, ô nhiễm không khí tại khu vực Vùng Thủ đô, gồm Hà Nội và các tỉnh, thành phố lân cận, chưa có dấu hiệu giảm, tập trung chủ yếu là ô nhiễm bụi mịn PM2.5. Nồng độ bụi PM2.5 trung bình ba năm 2023 - 2025 dao động khoảng 47 - 48 µg/Nm³, vượt khoảng 1,5 - 2 lần so với giới hạn trung bình năm quy định hiện là 25 µg/Nm³. Số ngày chất lượng không khí vượt Quy chuẩn QCVN 05:2023/BTNMT chiếm tới một phần ba số ngày trong năm, tập trung vào mùa ô nhiễm từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau.

Trên cơ sở mục tiêu, chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Quyết định số 2530/QĐ-TTg và Chỉ thị số 20/CT-TTg, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Thành ủy, UBND TP Hà Nội chỉ đạo thực hiện ngay việc rà soát kế hoạch của Thành phố đã ban hành trước đây, bảo đảm phù hợp với các nội dung, mục tiêu tại Kế hoạch hành động quốc gia theo Quyết định số 2530/QĐ-TTg. Đồng thời, xác định rõ lộ trình, nguồn lực và trách nhiệm cụ thể của các sở, ban, ngành, UBND các phường, xã; đưa chỉ tiêu giảm thiểu ô nhiễm không khí là một trong những chỉ tiêu chính để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội hằng năm của địa phương.

Đáng chú ý, trong nhóm giải pháp kiểm soát chặt chẽ nguồn thải công nghiệp và năng lượng, Bộ kiến nghị: “Nghiên cứu phương án dừng hoặc cắt giảm sản xuất (xác định đối tượng, tỷ lệ, phương án cắt giảm) trong các ngày ô nhiễm không khí chạm ngưỡng nguy hại (AQI > 300 kéo dài) theo thông báo từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường”.

Cùng với đó là việc lập và triển khai kế hoạch giám sát đặc biệt đối với các dự án điện rác trên địa bàn, có sự phối hợp của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đặc biệt đối với xử lý tro bay, xỉ đáy lò; kiên quyết không để phát tán ô nhiễm thứ cấp ra môi trường.

Bộ cũng kiến nghị Hà Nội rà soát và kiên quyết di dời các cơ sở sản xuất nguy cơ ô nhiễm cao, các cụm công nghiệp không có hệ thống xử lý chất thải ra khỏi Thành phố. Nghiên cứu áp dụng cơ chế buộc giảm công suất hoặc dừng hoạt động đối với các cơ sở chờ di dời khi chỉ số ô nhiễm không khí ở mức nguy hại, yêu cầu bắt buộc lắp đặt quan trắc khí thải tự động.

Đối với lĩnh vực năng lượng, Bộ kiến nghị Hà Nội chủ trì, phối hợp với các tỉnh liên quan xây dựng Kế hoạch chuyển đổi sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng năng lượng xanh, sạch, thân thiện môi trường tại các tỉnh phía Bắc như nhiên liệu sinh khối, điện mặt trời, LPG… để giảm dần sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Kiểm soát phát thải từ giao thông, xây dựng và hoạt động đốt rác tự phát

Theo Phó Cục trưởng Cục Môi trường - Lê Hoài Nam, kết quả nghiên cứu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện trong giai đoạn 2023 - 2025 cho thấy, tỷ lệ đóng góp đối với bụi PM2.5 trên địa bàn TP Hà Nội từ hoạt động giao thông vận tải là 25%, xây dựng và bụi đường 20%, đốt mở 12%, bụi thứ cấp hình thành từ các khí ô nhiễm 27% và nguồn khác 6%.

Toàn cảnh buổi Hội nghị. (Ảnh: PV).

Báo cáo xác định nguồn từ hoạt động giao thông và xây dựng là nguồn phát thải chính, chiếm tỷ lệ lớn nhất và trực tiếp nhất trong nội đô. Đây là đối tượng ưu tiên hàng đầu trong các giải pháp kiểm soát ngắn hạn và trung hạn của Thành phố. Đồng thời, tỷ lệ đóng góp cao của bụi thứ cấp cùng với các nguồn đốt mở, công nghiệp từ các địa phương lân cận cho thấy cần có cơ chế phối hợp, kiểm soát đồng bộ các nguồn thải trên phạm vi toàn Vùng Thủ đô và các tỉnh đồng bằng sông Hồng.

Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Hà Nội tổ chức thực hiện Nghị quyết về Vùng phát thải thấp; ngoài các biện pháp hạn chế phương tiện giao thông theo khung giờ, khu vực, cần sớm ban hành tiêu chí và lộ trình hạn chế phương tiện giao thông gây ô nhiễm. Đối với ô tô, áp dụng lộ trình xe sản xuất giai đoạn 2017 - 2021 phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 từ ngày 1/1/2027; xe sản xuất từ năm 2022 phải đạt mức 5 từ ngày 1/1/2028 mới được lưu thông trên địa bàn Hà Nội. Đối với xe máy, chuẩn bị hạ tầng khoảng 500 trạm kiểm định để bắt đầu kiểm định khí thải từ ngày 1/7/2027, xem xét áp dụng mức tiêu chuẩn QCVN nghiêm ngặt hơn so với các địa phương khác.

Trong hoạt động xây dựng, Phó Cục trưởng Cục Môi trường cho biết, Bộ kiến nghị Hà Nội nghiên cứu, học tập kinh nghiệm từ Trung Quốc và các nước tiên tiến, ban hành quy định bắt buộc phế thải xây dựng, vật liệu rời phải được đóng bao hoặc chứa trong thùng kín, buộc chặt trước khi cẩu lên xe vận chuyển. Đồng thời, giám sát, xử phạt nghiêm tình trạng chở vật liệu bằng xe thùng hở, che chắn bạt sơ sài, không kín làm rơi vãi ra đường; Yêu cầu các công trình xây dựng, giao thông, hạ tầng kỹ thuật có quy mô phù hợp lắp đặt camera giám sát tại cổng ra vào, kết nối dữ liệu về các cơ quan quản lý có thẩm quyền. Sử dụng dữ liệu hình ảnh về các phương tiện ra vào công trường không rửa, không che chắn để bụi phát tán nhằm xử phạt nguội khi vi phạm.

Ngoài ra, Bộ cũng kiến nghị Hà Nội tập trung thu hồi, tái sử dụng 100% phụ phẩm nông nghiệp và chấm dứt hoàn toàn hiện tượng đốt rác tự phát. Trong đó, kêu gọi doanh nghiệp đầu tư thử nghiệm sản xuất than sinh học (Biochar), đầu tư dây chuyền công nghệ chuyển đổi rơm rạ thành than sinh học ngay tại vùng nguyên liệu; nhà máy sản xuất điện từ nhiên liệu sinh khối và mô hình trồng nấm, sản xuất phân bón hữu cơ. Cùng với đó, chỉ đạo các sở, ngành sớm nghiên cứu và ban hành chính sách hỗ trợ chi phí thu gom, vận chuyển rơm rạ từ đồng ruộng đến nơi xử lý; hỗ trợ giá bán đối với các sản phẩm tái chế từ phụ phẩm nông nghiệp để khuyến khích doanh nghiệp tham gia.

"Phương châm thực hiện là “Dự báo chung – Hành động chung – Giảm phát thải đồng thời”; bảo đảm quản lý thống nhất, liên thông dữ liệu, đồng bộ hành động giữa Trung ương và địa phương. Mục tiêu ngắn hạn đến năm 2027 là kiểm soát hiệu quả các đợt ô nhiễm nghiêm trọng, không để kéo dài; đến năm 2030 giảm mức ô nhiễm bụi PM2.5 về mức tiệm cận quy chuẩn quốc gia và đến năm 2035 xây dựng hệ thống quản trị không khí hiện đại, bền vững", Phó Cục trưởng Cục Môi trường - Lê Hoài Nam nhấn mạnh.