Đề xuất rút gọn quy trình trở thành luật sư từ 4 bước xuống 2 bước

Cho phép luật sư tập sự thực hiện một số hoạt động

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình dự án Luật tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật Luật sư (sửa đổi) được xây dựng nhằm thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng về nâng cao tiêu chuẩn luật sư, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, tổ chức kỳ thi quốc gia cấp chứng chỉ hành nghề; phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch.

Đồng thời, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước kết hợp phát huy trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số, tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp; bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và khắc phục những tồn tại, hạn chế phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Luật sư.

Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) gồm 6 chương, 36 điều (giảm 56 điều so với Luật Luật sư hiện hành), với một số nội dung cơ bản.

Trong đó, về xây dựng đội ngũ luật sư có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong hành nghề của luật sư, dự thảo Luật bổ sung tiêu chuẩn về bản lĩnh chính trị, có đạo đức tốt và liêm chính; bắt buộc bồi dưỡng hằng năm về nhận thức chính trị, chuyên môn; cho phép giảng viên trong lĩnh vực pháp luật tại cơ sở đào tạo đại học chuyên ngành về pháp luật hoặc cơ sở đào tạo các chức danh tư pháp trở thành luật sư; rút gọn quy trình trở thành luật sư từ 4 bước xuống 2 bước (gộp đăng ký tập sự và gia nhập Đoàn thành đăng ký gia nhập Đoàn Luật sư để tập sự; gộp kiểm tra kết quả tập sự và cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư thành kỳ thi quốc gia về luật sư).

Hội đồng tuyển chọn luật sư liên ngành, độc lập do Bộ trưởng Bộ Tư pháp quyết định thành lập với sự tham gia của Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam làm Phó Chủ tịch thường trực; đại diện Tòa án nhân dân tối cao, cơ sở đào tạo, chuyên gia và luật sư làm ủy viên. Hội đồng thực hiện việc đánh giá người đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện để được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư.

Cho phép luật sư tập sự thực hiện một số hoạt động theo sự phân công, giám sát của luật sư hướng dẫn và được khách hàng đồng ý; bổ sung hành vi bị nghiêm cấm, tăng trách nhiệm xã hội và minh bạch quyền, nghĩa vụ của luật sư với khách hàng; quy định rõ các trường hợp thu hồi Chứng chỉ, Giấy đăng ký hoạt động.

Về phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy tổ chức hành nghề luật sư phát triển chuyên nghiệp, hiệu quả, dự thảo Luật bổ sung khái niệm dịch vụ pháp lý; cấm mạo danh luật sư quảng cáo trái phép, thu thù lao bất hợp pháp, trừ trường hợp thực hiện dịch vụ về chuyên môn.

Cho phép luật sư ký hợp đồng với cơ quan, doanh nghiệp nhà nước, thẩm định dự án trọng điểm, làm hòa giải viên, trọng tài viên, quản tài viên; quy định rõ trách nhiệm của Nhà nước và cơ quan tố tụng trong bảo đảm quyền hành nghề; trách nhiệm của Nhà nước trong phát triển luật sư hội nhập, hỗ trợ luật sư vùng khó khăn và thu hút luật sư kiều bào hành nghề ở Việt Nam. Nghiêm cấm các hành vi cản trở, đe dọa, can thiệp trái pháp luật.

Cho phép công ty luật TNHH hai thành viên trở lên có thành viên góp vốn, có nhiều người đại diện, được lập công ty con, được tự chủ quản trị, được ký hợp đồng điện tử hoặc bằng lời nói trong trường hợp cấp bách.

Về đổi mới quản lý nhà nước theo hướng hiệu lực, hiệu quả, nâng cao năng lực, trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội – nghề nghiệp của luật sư và vai trò phối hợp của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, dự thảo Luật quy định Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư trên toàn quốc; Nhà nước tăng cường kỷ luật, kỷ cương, bảo đảm quyền, nghĩa vụ của luật sư và hỗ trợ kinh phí, cơ sở vật chất đối với các nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước giao.

Tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư được tăng cường 7 nhiệm vụ và điều chỉnh 1 nhiệm vụ; phân quyền triệt để cho Ban Thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam giải quyết khiếu nại nội bộ; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giám sát việc thực hiện nhiệm vụ của tổ chức xã hội – nghề nghiệp của luật sư. Cơ quan tố tụng, bộ, ngành có trách nhiệm kết nối, chia sẻ dữ liệu thuộc thẩm quyền quản lý với cơ sở dữ liệu luật sư.

Về phân quyền, phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, dự thảo Luật phân cấp cho Chủ tịch UBND tỉnh, TP quyết định thành lập Đoàn Luật sư, chi nhánh Đoàn Luật sư, phê duyệt đề án tổ chức Đại hội, phương án nhân sự và phê chuẩn kết quả Đại hội. Đối với thủ tục hành chính, dự thảo Luật chỉ quy định tên, thẩm quyền và giao Chính phủ quy định chi tiết; bổ sung quy định cơ sở dữ liệu luật sư dạng điện tử, có giá trị pháp lý trong giao dịch, tố tụng và các hoạt động khác.

Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện, tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư có trách nhiệm hỗ trợ chuyển đổi số cho thành viên. Tổ chức hành nghề được ký hợp đồng dịch vụ pháp lý và tư vấn qua phương tiện điện tử.

Đánh giá kỹ tác động của việc sửa đổi tiêu chuẩn trở thành luật sư

Trình bày báo cáo thẩm tra về dự án Luật tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Uỷ ban và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Luật sư với các lý do được nêu trong Tờ trình của Chính phủ và thấy rằng dự thảo Luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất với hệ thống pháp luật. Trình tự, thủ tục xây dựng các dự án Luật đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Về tiêu chuẩn và điều kiện hành nghề của luật sư, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành việc bổ sung tiêu chuẩn đối với luật sư nhằm tiếp tục nâng cao hơn nữa chất lượng của đội ngũ luật sư. Tuy nhiên, đề nghị làm rõ hơn tiêu chuẩn của luật sư là “kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực”.

Cơ quan thẩm tra cũng chỉ ra, theo quy định của Luật Luật sư hiện hành, người muốn trở thành luật sư phải đáp ứng tiêu chuẩn là “có bằng cử nhân luật”. Dự thảo Luật quy định theo hướng cho phép người có bằng thạc sĩ luật hoặc tiến sĩ luật mà không có bằng cử nhân luật có thể trở thành luật sư. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục đánh giá kỹ tác động của việc sửa đổi tiêu chuẩn này để có phương án phù hợp.

Về tập sự hành nghề luật sư, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy quy định luật sư tập sự được “thực hiện các hoạt động khác theo quy định của pháp luật về tố tụng” là không khả thi trên thực tế, bởi hiện nay, các luật về tố tụng chỉ quy định chức danh là “luật sư” tham gia các hoạt động tố tụng, mà chưa quy định luật sư tập sự tham gia một số hoạt động tố tụng.

Về Hội đồng tuyển chọn luật sư, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành với việc tổ chức, thành lập và chức năng của Hội đồng tuyển chọn luật sư; đề nghị tiếp tục nghiên cứu, làm rõ hơn về nguồn lực tài chính, nguồn nhân lực của Hội đồng tuyển chọn luật sư; tiếp tục nghiên cứu, quy định một số nguyên tắc nhằm bảo đảm tính khả thi, khách quan, minh bạch của kỳ thi quốc gia về luật sư...

Về quyền, nghĩa vụ của luật sư, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị nghiên cứu, bổ sung quy định chi tiết nội dung về trách nhiệm của luật sư trong việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí, trợ giúp pháp lý, thực hiện trách nhiệm xã hội khác...; quy định chi tiết về nội dung, hình thức, thời lượng bồi dưỡng bắt buộc, cơ chế kiểm tra, công nhận kết quả bồi dưỡng bắt buộc của luật sư, làm rõ về nguồn tài chính và chế tài áp dụng đối với trường hợp vi phạm.

Về hình thức tổ chức hành nghề luật sư, theo Tờ trình của Chính phủ, để phát triển được các tổ chức hành nghề luật sư thành các tổ chức hành nghề luật sư có quy mô lớn, chuyên nghiệp, dự thảo Luật đã bổ sung quy định cho phép công ty luật trách nhiệm hữu hạn (TNHH) hai thành viên trở lên có thể có thành viên góp vốn không phải là luật sư khi đáp ứng điều kiện về quy mô, thời gian hoạt động, tỷ lệ vốn góp theo quy định của Chính phủ.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, đây là một nội dung mới, liên quan đến tính độc lập nghề nghiệp và cơ chế quản lý đối với hành nghề luật sư. Do đó, đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng nội dung này trong dự thảo Luật hoặc nghiên cứu, xem xét ở mức độ thí điểm với phạm vi hạn chế và có cơ chế giám sát riêng biệt.