Thứ ba 24/02/2026 23:13
Email: [email protected]
Theo dấu Bạch Mã về miền sử cũ bên dòng sông Lam
Người Nghệ từ bao đời vẫn truyền nhau câu: “Nhất Cờn, nhì Quả, tam Bạch Mã, tứ Chiêu Trưng” để nói về bốn ngôi đền linh thiêng bậc nhất xứ Nghệ. Trong đó, đền Bạch Mã được xem là một trong “tứ linh” là điểm tựa tâm linh quan trọng, nơi hội tụ niềm tin, sự thành kính và lòng biết ơn với tiền nhân.
Trong những ngày đầu Xuân Bính Ngọ - Bên dòng sông Lam xanh hiền hòa, sự tích về vị Tướng quân Phan Đà được người dân trong và ngoài địa phương nhắc đến như để nhắc nhớ về truyền thống giữ nước, giữ làng của cha ông, đồng thời gửi gắm niềm tin vào những điều tốt lành, bình yên trong năm mới.
Theo sử cũ, đền phả và truyền thuyết ở Thanh Chương cho biết: Tướng quân Phan Đà được sinh ra trong một gia đình nghèo làm nghề chài lưới, từ nhỏ là cậu bé thông minh, có tài võ nghệ, càng lớn thì thân hình càng cường tráng, vạm vỡ. Khi có giặc ngoại xâm, Phan Đà đã tập hợp nghĩa quân ngày đêm luyện tập, sẵn sàng ra trận.
Năm 1418, Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa Lam Sơn ở Thanh Hóa, sau đó đưa quân về đóng tại vùng Trà Lân, Nghệ An để lập căn cứ, xây dựng nghĩa quân chống giặc Minh. Nghe theo tiếng gọi, Phan Đà đã đưa toàn bộ nghĩa quân của mình gia nhập và sau đó lập được nhiều công lớn.
Ông Hoàng Kim Bình (72 tuổi), Phó thủ nhang tại đền Bạch Mã – người có hơn 15 năm trông coi đền kể lại: theo sử kể lại Tướng quân Phan Đà ngày trước cưỡi ngựa trắng phá tan nhiều đồn địch, đi đến đâu là quân địch lại khiếp sợ bỏ chạy. Tương truyền, Phan Đà là vị tướng mưu lược dũng cảm “Xông vào trận mạc như xông vào chỗ không người” làm cho địch nhiều phen khiếp sợ. Trong một lần cải trang sang sông nắm tình hình của giặc, Phan Đà ghé vào buổi hát hội do dân làng tổ chức thì bị lộ. Một mình ông “tả xung hữu đột” với quân thù và bị chém trọng thương. Con ngựa trắng đã khôn ngoan phá vòng vây mang theo chủ tướng bị thương bơi qua sông trở về căn cứ và khi về đến căn cứ thì Phan Đà tắt thở. Ngựa bạch mã về đến đại bản doanh một mình nhuốm màu đỏ vì máu của Tướng quân Phan Đà, Lê Lợi cùng nghĩa quân đi theo dấu ngựa đến nơi thì nơi Phan Đà ngã xuống đã thành một ngôi mộ lớn.
Nơi khói hương neo lại những câu chuyện linh thiêng
Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi vua, xét công lao to lớn của Phan Đà đã sắc phong cho ông làm “Đô thiên đại đế Bạch Mã Thượng đẳng phúc thần”, đồng thời cấp tiền, giao cho quan sở tại xây dựng ngôi đền, được liệt vào hàng “Điển lễ Quốc tế”, nghĩa là tế lễ theo nghi thức nhà nước do quan triều đình làm chủ tế. Về sau, các triều đại phong kiến đã tiếp tục sắc phong hơn 100 đạo sắc và gia phong là Thượng Thượng Thượng Đẳng tối linh tôn thần. Từ ngàn xưa, đền Bạch Mã nổi tiếng linh thiêng, khi người xe qua đây, kể cả quan lại cũng phải dừng lại cất mũ nón vái lạy. Ngày nay, dân làng vẫn truyền tai nhau câu chuyện vào dịp giỗ thần đền (13/6 Âm lịch), trời sẽ có mưa, gọi là mưa rửa đền.
Không chỉ là ngôi đền linh thiêng, đền Bạch Mã còn là một công trình kiến trúc có giá trị lịch sử văn hóa đặc biệt, có kiến trúc độc đáo. Công trình được xây dựng bằng gỗ, gồm có Tam Quan, Nghi Môn, Thượng điện, Trung điện, Hạ điện, Tả vu và Hữu vu với nhiều kiến trúc độc đáo….
Từ vó ngựa năm xưa mở lối mùa Xuân mới
Ngày 24/3/1994, Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ VH, TT&DL) đã có quyết định xếp hạng đền Bạch Mã là “Di tích lịch sử văn hóa - Kiến trúc nghệ thuật” cấp Quốc gia. Hàng năm, đền Bạch Mã được hỗ trợ kinh phí để tu sửa, tôn tạo; khôi phục lễ hội nhằm bảo vệ và phát huy tốt giá trị của di tích. Cứ mỗi dịp đầu Xuân, Lễ hội đền Bạch Mã được tổ chức với nhiều nghi lễ và phần hội nhiều trò chơi dân gian thu hút hàng vạn người dân khắp các tỉnh thành trên cả nước về dự. Năm 2019, Lễ hội Đền Bạch Mã (Thanh Chương, Nghệ An) được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.
Ông Đặng Huy Biền – Trưởng phòng Văn hóa xã Kim Bảng cho biết, xã đã lập quy hoạch mở rộng đền Bạch Mã về phía trước để hàng năm có điều kiện tổ chức Lễ hội đền Bạch Mã (ngày 9 và 10/2 Âm lịch). Từ ngày vận hành chính quyền địa phương hai cấp, xã cũng đã xác định chuỗi liên kết trong hoạt động du lịch gắn liền với di tích lịch sử văn hoá của địa phương. Trong đó như đền Bạch Mã, khu du lịch HDT, khu du lịch đảo chè, Cửa khẩu Thanh Thủy… sẽ là những điểm đến trong chuỗi du lịch sinh thái gắn liền lịch sử tâm linh.
Bà Phan Thị Anh – Trưởng phòng Quản lý di sản – Sở Văn hóa Thể Thao và Du lịch Nghệ An chia sẻ, đền Bạch Mã là một ngôi đền linh thiêng và giàu giá trị văn hóa lịch sử. Mới đây, ngày 25/6/2025, UBND tỉnh Nghệ An đã có Quyết định phê duyệt Quy hoạch chi tiết tỷ lệ Cụm di tích lịch sử văn hóa Tướng quân Phan Đà. Theo đó, cụm di tích lịch sử Văn hóa tướng quân Phan Đà được quy hoạch thành 3 khu gồm: Khu di tích đền Bạch Mã; Khu di tích Phủ Ngoại (nơi thờ tự gia đình) và Khu Mồ Cả (nơi an nghỉ của tướng quân Phan Đà).
Trong sắc Xuân, tiếng trống hội rộn ràng và hương khói lan tỏa nơi đền thiêng Bạch Mã, lịch sử không nằm yên trong sử sách, mà tiếp tục chảy trong tâm thức người Nghệ hôm nay. Từ dấu vó ngựa trắng của tướng quân Phan Đà năm xưa đến những bước chân hành hương đầu năm nay, mạch nguồn truyền thống ấy vẫn âm thầm bồi đắp niềm tin, tiếp sức cho khát vọng phát triển của vùng đất giàu lịch sử và nghĩa tình. Để mỗi mùa Xuân đi qua, người ta không chỉ cầu mong những điều tốt lành, mà còn nhắc nhau gìn giữ và trao truyền những giá trị bền vững đã làm nên hồn cốt xứ Nghệ.
Đền Bạch Mã nằm trên địa bàn thôn Tân Hà, xã Võ Liệt (cũ) - nay là xã Kim Bảng, huyện Thanh Chương (cũ), tỉnh Nghệ An. Theo truyền thuyết và đền phả, đền Bạch Mã được lập để thờ danh tướng quân Phan Đà, người thôn Chi Linh, xã Võ Liệt, huyện Thanh Chương. Bạch Mã là gọi theo tên con ngựa trắng mà tướng quân Phan Đà thường cưỡi khi ra trận. Trải qua bao biến thiên lịch sử, ngôi đền vẫn lặng lẽ hiện diện, như một dấu mốc văn hóa tâm linh không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người dân vùng hạ lưu sông Lam.
Theo dõi chúng tôi trên:
Ngày 21/02, tức ngày 5 Tết, tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam các hoạt động trải nghiệm lễ hội đặc trưng như: Viết thư pháp, nặn tò he, in tranh Đông Hồ, tô vẽ tranh 12 con giáp, múa sạp, tung còn, ném pao và nhiều trò chơi dân gian của các dân tộc thu hút đông đảo du khách trong nước và quốc tế tới tham quan, trải nghiệm
Chiều ngày 22.2, tức ngày mùng 6 tết, người dân từ các tỉnh thành trở về Hà Nội sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài. Trái ngược với cảnh ùn tắc mọi năm, các cửa ngõ của thủ đô khá thông thoáng.
Sáng ngày 22/2, UBND xã Hương Sơn, Thành phố Hà Nội đã long trọng tổ chức Lễ Khai hội Du lịch Chùa Hương năm 2026 với chủ đề “An toàn – Thân thiện – Chất lượng”. Trong không gian phát triển mới, Danh lam thắng cảnh Chùa Hương không chỉ mang giá trị của một vùng miền, mà còn là giá trị lịch sử và giá trị sống trong chuỗi phát triển văn hóa tín ngưỡng Phật giáo của người Việt. Trên chuyến đò về với Chùa Hương, du khách được thưởng ngoạn cảnh trí, quần thể núi non hang động, những mái chùa ẩn hiện giữa rừng sâu và còn là về với một biểu tượng tâm linh, một di sản đã thấm sâu vào tâm thức của biết bao thế hệ.
(PLM) - Vinh dự đóng quân trên quê hương Trời văn Đất Võ Bình Định, Đoàn Không quân Tây Sơn, (Trung đoàn Không quân 925) Sư đoàn 372, Quân chủng Phòng không – Không quân như được tiếp thêm mạch nguồn của vùng đất anh hùng, từ khí phách võ thuật, âm vang trống hội hào sảng tới chiều sâu văn hoá thấm đẫm nghĩa tình. Tất cả những giá trị ấy đã được chắt lọc, hoà quyện trong chương trình “Xuân canh trời – Tết thắm tình quân dân”, tạo nên bức tranh mùa xuân mang đậm bản sắc võ thuật, vừa rắn rỏi, vừa tươi mới, miêu tả nhịp sống bình yên của người dân và tinh thần sẵn sàng chiến đấu cao của Bộ đội Không quân.
(PLM) - Trần Thương – một nữ doanh nhân trong lĩnh vực y tế đã lựa chọn song hành giữa kinh doanh và thiện nguyện. Từ những trăn trở khi chứng kiến bệnh nhân ung thư còn nhiều thiếu thốn, chị sáng lập Bếp ăn của Shu, trao những suất cơm 0 đồng ấm áp, tiếp thêm nghị lực cho người bệnh. Song song đó, chị còn tích cực kêu gọi cộng đồng chung tay hỗ trợ đồng bào bị ảnh hưởng bởi thiên tai, lũ lụt và những hoàn cảnh khó khăn ở nhiều địa phương. Trong từng chuyến đi, từng phần quà được trao, chị Trần Thương luôn tin rằng: khi yêu thương được nhân lên bằng sự chung tay của cộng đồng, những điều tưởng chừng nhỏ bé ấy lại có thể tạo nên những giá trị rất lớn
PLM - Văn hóa Tết truyền thống sẽ biến chuyển ra sao trong thời đại số? Đó là chủ đề được bàn luận tại trường quay Báo Pháp luật Việt Nam hôm nay với sự tham gia của Thạc sĩ, giảng viên Nghiêm Xuân Mừng và bạn trẻ Trương Lê Đình Mạnh, đại diện cho hai thế hệ. Hai khách mời sẽ cùng chia sẻ những quan điểm thú vị về việc giữ gìn bản sắc xưa giữa nhịp sống công nghệ hiện đại.
PLM - Chip bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là câu chuyện công nghệ thuần túy, mà đã trở thành thước đo năng lực quốc gia trong kỷ nguyên số. Khi chuỗi cung ứng chip toàn cầu liên tục tái cấu trúc, Việt Nam đứng trước một câu hỏi lớn: chúng ta đang theo đuổi một “giấc mơ công nghệ”, hay đã thực sự bước vào cuộc chơi bằng những năng lực cụ thể?
“Nhâm nhi Tết Bính Ngọ” là một tuyển tập đặc sắc gồm truyện ngắn, thơ, tản văn, khảo cứu lịch sử, mỹ thuật, âm nhạc được sáng tác bởi nhiều tác giả cùng các họa sĩ đã dành trọn cảm hứng cho mùa xuân và linh vật ngựa của năm Bính Ngọ. Đây là một trong nhiều phẩm đặc biệt của Nhà Xuất bản Kim Đồng nhân dịp năm mới 2026.
Quan niệm của người Việt, tết để trở về nhà sum vầy cùng người thân sau một năm tất bật công việc, song những người chiến sĩ Sư đoàn 395 vẫn không xa rời vị trí thường trực nơi tuyến đầu. Vui xuân mới không quên nhiệm vụ - trên vai họ là trách nhiệm và nghĩa vụ thiêng liêng của người lính. Những ngày cuối năm, tại Trung đoàn 2, Sư đoàn 395, Quân khu 3 không khí đón Tết đã tràn ngập mọi nẻo đường quyết chiến, sắc đỏ của lá cờ Tổ quốc và hoa đào rực rỡ hòa quyện cùng màu xanh áo lính, tạo nên một bức tranh mùa xuân đầy sức sống. “Tết của bộ đội” là sự hòa quyện giữa tinh thần thép, sẵn sàng chiến đấu và trái tim nồng ấm tình đồng chí, đồng đội trong ngôi nhà chung.
(PLM) - Người Dao sinh sống tại thôn Phìn Hồ, xã Thông Nguyên, tỉnh Tuyên Quang, thời gian được đo đếm bằng mỗi vụ chè trong năm. Những cây chè shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi vươn cao đón sương gió, hấp thụ linh khí của đất trời mang trong mình vẻ đẹp của dòng thời gian luân chuyển. Thế nhưng cứ mỗi khi xuân về lại luôn trổ những búp thanh tân. Vụ chè xuân phải tháng 3, tháng 4 mới cho thu hái nhưng các gia đình người Dao vẫn luôn để dành những cây chè ngon từ vụ trước để có thể sao uống trong dịp tết nguyên đán. Từ bao đời nay, những búp chè shan trong rừng cổ thụ đã theo bước chân người Dao trở về nhà để được tạo thành thứ thức uống thi vị và bổ dưỡng dưới bàn tay con người.
