Từ nhận thức pháp luật đến hành vi tự giác
Pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu lực khi được chuyển hóa thành niềm tin, thói quen và chuẩn mực ứng xử của xã hội. Đây là điểm xuất phát quan trọng của dự thảo Đề án xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật (VHTTPL) giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045 do Bộ Tư pháp xây dựng.
Dự thảo nhìn nhận, thời gian qua, công tác xây dựng, hoàn thiện pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) và tổ chức thi hành pháp luật đã đạt nhiều kết quả tích cực. Nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, Nhân dân có chuyển biến; người dân, doanh nghiệp ngày càng quan tâm sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Việc tiếp cận thông tin pháp luật qua cơ sở dữ liệu, cổng thông tin điện tử, internet và mạng xã hội ngày càng phổ biến.
Những con số được nêu trong dự thảo cho thấy quy mô hoạt động PBGDPL đã được mở rộng đáng kể. Trong 13 năm thực hiện Luật PBGDPL năm 2012 (Luật PBGDPL năm 2026 sẽ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/3/2027), cả nước tổ chức hơn 3,6 triệu cuộc PBGDPL trực tiếp cho gần 493 triệu lượt người; biên soạn, cấp phát miễn phí hơn 277 triệu tài liệu. Riêng giai đoạn 2022 - 2025, có hơn 5,5 triệu tin, bài pháp luật và trên 30.000 chuyên trang, chuyên mục về pháp luật được thực hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Chuyển đổi số cũng mở thêm những kênh tiếp cận thuận tiện. Tính đến tháng 3/2026, Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật đã cập nhật 153.491 văn bản quy phạm pháp luật và 1.954 văn bản hợp nhất. Số lượt truy cập cơ sở dữ liệu này đạt khoảng 30.000 lượt mỗi ngày. Cổng Pháp luật quốc gia từ khi vận hành đến nay thu hút hàng triệu lượt truy cập, với gần 300.000 câu hỏi được AI pháp luật trả lời.
Tuy nhiên, có một khoảng cách đáng chú ý: quy mô và số lượng hoạt động PBGDPL tăng lên chưa đồng nghĩa với việc VHTTPL đã hình thành vững chắc. Các chỉ tiêu hiện nay chủ yếu phản ánh khối lượng hoạt động, chưa đo lường đầy đủ sự chuyển biến về nhận thức, niềm tin pháp luật và hành vi tự giác của người dân, doanh nghiệp.
Ở nhiều nơi, việc chấp hành pháp luật vẫn chủ yếu dựa vào yêu cầu quản lý hành chính hoặc nguy cơ bị xử lý vi phạm. Khi thiếu sự giám sát trực tiếp, một số hành vi vi phạm có xu hướng tái diễn. Điều đó cho thấy việc biết quy định pháp luật và tự nguyện thực hiện quy định ấy vẫn là hai vấn đề khác nhau.
Nguyên nhân của thực trạng này là do hệ thống pháp luật còn tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, một số quy định chưa rõ ràng hoặc thiếu tính khả thi, gây khó khăn cho việc áp dụng thống nhất. Khối lượng văn bản lớn, thường xuyên sửa đổi, bổ sung cũng tạo áp lực cho người dân, doanh nghiệp trong cập nhật và thực hiện.
Ở khâu tổ chức thi hành, việc giám sát thực thi tại một số cấp, ngành, địa phương còn hạn chế; vẫn có tình trạng né tránh trách nhiệm, đùn đẩy công việc, gây phiền hà, xử lý thiếu thống nhất. Một bộ phận cán bộ, công chức có biểu hiện nhũng nhiễu, tiêu cực, lạm quyền hoặc thờ ơ trong thực thi công vụ, ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của người dân đối với pháp luật và cơ quan công quyền.
Cùng với đó là thói quen tùy tiện, xem nhẹ kỷ cương; việc lấy ý kiến, phản biện chính sách ở một số nơi còn hình thức, chưa sát thực tiễn. Không gian mạng và các phương thức giao dịch mới cũng làm xuất hiện những hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, trong khi năng lực thích ứng của một bộ phận cơ quan, tổ chức và người dân còn hạn chế.
Từ thực trạng này, dự thảo Đề án xác định nguyên nhân cốt lõi là chưa hình thành được cơ chế đồng bộ kết nối giữa xây dựng pháp luật, tổ chức thi hành, PBGDPL, xây dựng môi trường văn hóa pháp lý và phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Vì vậy, xây dựng VHTTPL không thể chỉ là một chiến dịch tuyên truyền, mà phải là nhiệm vụ có tính chiến lược, lâu dài và có sự tham gia của cả hệ thống chính trị, toàn xã hội.
Đồng bộ giải pháp, lấy sự tự giác làm thước đo
Theo mục tiêu tổng quát được đề xuất, việc tôn trọng, chấp hành, thực hiện và bảo vệ pháp luật cần từng bước trở thành giá trị văn hóa, chuẩn mực ứng xử phổ biến của cán bộ, công chức, viên chức, doanh nghiệp và Nhân dân. Định hướng đến năm 2045 là VHTTPL phát triển, lan tỏa và thấm sâu trong đời sống xã hội; việc chấp hành pháp luật được thực hiện chủ động, tự giác và trở thành thói quen hằng ngày.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, dự thảo đặt ra nhóm giải pháp trước hết là nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy trong xây dựng VHTTPL. Nội dung pháp luật cần được đưa vào sinh hoạt định kỳ, chuyên đề của tổ chức Đảng cơ sở; tích hợp vào chương trình giảng dạy tại các cơ sở giáo dục, giáo dục nghề nghiệp. Việc xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật không chỉ dừng ở truyền đạt quy định mà phải gắn với giáo dục đạo đức, văn hóa, lối sống và trách nhiệm công dân.
Cùng với đó, hoàn thiện thể chế, hệ thống pháp luật được xem là điều kiện quan trọng để người dân, doanh nghiệp có thể tuân thủ. Dự thảo đề xuất rà soát pháp luật theo hướng đơn giản, dễ tiếp cận, dễ thực hiện, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, ổn định, công khai, minh bạch và khả thi. Chất lượng xây dựng pháp luật cần được nâng lên thông qua quy trình dân chủ, chuyên nghiệp, khoa học; tăng cường lấy ý kiến và phản biện xã hội thực chất, nhất là đối với những chính sách lớn và nhóm chịu tác động trực tiếp.
Ở khâu thực thi, dự thảo nhấn mạnh yêu cầu hiện đại hóa quy trình quản lý hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số trong tổ chức thi hành pháp luật, bảo đảm công khai, minh bạch, thông suốt và thuận tiện cho giám sát, kiểm tra. Việc hoàn thiện dịch vụ công trực tuyến toàn trình được đặt ra nhằm giảm thiểu sự can thiệp trực tiếp của con người, ngăn chặn tiêu cực, tham nhũng. Khuyến khích khai thác các nền tảng số, mạng xã hội, phương tiện thông tin đại chúng và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để mở rộng khả năng tiếp cận, tương tác, giải đáp pháp luật. Đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cần được nâng cao kiến thức, kỹ năng pháp lý, đạo đức công vụ và khả năng ứng xử trong môi trường công vụ nhiều biến động.
Đặc biệt, dự thảo đề cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu. Mọi quyết định hành chính và hành vi ứng xử công vụ phải dựa trên nền tảng thượng tôn pháp luật. Cán bộ không chỉ có trách nhiệm chấp hành mà còn phải tạo niềm tin bằng sự liêm chính, chuyên nghiệp, kỷ luật, kỷ cương; kịp thời xử lý người thuộc quyền quản lý có hành vi vi phạm, quan liêu, hách dịch, cửa quyền, gây phiền hà cho công dân.
Trách nhiệm xây dựng VHTTPL vì thế không chỉ thuộc về cơ quan nhà nước. Gia đình là môi trường đầu tiên hình thành nhân cách, cần giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật từ khi trẻ còn nhỏ và người lớn phải nêu gương trong lối sống, ứng xử. Nhà trường có trách nhiệm hình thành nhận thức, kỹ năng và thói quen pháp lý cho người học. Doanh nghiệp cần chủ động tuân thủ, xây dựng văn hóa kinh doanh thượng tôn pháp luật. Mỗi công dân phải chủ động tìm hiểu quyền, nghĩa vụ, biết sử dụng pháp luật để bảo vệ lợi ích hợp pháp và tham gia phòng ngừa, đấu tranh với hành vi vi phạm.
Để việc triển khai không dừng ở khẩu hiệu, dự thảo đặt ra yêu cầu xây dựng khung tiêu chí đánh giá VHTTPL cho từng nhóm chủ thể, kết hợp kiểm tra, giám sát, khảo sát định kỳ và sơ kết, tổng kết. Việc đánh giá không chỉ dựa trên số vụ vi phạm hay kết quả xử lý, mà còn xem xét mức độ hiểu biết, niềm tin pháp lý, thái độ tôn trọng pháp luật, tính gương mẫu trong thực thi công vụ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.
Dự thảo đề xuất kết hợp hài hòa giữa PBGD, thuyết phục với kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm vi phạm; đồng thời gắn kết quả đánh giá với quản lý, thi đua, khen thưởng và trách nhiệm giải trình. Theo phương án mục tiêu cụ thể được đưa ra, các chỉ tiêu đáng chú ý gồm phấn đấu 90% người dân có kiến thức cơ bản về quyền, nghĩa vụ trong những lĩnh vực thiết yếu; 100% chính sách, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật được truyền thông, tạo điều kiện tham gia góp ý (trừ nội dung bí mật nhà nước); 100% cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong cơ quan nhà nước gương mẫu tuân thủ pháp luật. Đây là những mục tiêu được đặt ra trong dự thảo, gắn với yêu cầu xây dựng công cụ đo lường và đánh giá kết quả thực chất.
Lộ trình thực hiện cũng được xác định theo từng giai đoạn. Trước mắt, trọng tâm là xây dựng, chuẩn hóa bộ tiêu chí đánh giá, ban hành Khung tiêu chí và tổ chức thí điểm tại một số Bộ, ngành, địa phương; đồng thời rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và đẩy mạnh cải cách hành chính ở cơ sở. Đề án dự kiến sơ kết vào năm 2028 và tổng kết năm 2030.
Có thể thấy yêu cầu lớn nhất không phải là làm cho người dân biết thêm bao nhiêu quy định, mà là tạo dựng môi trường để mỗi người có thể hiểu, tin và tự giác thực hiện pháp luật. Khi cơ quan nhà nước nghiêm minh, minh bạch; cán bộ gương mẫu; quy định pháp luật rõ ràng, khả thi; người dân và doanh nghiệp được tạo điều kiện tiếp cận, thực hiện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, VHTTPL mới có cơ sở bén rễ trong đời sống. Đây cũng chính là bước chuyển từ quản lý xã hội chủ yếu bằng mệnh lệnh hành chính và cưỡng chế sang quản trị trên nền tảng pháp quyền, niềm tin và sự tự giác - mục tiêu mà dự thảo Đề án hướng tới trong giai đoạn 2026 - 2030 và xa hơn là năm 2045.
(PLM) - Trải qua 120 năm xây dựng và phát triển, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã ghi dấu nhiều thành tựu nổi bật, góp phần tạo nên những bước tiến quan trọng của nền ngoại khoa Việt Nam. Nhân dịp kỷ niệm dấu mốc đặc biệt này, Bệnh viện vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất, ghi nhận những thành tích xuất sắc trong lĩnh vực ghép tạng.
PLM - Sáng ngày 20/11, nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam, tại Trường Tiểu học Ba Đình, Hà Nội đã diễn ra Lễ trao nhãn chất lượng giáo dục tiếng Pháp cho nhà trường. Với 12 cơ sở mới được gắn biển đợt này, Việt Nam hiện có 44 cơ sở giáo dục thuộc mạng lưới, đứng đầu khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực bền bỉ của nhà trường trong công tác giảng dạy tiếng Pháp; qua đó góp phần thúc đẩy hợp tác giáo dục Việt – Pháp và phát triển giáo dục đa ngôn ngữ tại Việt Nam.
(PLM) - Đã gần 40 năm qua, có một người thầy vẫn bền bỉ đứng trên bục giảng, kiên nhẫn dùng đôi tay, ánh mắt và cả trái tim để mở ra cánh cửa tri thức cho những học trò đặc biệt.
(PLM) - Những bước chân tự tin đến lớp, một lời chào lễ phép, ánh mắt tập trung nghe cô giảng bài hay đơn giản là việc tự mình cầm bút viết nên một con chữ… Với nhiều học sinh, đó là những điều bình thường. Nhưng tại Trường Tiểu học Bình Minh, số 80 Thợ Nhuộm, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội, để có được những khoảnh khắc ấy, cô và trò đã phải trải qua một hành trình không ít gian nan.
PLM - Sáng ngày 19/11, Trường Đại học Công đoàn tổ chức Hội thảo quốc tế ICFBA-2026 với chủ đề “Quản trị thông minh và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số vì sự phát triển bền vững”. Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến.
(PLM) - Để chuẩn bị cho một trong những điểm nhấn ấn tượng nhất tại Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam 2026, những ngày này, cán bộ công nhân viên tại Công ty Cổ phần May X19 ( Quân chủng PK-KQ) đang dành trọn tâm huyết để hoàn thiện những lá cờ Tổ quốc, sẵn sàng cùng biên đội trực thăng sải cánh kiêu hãnh trên bầu trời Thủ đô.
(PLM) - Nhân kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026), chiều 18/11, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã đến thăm, chúc mừng tập thể lãnh đạo, cán bộ, giảng viên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Đón tiếp đoàn có đồng chí Lê Hải Bình, Phó Giám đốc Thường trực Học viện.
(PLM) - Trường Đại học Ngân hàng TP HCM vừa tổ chức Hội thảo khoa học cấp trường với chủ đề “Kinh tế số và sự điều chỉnh của pháp luật”. Đây là hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 50 năm thành lập trường và hướng tới Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Tham dự hội thảo, về phía Trường Đại học Ngân hàng TP HCM có GS.TS Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng nhà trường; TS Võ Song Toàn, Quyền Trưởng khoa Luật Kinh tế, cùng các giảng viên, nhà khoa học. Hội thảo còn có sự tham dự của đại diện Tòa án nhân dân Khu vực 7, văn phòng công chứng và luật sư.
(PLM) - Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng yêu cầu “tổng rà soát” pháp luật phải chỉ ra điểm nghẽn lớn, đề xuất lộ trình xử lý cụ thể, đồng thời triển khai chiến dịch truyền thông quy mô đến tháng 1/2027.
PLM - Sáng ngày 18/11, hòa chung không khí tri ân của cả nước hướng về Ngày Nhà giáo Việt Nam, Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội (HHT) long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026), Chào mừng năm học mới 2026 – 2027 và chính thức khánh thành Trung tâm STEM – AI – Robot.