Đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh của Thủ đô

Nhiều quy định không còn tính đặc thù

Luật Thủ đô năm 2024, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, được xem là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống thể chế liên quan đến vị trí, vai trò và yêu cầu phát triển đặc thù của Hà Nội. Tuy nhiên, theo Sở Tư pháp Hà Nội, qua rà soát đánh giá, trong số 7 chương, 54 điều của Luật, đến nay đã có 5 điều bị bãi bỏ toàn bộ, 10 điều bị bãi bỏ một phần, sửa đổi, bổ sung về nội dung. Các điều đang có hiệu lực có nhiều nội dung không còn đặc thù, vượt trội do các Luật, Nghị quyết ban hành sau có nội dung quy định thuận lợi hơn. Một số quy định đặc thù hiện nay cho các địa phương, quy định đặc thù cho một số dự án lớn, quan trọng đã có những cơ chế, chính sách rất thuận lợi, vượt trội so với Luật Thủ đô.

Thực hiện nhiệm vụ được giao, Bộ Tư pháp và UBND TP Hà Nội đã phối hợp ban hành kế hoạch đánh giá kết quả thi hành Luật Thủ đô; nghiên cứu, lập hồ sơ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Bộ Tư pháp đã thành lập Tổ soạn thảo xây dựng dự án Luật. Các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp và các cơ quan chuyên môn thuộc UBND TP Hà Nội đã phối hợp chặt chẽ để rà soát các quy định của Luật Thủ đô; nghiên cứu, rà soát các chủ trương của Đảng, các quy định của các luật hiện hành, đặc biệt là các luật mới được Quốc hội thông qua; nghiên cứu, đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù cho Thủ đô.

Sở Tư pháp Hà Nội, bộ phận kỹ thuật của Bộ Tư pháp và các chuyên gia bước đầu đề xuất một số nhóm chính sách lớn, kế thừa một số chính sách phù hợp và bổ sung một số cơ chế, chính sách mới nhằm tập trung mở rộng không gian thể chế, phân quyền mạnh mẽ, toàn diện, có tính ổn định, đáp ứng tầm nhìn dài hạn, có tính đột phá.

Báo cáo một số nội dung liên quan đến việc thực hiện Kế hoạch xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) tại cuộc họp do Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu chủ trì mới đây, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) Lê Tuấn Phong cho biết, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần xây dựng trên cơ sở tiếp tục kế thừa các quy định còn phù hợp tại Luật Thủ đô và đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù cho Thủ đô Hà Nội. Đặc biệt, cần nghiên cứu, đánh giá các cơ chế đặc thù vừa được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết số 258/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô.

Việc đề xuất chính sách này phải trên cơ sở nhu cầu và đề xuất của TP Hà Nội. Các cơ chế, chính sách đặc thù phải bảo đảm thúc đẩy phát triển Thủ đô theo hướng hiện đại, văn minh, bền vững, nâng cao chất lượng sống của người dân; đồng thời củng cố và tăng cường vị thế, vai trò của Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ, đóng vai trò hạt nhân và động lực tăng trưởng quan trọng của vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Tạo cơ chế chủ động cho Thủ đô

Tại cuộc họp, đại diện các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp cho rằng, dự thảo Luật cần tập trung vào một số nội dung như tạo đột phá để phân quyền cho Thủ đô trên một số lĩnh vực nhằm tạo sự chủ động, tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại của Thủ đô gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo đảm tính chặt chẽ, hợp lý, tránh lạm dụng trong việc phân cấp, phân quyền.

Kết luận cuộc họp, nêu một số yêu cầu đối với Luật Thủ đô (sửa đổi), Thứ trưởng Phan Chí Hiếu lưu ý phải xử lý được vướng mắc lớn trong Luật Thủ đô hiện hành, như tạo cơ chế áp dụng pháp luật linh hoạt. Cùng với đó, cần rà soát các cơ chế đặc thù, vượt trội khác đã được áp dụng riêng cho các địa phương, xác định những nội dung phù hợp cho Thủ đô Hà Nội để đưa vào Luật; bổ sung các cơ chế đặc thù, vượt trội chưa được quy định trong các nghị quyết hay trong luật đã được ban hành để tạo sự phát triển bứt phá cho Thủ đô trong giai đoạn tới.

Thứ trưởng bày tỏ nhất trí với định hướng tăng quyền chủ động cho Hà Nội trong việc quyết định một số vấn đề như phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường… với tinh thần chung là tạo cơ chế chủ động nhất cho Thủ đô Hà Nội. Theo Kế hoạch, Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Việc sửa đổi Luật Thủ đô cần được đặt trong một chỉnh thể thống nhất, đồng bộ với Quy hoạch tổng thể Thủ đô có tầm nhìn dài hạn (100 năm) và Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị, bảo đảm tạo lập hệ thống thể chế toàn diện, ổn định, thuận lợi cho phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Do vậy, cần tiếp tục rà soát, bổ sung các cơ chế, chính sách đặc thù cho Thủ đô đích đáng hơn, nhất là trong những lĩnh vực, vấn đề đã được chỉ đạo, định hướng rõ tại dự thảo Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW như xây dựng đô thị, đất đai, cơ chế hợp tác công - tư, thu hút nguồn lực, cơ chế tài chính - ngân sách, khoa học - công nghệ, hạ tầng kỹ thuật, quản lý quy hoạch, đất đai, xây dựng...
Các ý kiến nhấn mạnh, với mỗi đề xuất, cần xác định rõ mục tiêu, chẳng hạn như chính sách đầu tư cho khoa học - công nghệ là để xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu, phát triển, chuyển giao công nghệ hàng đầu của cả nước và khu vực…