Giải quyết án nhờ phương pháp cuốn chiếu, bí quyết tại Phòng Thi hành án dân sự Khu vực 16 – Thành phố Hồ Chí Minh

Trong guồng quay hối hả ấy, giữa lúc vừa phải bám sát địa bàn được giao phụ trách, vừa phải đảm bảo tiến độ đưa hồ sơ lên hệ thống một cách chính xác, tôi và Chấp hành viên Nguyễn Thị Ngọc Bé (sau đây tôi xin được gọi là Chấp hành viên) đang đối mặt với một thử thách chưa từng có: “Giải quyết khối lượng án cao nhất toàn đơn vị”. Thống kê cho thấy, trung bình mỗi năm, số lượng án thực tế Chấp hành viên được phân công tổ chức thi hành luôn dao động ở mức rất cao, khoảng từ 1.200-1.500 vụ việc.

Tháng 10 năm 2024, tôi chính thức bước chân vào ngành Thi hành án dân sự với chức danh Chuyên viên. Gần hai năm gắn bó, tôi vinh dự được phân công kề vai sát cánh, hỗ trợ Chấp hành viên Nguyễn Thị Ngọc Bé. Một người chị - một Chấp hành viên vững vàng nghiệp vụ và một chuyên viên trẻ mang đầy hoài bão, chúng tôi đã nhanh chóng tạo thành một đội hình ăn ý. Chúng tôi sớm bị đặt vào một phép thử khắc nghiệt nhất của nghề: “Đối đầu với guồng quay hối hả của tiến trình số hóa và núi án khổng lồ”.

Tổ của chúng tôi lại là hai mảnh ghép mang nhiều sự đối lập. Chị Bé sinh năm 1983, người con của mảnh đất miền Trung đầy nắng gió Quảng Bình (nơi nay chị vẫn hay gọi vui là Quảng Trị mới), đã dạn dày sương gió, nếm đủ mọi đắng cay ngọt bùi của nghề. Sau cánh cửa cơ quan, chị còn là điểm tựa của gia đình, là người vợ, người mẹ của hai cậu con trai đang tuổi ăn tuổi lớn. Còn tôi, cất bước từ quê hương Ninh Bình vào Nam lập nghiệp, mang theo bầu nhiệt huyết của tuổi trẻ sinh năm 2002. Hiện tại, thế giới sau giờ làm của tôi chỉ thu bé lại trong căn phòng trọ nhỏ tại Bình Dương – vùng đất nhộn nhịp mà tôi vẫn hay ví von là "Hồ Chí Minh mới".

Khoảng cách thế hệ, sự khác biệt về địa lý và hoàn cảnh sống tưởng chừng sẽ tạo ra những nhịp vênh. Thế nhưng, chính sức ép khổng lồ từ hơn 900 bộ hồ sơ đã gắn kết hai chị em lại gần nhau. Chúng tôi đang đứng trước một "trận chiến" mà ở đó, áp lực đến từ ba phía bủa vây cùng lúc. Đó là áp lực phải thi hành xong án, tháo gỡ đến cùng những nút thắt pháp lý để mang lại quyền lợi chính đáng cho đương sự. Đó là áp lực vô hình nhưng trĩu nặng từ những chỉ tiêu, con số mà cấp trên giao phó trong khoảng thời gian có giới hạn. Và điều đau đáu nhất, là áp lực phải "giữ được lửa nghề" – làm sao để ngọn lửa nhiệt huyết không bị tắt lụi, bào mòn bởi những mệt mỏi đời thường, bởi những bữa cơm gia đình vội vã, dang dở của “chị Bé”, hay những đêm về phòng trọ đối diện với bốn bức tường trống trải của tôi.

Nhìn vào bảng thống kê trên phần mềm thụ lý thi hành án, con số hơn 900 vụ việc phải thi hành trong một năm công tác hiện lên như một sức ép hữu hình. Tổng số hồ sơ phải thi hành nêu trên đồng nghĩa với hàng ngàn đương sự, hàng vạn trang tài liệu cần được phân loại, xác minh, tống đạt. Và đặc biệt hơn cả, toàn bộ khối lượng khổng lồ ấy đang nằm trong giai đoạn chuyển giao số hóa. Hệ thống quản lý eTCTHA ra đời là một bước tiến dài, giúp minh bạch hóa và lưu trữ khoa học, nhưng để đạt được sự trơn tru đó là cả một hành trình dài đổ mồ hôi. Từng bản án, từng biên bản làm việc, từng thông báo... tất thảy đều phải được quét (scan) tỉ mỉ, đối chiếu và cập nhật chính xác lên phần mềm (ảnh mô tả).

Thời gian không có độ lùi, chỉ tiêu giải quyết án của cấp trên giao phó thì đang gõ cửa từng ngày. Những tháng cao điểm, ánh sáng từ màn hình hệ thống eTCTHA hắt lên khuôn mặt đầy trăn trở của hai chị em muộn màng đến tận đêm khuya. Cảm giác "ngợp" là điều không thể phủ nhận. Chúng tôi hiểu rằng, nếu chỉ dùng sức lực và sự chăm chỉ đơn thuần, hai chị em sẽ nhanh chóng bị "nhấn chìm" trong biển án. Nếu làm theo lối mòn cũ – mở mỗi hồ sơ ra làm một chút rồi để đó chờ xử lý sau – thì không những tiến độ thực tế dậm chân tại chỗ, mà tiến độ số hóa trên eTCTHA cũng sẽ trở thành một mớ bòng bong.

Trong những thời khắc chông chênh nhất, chúng tôi nhận ra rằng: Không thể chỉ dùng sức bền để chạy marathon với chỉ tiêu. Hai chị em cần một "kỷ luật thép" và một chiến thuật sắc bén để lật ngược thế cờ. Đó chính là lúc phương pháp "đánh án" gọn gàng, cặn kẽ và cuốn chiếu được định hình. Một chiến thuật làm việc mang tính bước ngoặt được hai chị em thống nhất và tuân thủ nghiêm ngặt để phá vỡ những khó khăn vướng mắc. Trong nghiệp vụ thi hành án, "cuốn chiếu" được Chấp hành viên lý giải là "làm đến đâu, dứt điểm đến đó; rà soát theo từng cụm, từng nhóm hồ sơ liên quan để giải quyết triệt để, không để tồn đọng dây dưa". Thành công của vụ việc không đến từ sự may mắn hay cách làm tự phát, mà xuất phát từ một phương pháp làm việc khoa học, có tư duy chiến lược và mang tính hệ thống.

Nhớ lại những ngày chập chững bước vào nghề, đối diện với những tập hồ sơ dày cộp, tôi không khỏi hoang mang. Chính lúc ấy, Chấp hành viên Nguyễn Thị Ngọc Bé (chị Bé) – người Chấp hành viên trung cấp đã bao năm dày dạn sương gió – luôn ở bên cạnh, cầm tay chỉ việc, dìu dắt tôi đi qua những bỡ ngỡ đầu tiên. Chị truyền cho tôi một nguyên tắc làm nghề bất di bất dịch: “Chậm mà chắc, cặn kẽ ngay từ vạch xuất phát”.

Chị hướng dẫn tôi rằng, khi tiếp nhận bất kỳ một hồ sơ nào, việc đầu tiên không phải là vội vã lao ra hiện trường, mà là ngồi xuống, đọc thật sâu Bản án, Quyết định của Tòa án. Phải đọc đến mức thấu hiểu từng câu chữ, từng tình tiết nhỏ nhất để nắm bắt trọn vẹn bản chất sự việc. Chỉ khi đã thấu đáo cội rễ, người cán bộ mới có thể định hình được hướng đi và giải pháp xử lý chính xác. Bài học vỡ lòng ấy đã trở thành kim chỉ nam, là lớp móng vững chắc để tôi và chị xây dựng chiến thuật "cuốn chiếu" sau này.

Chúng tôi bắt đầu đối diện với thực tế khốc liệt tại địa bàn được phân công: Phường An Phú, thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh). Đây là một "điểm nóng" đúng nghĩa về thi hành án. Với 7 khu phố đan xen hàng loạt công ty, xí nghiệp, An Phú là miền đất hứa của dân lao động thập phương, nhưng lại là "bài toán khó" đối với cán bộ thi hành án. Dân cư chủ yếu là người tạm trú, nay đây mai đó. Việc tống đạt giấy tờ, mời làm việc hay xác minh điều kiện thi hành án nhiều lúc gian nan như "mò kim đáy bể".

Có những đương sự, khi chúng tôi cất công tìm đến tận địa chỉ ghi trên bản án thì họ đã trả nhà trọ, chuyển đi từ lúc nào. Khó khăn lại càng thêm chồng chất. Thế nhưng, không để cái khó bó cái khôn. Trước “núi” án đó, sự cặn kẽ tiếp tục được phát huy ở khâu phân loại.

Chấp hành viên chỉ đạo tôi cùng bắt tay vào bóc tách, chia nhỏ khối lượng khổng lồ ấy. Nhóm án tín dụng ngân hàng với giá trị thi hành lớn, liên quan đến tài sản thế chấp được chúng tôi dán nhãn "Ưu tiên số 1", đòi hỏi quy trình xử lý cực kỳ nghiêm ngặt. Tiếp đến là án dân sự với vô vàn những khoản nợ vay cá nhân, doanh nghiệp phức tạp; án hình sự với phần trách nhiệm bồi thường; hay án lao động liên quan mật thiết đến miếng cơm manh áo, tiền bảo hiểm của công nhân. Thậm chí, xen kẽ trong đó còn có những "ca khó" nhức nhối như cưỡng chế tháo dỡ công trình, hay những vụ tranh chấp đất đai nảy lửa kéo dài. Chính việc nhận diện và phân loại rạch ròi này là bước chạy đà hoàn hảo cho phương pháp "cuốn chiếu".

Thay vì làm việc theo kiểu "bốc thuốc" ngẫu nhiên, chúng tôi bắt đầu gom nhóm hồ sơ. Cụ thể, cùng một chuyến đi xuống địa bàn khu phố 4, phường An Phú, chúng tôi sẽ gom toàn bộ các án cần xác minh, tống đạt tại khu phố đó để xử lý dứt điểm. Cùng một nhóm án lao động có tính chất tương đồng, chúng tôi sẽ lên phương án giải quyết hàng loạt. Cứ thế, làm đến đâu, gọn gàng đến đó. Từng tệp hồ sơ dần được khép lại, từng nút thắt pháp lý dần được tháo gỡ.....

Quá trình tác nghiệp tại địa bàn của Chấp hành viên

Như đã đề cập ở phần đầu về những đặc thù và khó khăn trên địa bàn mà Phòng Thi hành án dân sự Khu vực 16 – Thành phố Hồ Chí Minh (trước đây là Chi cục Thi hành án dân sự thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương) đang quản lý, việc áp dụng pháp luật vào thực tiễn đòi hỏi sự linh hoạt và bản lĩnh rất lớn từ mỗi Chấp hành viên được phân công tổ chức thi hành án. Việc tìm kiếm đương sự trước đây chẳng khác nào một cuộc chơi "hên xui". Đã có những ngày rã rời tôi cùng Chấp hành viên len lỏi qua 7 khu phố của phường An Phú, gõ cửa từng dãy trọ đông đúc người lao động tứ xứ chỉ để nhận lại cái lắc đầu: "Họ trả phòng, chuyển đi lâu rồi".

Nhưng "cuốn chiếu" không chỉ là làm và làm, mà là sự nhạy bén tận dụng sức mạnh của thời cuộc. Sự xuất hiện của hệ thống eTCTHA và cơ sở dữ liệu quốc gia đã trở thành "vũ khí" đắc lực giúp tôi và Chấp hành viên xoay chuyển tình thế. Thay vì những chuyến đi chưa đạt được hiệu quả cao, áp lực di chuyển được giảm tải đáng kể khi các quyết định, văn bản tống đạt giờ đây có thể được gửi tới đương sự qua ứng dụng VNeID ngay trên chiếc điện thoại thông minh (đối với những hồ sơ đã cập nhật Căn cước công dân). Tác nghiệp số giúp chúng tôi rút ngắn thời gian ở bước tống đạt để dồn toàn lực cho mặt trận cam go nhất: Xác minh điều kiện thi hành án và giải quyết việc thi hành án.

Tại phòng làm việc, Chấp hành viên trải những tập hồ sơ đã được bóc tách lên bàn, vạch ra một lộ trình tác nghiệp rành mạch, được định hướng và bấm ghim note lại ngay phía đầu hồ sơ. Để "cuốn chiếu" triệt để, không để án tồn đọng lay lắt, mọi hồ sơ đều phải đi qua một bộ lọc xác minh cặn kẽ với hai hướng tác nghiệp dứt khoát:

Các hồ sơ Thi hành án được phân loại cặn kẽ

Đối với những đương sự không còn cư trú hoặc có tài sản ở nơi khác, mục tiêu là nhanh chóng hoàn thiện thủ tục để chuyển giao đúng thẩm quyền, không ngâm án. Chấp hành viên thiết lập một bộ khung chuẩn gồm các biên bản cốt lõi: Biên bản xác minh tại địa chỉ cư trú của đương sự; Biên bản xác minh tại Chi nhánh Văn phòng Đăng ký Đất đai số 25 (trước đây là Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương) và Biên bản xác minh tại Công an phường An Phú – đối với án Cá nhân mà nói; Đối với án Doanh nghiệp, bộ khung nêu trên sẽ thay đổi thành Biên bản xác minh tại địa chỉ trụ sở Doanh nghiệp, biên bản xác minh tại Văn phòng Đăng ký đất đai Thành phố Hồ Chí Minh (trước đây là Văn phòng Đăng ký đất đai tỉnh Bình Dương); Công văn xác minh gửi cơ quan thuế và gửi Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Tài Chính.

Việc sáp nhập địa bàn khiến Thi hành án Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay có tới 19 khu vực. Luồng luân chuyển hồ sơ giữa các Chấp hành viên ở các khu vực khác nhau đòi hỏi sự nhịp nhàng và chuẩn xác tuyệt đối. Những biên bản nêu trên chính là "giấy thông hành" minh bạch và chặt chẽ nhất. Hồ sơ khi được rút đi để ủy thác hoặc chuyển giao vùng khác sẽ hoàn toàn sạch sẽ, không để lại bất kỳ vướng mắc nào tại Khu vực 16. Bên cạnh đó, Chấp hành viên luôn nhắc nhở, lưu ý rằng: "Chưa có điều kiện thi hành không có nghĩa là cất hồ sơ vào tủ, mà là phải chứng minh triệt để điều kiện thi hành án của đương sự".

Hình ảnh Chấp hành viên hướng dẫn xử lý hồ sơ

Để tham mưu một “quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành án", sự cặn kẽ được đẩy lên mức tối đa. Việc như trên, chúng tôi tiếp tục tung ra những mẻ lưới rà soát sâu hơn: Gửi hàng loạt công văn xác minh tới các Ngân hàng Thương mại cổ phần để truy vết dòng tiền; đồng thời đánh công văn sang Ủy ban nhân dân phường An Phú để ráo riết xác minh tình trạng hôn nhân và quyền đăng ký thừa kế của đương sự hay xác minh thông tin tình trạng kinh doanh của Doanh nghiệp trên địa bàn. Chỉ khi tất cả các mũi nhọn rà soát này đều báo về kết quả "trắng" – không tài sản, không nhân thân hỗ trợ, không điều kiện thi hành – hồ sơ mới chính thức được khép lại và ra quyết định. Sự cặn kẽ, triệt để mọi ngóc ngách pháp lý này không chỉ bảo vệ Chấp hành viên trước những rủi ro khiếu nại, mà còn là sự tôn trọng cao nhất dành cho tính nghiêm minh của Bản án, Quyết định của Tòa án nhân dân. Sau đó là thủ tục về việc niêm yết, đăng tải, giao quyết định cho ủy ban có thời hạn nhất định để thực hiện và Chấp hành viên không bao giờ bỏ quên việc này.

Hơn 900 vụ việc, dưới sự vận hành của "cỗ máy" cuốn chiếu nhịp nhàng ấy, cứ thế vơi dần. Gánh nặng trên vai người Chấp hành viên và chàng Chuyên viên trẻ mỗi ngày một nhẹ đi, nhường chỗ cho niềm tin vào một phương pháp làm việc thực sự khoa học.

Nhằm minh chứng rõ hơn cho những nội dung vừa trình bày, có thể nhắc đến một vụ việc thực tiễn đầy thách thức nhưng được giải quyết rất thấu tình đạt lý tại Khu phố 1B, phường An Phú, Thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương. Khó khăn lớn nhất của hồ sơ này nằm ở việc tài sản thi hành án là căn nhà tại địa chỉ 314K/2 lại đan xen nhiều mối quan hệ tranh chấp phức tạp. Cụ thể, người phải thi hành án là bà Tuyền mang khoản nợ 3 tỷ đồng đối với ông Phương nhưng lại có thái độ chống đối và liên tục vắng mặt. Đáng nói hơn, căn nhà này đang được bà Tuyền cho bà Hương thuê thu tiền hàng tháng, đồng thời bà Tuyền lại lén lút bán "giấy tay" cho ông Hưởng – một người hoàn toàn không hay biết về khoản nợ cũng như tình trạng pháp lý thực sự của tài sản.

Nhà đất tại địa chỉ 314K/2, Khu phố 1B, phường An Phú, Thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương

Đứng trước tình thế đó, nhờ chú trọng đẩy mạnh công tác xác minh địa bàn từ sớm, Chấp hành viên được phân công tổ chức thi hành án là “chị Bé” đã nắm bắt được cốt lõi vấn đề và nhanh chóng ban hành quyết định tạm dừng việc đăng ký, chuyển quyền sở hữu để giữ nguyên hiện trạng tài sản đối với nhà đất tại 314K/2 Khu phố 1B, phường An Phú, Thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương. Cùng với đó, trong quá trình trực tiếp đến tại hiện trường, Chấp hành viên đã tận tình giải thích cặn kẽ quyền và nghĩa vụ hợp pháp cho ông Hưởng, cũng như người thuê nhà là bà Hương. Nhờ sự hướng dẫn thấu đáo này, ông Hưởng đã tiến hành khởi kiện bà Tuyền, từ đó hình thành nên một hồ sơ mới để cơ quan thi hành án có cơ sở giải quyết đồng bộ quyền lợi của cả ông Phương và ông Hưởng. Để đảm bảo thủ tục pháp lý được chặt chẽ, không tạo kẽ hở cho việc khiếu nại về sau, mọi văn bản đều được tống đạt đồng thời qua ba hình thức: gửi qua ứng dụng định danh điện tử VNeID, gửi thư bảo đảm có báo phát, và niêm yết trực tiếp tại địa chỉ đối với tất cả các bên liên quan. Quá trình giải quyết việc thi hành án, Chấp hành viên luôn tận tụy và nhanh chóng thông báo và triệu tập các đương sự đến tại Cơ quan thi hành án để thấu hiểu được tâm tư, nguyện vọng của họ, từ đó chau chuốt nội dung Biên bản thấu tình, đạt lý nhất có thể. Chấp hành viên nhắc nhở tôi ghi nhớ một nguyên tắc rằng, hãy luôn tự tin đọc to và rõ ràng nội dung Biên bản mà mình đã soạn cho các bên được nghe, được hiểu rõ và cùng đồng thuận thông qua trước khi đặt bút ký tên, như vậy mới là sự thành công của một Chấp hành viên.

Sau khi hoàn thiện các bước thông báo, Chấp hành viên kiên quyết chỉ đạo tiến hành khảo sát và thực hiện cưỡng chế kê biên. Chính sự quyết liệt và tuân thủ nghiêm pháp luật này đã tạo ra sức ép lớn, buộc bà Tuyền từ chỗ luôn trốn tránh đã phải ra mặt và chấp hành hợp tác. Tiếp nối tiến trình đó, tài sản được đưa ra thẩm định giá, bán đấu giá và đã có người mua trúng đấu giá ở lần giảm giá thứ ba. Cuối cùng, toàn bộ số tiền thu được đã được phân phối một cách công bằng, dứt khoát và nhanh chóng nhất cho những người được thi hành án. Có thể nói, cách xử lý trên là một ví dụ điển hình của phương pháp 'đánh án cuốn chiếu' trong thực tiễn. Thay vì giải quyết manh mún từng hồ sơ đơn lẻ, Chấp hành viên đã chủ động gom các hồ sơ có liên quan chặt chẽ với nhau (từ hồ sơ gốc nợ tiền đến hồ sơ phát sinh do mua bán giấy tay) để xử lý đồng bộ, dứt điểm một lần. Việc làm này vừa tiết kiệm thời gian, nhân lực, vừa tháo gỡ triệt để nút thắt của vụ việc, khiến các đương sự đều "tâm phục, khẩu phục".

Chiến thuật "cuốn chiếu" hay xác minh hai mũi nhọn dù có xuất sắc đến đâu trên lý thuyết, thì cỗ máy ấy cũng không thể tự vận hành nếu thiếu đi sức người. Để guồng quay eTCTHA không bị đình trệ, Chấp hành viên đặt ra một kỷ luật thép dưới dạng KPI (chỉ tiêu) hàng tuần: Mỗi tuần, tôi phải chắc tay dứt điểm được 4 hồ sơ. Đó có thể là hồ sơ ủy thác đi nơi khác, hồ sơ ra quyết định chưa có điều kiện thi hành, hay trọn vẹn nhất là án thi hành xong. Bốn hồ sơ nghe qua có vẻ ít ỏi so với con số tổng cộng mà Chấp hành viên đang thực tế tổ chức thi hành, nhưng để một hồ sơ khép lại gọn gàng, trọn vẹn về mặt thủ tục pháp lý là cả một khối lượng công việc khổng lồ ở hậu trường.

Mỗi bản án được thi hành dứt điểm, chúng tôi hiểu rằng, một mảnh ghép công lý được thực thi, là quyền lợi của người dân được bảo vệ. Nó nhắc nhở chúng tôi rằng, ngọn núi hồ sơ kia dù có cao đến mấy, chỉ cần hai chị em còn kề vai sát cánh, còn giữ được sự cặn kẽ và ngọn lửa nghề, thì "tầng tầng lớp lớp" áp lực ấy cuối cùng cũng sẽ phải lùi bước.

Hình ảnh tổ công tác tác nghiệp hồ sơ

Ngày hôm nay, chúng tôi vẫn đang quyết tâm hết mình tại Phòng Thi hành án dân sự Khu vực 16. Thành công lớn nhất của chúng tôi, có lẽ không phải là việc đưa con số hồ sơ về mức không tròn trĩnh – bởi đó là điều bất khả thi của nghề này. Thành công lớn nhất chính là sự vươn lên, là việc hai chị em đã không đầu hàng trước áp lực. Phương pháp "cuốn chiếu, cặn kẽ" dù có những lúc bị nghẽn nhịp bởi ngoại cảnh, vẫn luôn là kim chỉ nam giúp chúng tôi giải quyết hàng trăm vụ việc phức tạp, mang lại hàng tỷ đồng và tài sản hợp pháp cho nhà nước và công dân.