Góp ý dự thảo Nghị định thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở: Đổi mới phương thức, hoàn thiện cơ chế bảo đảm

Thứ trưởng Bộ Tư pháp, Phó Chủ tịch Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật Trung ương Nguyễn Thanh Ngọc; Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (PBGDPL&TGPL) Cù Thu Anh; Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Ngô Quỳnh Hoa đồng chủ trì. Hội thảo còn có sự tham dự của đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành khu vực miền Trung cùng đông đảo hòa giải viên ở cơ sở trên địa bàn TP. Đà Nẵng.

Thiết chế "gần dân", giải quyết mâu thuẫn từ gốc

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc khẳng định, việc Quốc hội khóa XVI thông qua Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16 vào ngày 24/8/2026 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027) là bước tiến quan trọng. Đây không chỉ là cơ sở pháp lý vững chắc nhằm hoàn thiện thể chế và giải quyết hiệu quả các mâu thuẫn trong thực tiễn giai đoạn mới, mà còn là văn bản quy phạm hóa các chủ trương, định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước trong việc nâng cao chất lượng công tác hòa giải tại cộng đồng.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp, Phó Chủ tịch Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật Trung ương - Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu tại Hội thảo

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc, hòa giải ở cơ sở là một thiết chế có ý nghĩa xã hội sâu sắc nhờ đặc tính "gần dân, sát dân", dựa vào sức mạnh cộng đồng và phát huy tối đa vai trò tự quản của Nhân dân.

Nhìn lại chặng đường hơn 12 năm thực hiện Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, công tác này đã chứng minh hiệu quả thực tiễn vượt trội. Việc chủ động giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ khi mới phát sinh tại địa bàn dân cư đã góp phần chủ động phòng ngừa vi phạm pháp luật, không để phát sinh "điểm nóng" hay tranh chấp kéo dài, bảo đảm an ninh, trật tự xã hội ngay tại địa phương, gìn giữ và củng cố khối đại đoàn kết, tình làng nghĩa xóm trong cộng đồng.

Lãnh đạo Bộ Tư pháp nhấn mạnh, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 ra đời nhằm cụ thể hóa kịp thời các định hướng chiến lược tại Nghị quyết số 18-NQ/TW (về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển) và Nghị quyết số 19-NQ/TW (về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam) của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong thời kỳ mới, đạo luật mới tập trung triển khai 3 nhóm nhiệm vụ trọng tâm: Nâng cao hiệu quả toàn diện công tác giải quyết tranh chấp, hòa giải ngay tại địa bàn dân cư; Đẩy mạnh thực hành quy chế dân chủ, mở rộng và khuyến khích các hình thức tự quản của cộng đồng; Phát triển đồng bộ và mạnh mẽ các thiết chế hòa giải, đối thoại cũng như trợ giúp pháp lý tại cơ sở.

Với những điểm mới sát thực tiễn, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo nguồn lực và động lực mới, góp phần xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật, an toàn và văn minh từ từng khu dân cư.

Để các quy định tiến bộ của Luật sớm đi vào cuộc sống, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh việc ban hành Nghị định quy định chi tiết và biện pháp bảo đảm thi hành là nhiệm vụ hết sức quan trọng và cấp thiết. Luật đã giao Chính phủ quy định chi tiết nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến tổ chức, phạm vi hoạt động hòa giải, quy trình tổ chức bầu hòa giải viên, nội dung chi và việc thanh toán các chế độ chi cho hòa giải viên, tổ hòa giải theo quy định; ứng dụng CNTT và trách nhiệm quản lý nhà nước.

Lãnh đạo Bộ Tư pháp lưu ý, Nghị định phải bám sát Luật, quy định cụ thể, rõ ràng, dễ thực hiện và phù hợp với thực tiễn cơ sở. Đặc biệt, cần tránh hành chính hóa, thủ tục hóa quá mức đối với hoạt động hòa giải ở cơ sở – vốn mang bản chất tự nguyện, tự quản của cộng đồng dân cư.

Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh phát biểu tại Hội thảo

Theo Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh, Nghị định có ý nghĩa quan trọng để địa phương tổ chức triển khai pháp luật về hòa giải ở cơ sở ngay khi Luật có hiệu lực. Ông Cù Thu Anh đề nghị các đại biểu tập trung cho ý kiến về những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn, từ đó đề xuất quy định tại dự thảo Nghị định để tháo gỡ bất cập đó.

Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Ngô Quỳnh Hoa trình bày những nội dung cơ bản của dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở

Tại Hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Ngô Quỳnh Hoa đã trình bày những nội dung cơ bản của dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở.

Theo đó, Luật năm 2026 giao Chính phủ quy định chi tiết 13 nội dung; đồng thời qua nghiên cứu thực tiễn, Bộ Tư pháp đề xuất hướng dẫn bổ sung 9 nội dung nhằm bảo đảm hiệu quả thi hành. Trọng tâm tập trung vào các nhóm vấn đề: Hướng dẫn xác định phạm vi hòa giải; hình thức tiến hành và bầu hòa giải viên trực tuyến; xử lý vụ việc ngoài phạm vi hòa giải; quản lý Sổ theo dõi hoạt động hòa giải ở cơ sở. Đối với quy định trình tự, thủ tục bầu, chỉ định hòa giải viên; thủ tục chi trả, hồ sơ đề nghị chi thù lao theo vụ việc và hỗ trợ khi xảy ra tai nạn, rủi ro cho hòa giải viên cùng người được mời tham gia...

Đại biểu đại diện các Sở, ban, ngành và địa phương phát biểu tại Hội thảo

Điều hành phiên thảo luận, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh đã đặt ra nhiều vấn đề thực tiễn, gợi mở thảo luận nhằm ghi nhận các ý kiến đóng góp từ đại diện các sở, ban, ngành địa phương

Phát biểu kết luận, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc ghi nhận và đánh giá cao những ý kiến đóng góp tâm huyết, sát thực tế của các đại biểu; đồng thời nhấn mạnh đây là nguồn tư liệu quan trọng để Bộ Tư pháp hoàn thiện dự thảo Nghị định.

Thứ trưởng chỉ đạo đơn vị chủ trì soạn thảo khẩn trương tổng hợp, phân loại và tiếp thu tối đa các ý kiến hợp lý. Bên cạnh đó, cần chủ động rà soát những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn để kịp thời điều chỉnh, bảo đảm tiến độ và chất lượng trình ban hành văn bản.