Kiểm soát chặt hoạt động mua bán thuốc lá để giảm cung, giảm cầu

Luật hóa khái niệm thuốc lá điện tử

Trình bày tờ trình dự án Luật tại phiên họp, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, việc ban hành Luật nhằm hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá, đảm bảo thể chế hoá đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật và phù hợp với bối cảnh thực tiễn.

Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ Nhân dân, giảm tỷ lệ tử vong, giảm gánh nặng bệnh tật, góp phần giảm chi phí y tế, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có phạm vi điều chỉnh giữ nguyên như luật hiện hành.

Về nội dung, dự thảo Luật bổ sung quy định cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá khác.

Đồng thời, cấm sản xuất, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện rời, dung dịch để lắp ráp, sản xuất thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá khác và cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá.

Về bố cục, dự thảo luật gồm có 3 điều. Về nội dung sửa đổi, bổ sung, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung khái niệm thuốc lá tại khoản 1 Điều 2 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm bảo đảm tên luật bao quát đầy đủ các sản phẩm thuốc lá được luật điều chỉnh.

Đồng thời, bổ sung khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thiết bị điện tử, thuốc lá đặc chế và thuốc lá khác vào khoản 1 Điều 2. Lý do là để luật hóa khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người vốn đã bị cấm tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của QH.

Ngoài ra, dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung khái niệm nguyên liệu thuốc lá; trưng bày thuốc lá; tiếp thị thuốc lá.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung nguyên tắc tại khoản 4 Điều 3 để bảo đảm chính sách dân tộc và bảo vệ các đối tượng dễ bị tổn thương như phụ nữ, trẻ em khỏi các ảnh hưởng của thuốc lá.

Đồng thời, sửa đổi, bổ sung tại Điều 9 các hành vi bị cấm đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá khác, thuốc lá đặc chế, dung dịch thuốc lá điện tử, thiết bị điện tử, linh kiện, cụm linh kiện rời dùng để lắp ráp, sản xuất thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá khác để phù hợp với hệ thống pháp luật.

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Thường trực Ủy ban thống nhất phạm vi sửa đổi, bổ sung và tên gọi của Luật.

Nội dung dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương của Đảng, quy định của Hiến pháp, cơ bản bảo đảm thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế. Hồ sơ dự án Luật cơ bản bảo đảm theo quy định.

Cùng với đó, Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của dự án Luật với các luật có liên quan và các dự án luật dự kiến trình QH xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2.

Giải trình cụ thể về phương án, lộ trình xử lý đối với các hạn chế, nhất là các quy định liên quan trực tiếp đến việc giảm tiếp cận, giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá của luật hiện hành đã qua đánh giá tổng kết nhưng chưa đề xuất sửa đổi, bổ sung.

Bổ sung đánh giá, tổng kết thực tiễn thi hành đối với các nội dung nhằm luật hóa Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP; đánh giá tác động, hiệu quả quản lý nhà nước của việc bãi bỏ các thủ tục hành chính, chỉ luật hóa khi có đủ cơ sở thực tiễn, bảo đảm thống nhất với quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và không làm suy giảm hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh thuốc lá.

Về nội dung dự thảo Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi khái niệm thuốc lá và bổ sung các khái niệm về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá đặc chế tại Điều 2 của Luật hiện hành.

Tuy nhiên, đề nghị tiếp tục rà soát, xử lý các khái niệm bảo đảm tính khoa học, rõ ràng về bản chất, thống nhất về cách hiểu, bao quát được các sản phẩm thuốc lá hiện có và sản phẩm thuốc lá khác có thể phát sinh, thuận lợi cho việc nhận diện và tổ chức thực hiện, không xung đột với các luật khác.

Hoàn thiện các biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá đảm bảo khả thi

Về các hành vi nghiêm cấm (khoản 4 Điều 1 sửa đổi, bổ sung Điều 9) và các quy định giảm tiếp cận thuốc lá (khoản 9 Điều 1 sửa đổi, bổ sung Điều 25), đề nghị rà soát, chỉnh lý quy định ngắn gọn, rõ ràng, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, chặt chẽ chủ trương cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và cấm “chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người” tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của QH; tiếp tục đánh giá toàn diện, tính khả thi, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để bảo đảm phù hợp với thực tiễn và chính sách của nhà nước về phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Về ghi nhãn, in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá (Điều 15 Luật hiện hành), có ý kiến đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu quy định tăng diện tích tối thiểu in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá tại khoản 4 theo tỷ lệ được Bộ Y tế khuyến cáo là 85%.

Về quy định bán thuốc lá, khoản 2 Điều 25 quy định không được bán thuốc lá phía ngoài cổng cơ sở giáo dục, cơ sở y tế trong phạm vi 100 mét tính từ ranh giới khuôn viên gần nhất của cơ sở đó.

Thường trực Ủy ban nhận thấy việc quy định cụ thể phạm vi 100 mét là không khả thi; đề nghị quy định theo hướng không được bán thuốc lá tại khu vực tiếp giáp với cơ sở giáo dục, cơ sở y tế, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết các biện pháp giám sát xung quanh các cơ sở này. Có ý kiến thống nhất với việc sửa đổi vì cho rằng quy định phạm vi 100 mét đã được quy định tại Luật hiện hành.

Qua thảo luận tại Phiên họp, UBTVQH cơ bản thống nhất về sự cần thiết, phạm vi sửa đổi, bổ sung và tên gọi của Dự án Luật; đề nghị Chính phủ, Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu ý kiến đầy đủ của UBTVQH, cơ quan chủ trì thẩm tra, cơ quan phối hợp thẩm tra, hoàn thiện Hồ Dự án Luật.

Kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ tịch QH Nguyễn Thị Thanh nêu rõ, cần tiếp tục rà soát kỹ hơn phạm vi điều chỉnh của Dự án Luật; nghiên cứu các khái niệm để đảm bảo đủ rõ, bao quát dựa trên công dụng, phương thức sản xuất và sử dụng; hoàn thiện các quy định đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá khác, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, chặt chẽ chủ trương cấm tại Nghị quyết 173 của QH; chỉnh lý, giải thích từ ngữ, phạm vi đối tượng và các hành vi bị nghiêm cấm, bảo đảm rõ ràng, thống nhất, bao quát được các sản phẩm thuốc lá hiện có và sản phẩm thuốc lá khác có thể phát sinh.

Phó Chủ tịch QH cũng đề nghị hoàn thiện các biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhất là các biện pháp hạn chế khả năng tiếp cận thuốc lá của người dưới 18 tuổi, đảm bảo tính khả thi.

Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu, chỉnh lý các quy định về cấm trưng bày thuốc lá, địa điểm cấm hút thuốc lá, phương thức và địa điểm cấm bán thuốc lá, nhất là bán thuốc lá trên môi trường điện tử, xác minh độ tuổi người mua, bảo đảm rõ ràng, khả thi, có thể kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm trong thực tế.

Phó Chủ tịch QH Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh quan điểm đây là lĩnh vực không khuyến khích, mà cần quy định chặt chẽ và giảm thiểu tác hại của thuốc lá cũng như khâu sản xuất, khâu phân phối và tiêu thụ, đặt vấn đề sức khỏe của con người lên hàng đầu.

Phó Chủ tịch QH đề nghị rà soát lại tất cả các nội dung trên tinh thần quản lý chặt chẽ và từng bước để giảm cả cung, giảm cả cầu, có lộ trình liên quan đến vấn đề sản xuất thuốc lá cũng như các linh kiện liên quan đến thuốc lá.