Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi): Tăng cường trách nhiệm cung cấp thông tin của các cơ quan, đơn vị

Theo dự thảo Tờ trình, dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) gồm 4 chương, 31 điều kế thừa một số quy định còn phù hợp của Luật Tiếp cận thông tin năm 2016; đồng thời sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện nhiều quy định liên quan đến phạm vi thông tin được tiếp cận; phạm vi, trách nhiệm cung cấp thông tin; hình thức công khai thông tin, cung cấp thông tin theo yêu cầu; trình tự, thủ tục cung cấp thông tin...

Cụ thể, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung quy định về các cơ quan có trách nhiệm cung cấp thông tin để phù hợp với tên gọi và mô hình tổ chức sau sắp xếp; bổ sung quy định những đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu có trách nhiệm cung cấp thông tin, bởi đây là chủ thể tạo ra thông tin liên quan trực tiếp đến đời sống, sinh hoạt của người dân.

Về phạm vi và trách nhiệm cung cấp thông tin, dự thảo Luật kế thừa quy định cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra (trừ trường hợp quy định tại Điều 15 của Luật này; đối với trường hợp quy định tại Điều 16 của Luật này thì cung cấp thông tin khi có đủ điều kiện theo quy định).

Để tăng cường trách nhiệm cung cấp thông tin của các cơ quan, đơn vị, dự thảo Luật bổ sung các quy định: cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình nắm giữ trong trường hợp việc cung cấp thông tin là cần thiết để bảo vệ lợi ích công cộng, sức khỏe của cộng đồng; đối với hồ sơ, tài liệu có chứa cả thông tin công dân không được tiếp cận, thông tin công dân được tiếp cận và các phần thông tin có thể được phân tách hợp lý, các cơ quan, đơn vị có thể xem xét, quyết định cung cấp một phần hồ sơ, tài liệu nếu việc cung cấp bảo đảm phù hợp với quy định tại Điều 15 Luật này.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung các quy định về thông tin công dân không được tiếp cận để bảo đảm cụ thể, đầy đủ, rõ ràng hơn và thống nhất, đồng bộ với quy định của pháp luật có liên quan. Theo đó, thông tin công dân không được tiếp cận gồm: thông tin thuộc bí mật Nhà nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước (khi thông tin thuộc bí mật nhà nước được giải mật thì công dân được tiếp cận theo quy định của Luật này); thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình theo quy định của pháp luật dân sự; dữ liệu cá nhân theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân; bí mật kinh doanh theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ…

Dự thảo Luật quy định các thông tin phải được công khai rộng rãi để bảo đảm đồng bộ với các luật chuyên ngành trong các lĩnh vực (như y tế, giáo dục, văn hóa, an toàn thực phẩm, môi trường, tài chính, đất đai, xây dựng, đấu thầu, lao động ... ). Việc bổ sung thông tin về dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu do đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp, nhằm tạo thuận lợi cho người dân được tiếp cận rộng rãi hơn với các thông tin liên quan mật thiết đến đời sống, sản xuất, kinh doanh, lợi ích công cộng, sức khỏe của cộng đồng; đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng tăng của người dân.

Góp ý tại Hội đồng thẩm định, đại diện Bộ Quốc phòng cho biết, qua nghiên cứu hồ sơ dự án Luật Tiếp cận thông tin, chưa phát hiện nội dung vướng mắc đến an ninh, quốc phòng, nội dung liên quan đến bí mật. Các quy định về bí mật Nhà nước của dự thảo Luật phù hợp với quy định hiện hành; dự án Luật bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, giải trình của cơ quan Nhà nước.

Đại diện Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp đánh giá, về tổng thể, hồ sơ dự án Luật được xây dựng công phu, kỹ lưỡng, đáp ứng được các yêu cầu về thành phần, biểu mẫu. Tuy nhiên, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát các quy định về các hình vi bị nghiêm cấm; thông tin công dân không được tiếp cận để đảm bảo các yêu cầu của Bộ Luật dân sự.

Ngoài ra, theo vị này, dự thảo Luật mở rộng các hành vi bị nghiêm cấm hơn so với Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 nhưng vẫn còn các quy định trừu tượng, khó minh định như “gây ảnh hưởng xấu”, “gây ảnh hưởng đến”, “hoạt động bình thường” nên đề nghị cân nhắc rà soát, chỉnh sửa; rà soát loại bỏ các nội dung đã được quy định tại các Luật chuyên ngành…

Thứ trưởng Phan Chí Hiếu phát biểu kết luận phiên họp Hội đồng thẩm định.

Kết luận phiên họp Hội đồng thẩm định, Thứ trưởng Phan Chí Hiếu cho biết, căn cứ hồ sơ, ý kiến phát biểu của các thành viên, Hội đồng khẳng định việc xây dựng dự án Luật là cần thiết; đề nghị cập nhật thêm một số thông tin liên quan trực tiếp đến quyền tiếp cận thông tin trong các văn kiện của Đảng gần đây. Dự thảo Luật cơ bản thể hóa hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng liên quan đến quyền tiếp cận thông tin, bảo vệ thông tin bí mật Nhà nước, cá nhân…

Thứ trưởng khẳng định nội dung của dự thảo Luật không trái với chủ trương, chính sách của Đảng. Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát, cập nhật thêm một số chủ trương của Đảng mới được ban hành trong thời gian gần đây liên quan đến quyền tiếp cận thông tin, làm sâu sắc hơn chủ trương chuyển đổi số; đồng thời cần rà soát kỹ để lược bỏ một số nội dung quá cụ thể, chi tiết, không thuộc thẩm quyền của Quốc hội để đảm bảo phù hợp với Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Về tính hợp hiến, Thứ trưởng Phan Chí Hiếu đánh giá, các nội dung trong dự thảo không trái với Hiến pháp; các quy định chung trong dự thảo Luật đảm bảo tính hợp pháp. Liên quan đến tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ một số quy định trong dự thảo, trong Hiến pháp.

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp, dự thảo Luật chưa có quy định cụ thể về cơ chế khiếu nại, khởi kiện, để công dân được bảo vệ quyền tiếp cận thông tin của mình; chưa có những quy định đề cao trách nhiệm của cơ quan, đơn vị trong việc công khai, cung cấp thông tin; đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo có nghiên cứu kỹ lưỡng, cân nhắc bổ sung các quy định về chế tài, trách nhiệm pháp lý của các cơ quan, các đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin; rà soát các văn bản quy phạm pháp có liên quan đến trách nhiệm cung cấp thông tin, công khai thông tin, quyền cung cấp thông tin, đảm bảo không chồng chéo, mâu thuẫn giữa các luật…/.