Có người nghĩ rằng đã hành thiền thì phải “chịu đau”, càng chịu được lâu càng chứng tỏ công phu. Ngược lại, có người vừa thấy tê, nhức một chút đã lập tức đổi tư thế. Cả hai thái cực đều chưa hẳn cần thiết. Điều quan trọng là biết rõ cảm giác đang xảy ra, nhận diện giới hạn của cơ thể và ứng xử với cơn đau bằng tỉnh thức.
![]() |
Thiền không phải cuộc thi xem ai ngồi kiết già lâu hơn. Tư thế chỉ là phương tiện hỗ trợ thân tương đối ổn định để tâm có điều kiện quan sát chính mình.
Đức Phật dạy về con đường Trung đạo, tránh hai cực đoan hưởng thụ dục lạc và hành xác. Tinh thần ấy cũng đáng được nhớ khi thực tập thiền. Nếu một tư thế khiến cơ thể đau dữ dội nhưng vẫn nghiến răng chịu đựng với suy nghĩ “phải thắng cái đau”, sự thực tập rất dễ biến thành cuộc đối đầu với thân.
Khi ngồi, nên phân biệt giữa cảm giác khó chịu thông thường do cơ thể chưa quen với tư thế và cơn đau cảnh báo tổn thương. Căng, mỏi hay tê nhẹ có thể xuất hiện khi ngồi lâu. Nhưng nếu đau sắc nhói, bỏng rát, tê lan mạnh hoặc cảm giác bất thường kéo dài sau khi đứng dậy, không nên cố chịu. Người có bệnh lý xương khớp, cột sống, thần kinh hay chấn thương trước đó càng cần thận trọng.
Có đau, hãy thử quan sát trước
Nếu cơn đau ở mức vừa phải, đây lại có thể là cơ hội thực tập. Thay vì lập tức nghĩ: “Đau quá, không chịu nổi”, hãy thử trở về với cảm giác thực tế. Đau ở đâu? Đầu gối, mắt cá, bắp chân hay hông? Nó nóng, căng, nhói hay tê? Cảm giác ấy đứng yên hay thay đổi từng lúc?
Khi quan sát như vậy, chúng ta bắt đầu nhận ra một điều thú vị: “cơn đau” và “tâm không muốn đau” không hoàn toàn là một.
Thân đang có cảm giác khó chịu là một chuyện. Tâm lập tức phản ứng: “Sao lâu thế?”, “Bao giờ hết?”, “Mình ngồi dở quá”, “Phải đổi chân ngay” lại là một tầng khác. Chính sự chống đối, sợ hãi và bực bội đôi khi làm kinh nghiệm về cái đau trở nên nặng nề hơn.
Có thể thở tự nhiên và nhận biết: “Đang đau”, “đang căng”, “đang khó chịu”. Không cần xua đuổi, cũng không cần chứng minh mình chịu đựng giỏi. Chỉ quan sát một thời gian phù hợp. Đó cũng là cách học về cảm thọ: cảm giác xuất hiện, thay đổi và không hoàn toàn tuân theo mong muốn của chúng ta.
Đau quá thì cứ đổi tư thế
Nếu đã quan sát nhưng cơn đau tiếp tục tăng, hãy đổi tư thế trong chánh niệm. Trước khi cử động, biết rõ ý định muốn cử động. Sau đó từ từ duỗi chân, thay đổi vị trí, nhận biết từng chuyển động của cơ thể rồi tiếp tục hành thiền. Như vậy, việc đổi tư thế không nhất thiết làm “hỏng” thời thiền. Ngược lại, chính quá trình ấy cũng có thể trở thành đối tượng của chánh niệm.
Không có quy định rằng muốn thiền đúng thì nhất thiết phải ngồi kiết già.
Bạn có thể ngồi bán già, xếp bằng, ngồi trên bồ đoàn cao hơn, dùng đệm hỗ trợ đầu gối hoặc ngồi trên ghế. Khi ngồi ghế, nên để hai bàn chân tương đối vững trên sàn, thân thẳng tự nhiên nhưng không gồng cứng. Với nhiều người, đây là tư thế phù hợp hơn và hoàn toàn có thể thực tập nghiêm túc.
Điều cần giữ không phải một hình thức đẹp mắt mà là sự tỉnh thức.
Đừng vội đặt mục tiêu một giờ
Người mới tập không nhất thiết bắt đầu bằng 45 phút hay một giờ. Có thể ngồi 10-15 phút, sau đó tăng dần khi cơ thể thích nghi. Trước thời thiền, vài động tác vận động nhẹ nhàng cho hông, đùi và cổ chân cũng có thể giúp cơ thể dễ chịu hơn, miễn không ép giãn quá mức.
Một nguyên tắc hữu ích là: đừng lấy số phút bất động làm thước đo duy nhất cho chất lượng thiền.
Có người ngồi yên một giờ nhưng suốt thời gian ấy chỉ chiến đấu với đôi chân. Có người ngồi 20 phút, nhận biết rõ hơi thở, cảm thọ và những phản ứng của tâm. Xét về ý nghĩa tu tập, chưa chắc người ngồi lâu hơn đã thu được nhiều hơn.
Và cũng đừng nghĩ cứ đau là “nghiệp đang trổ” nên phải cố ngồi cho hết. Những cách diễn giải như vậy có thể khiến chúng ta bỏ qua tín hiệu thực tế của cơ thể. Đau có thể đơn giản liên quan đến tư thế, độ linh hoạt, sức ép lên khớp hoặc một vấn đề sức khỏe cần được lưu ý.
Nếu đau dữ dội, thường xuyên, có sưng, yếu chân, tê kéo dài hoặc đau vẫn còn nhiều sau thời thiền, nên ngừng tư thế gây đau và trao đổi với nhân viên y tế.
Nên nhớ, thiền không dạy chúng ta hành hạ thân thể, cũng không dạy vừa khó chịu đã lập tức chạy trốn. Đau thì biết đau. Tâm khó chịu thì biết tâm khó chịu. Có thể quan sát thì quan sát; đến giới hạn cần đổi tư thế thì tỉnh thức mà đổi.
Đôi khi, bài học sâu nhất trong một thời thiền không phải là “tôi đã ngồi được bao lâu”, mà là: khi một điều không dễ chịu xảy đến, tôi đã đối diện với nó bằng thái độ nào?
(PLM) - Trải qua 120 năm xây dựng và phát triển, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã ghi dấu nhiều thành tựu nổi bật, góp phần tạo nên những bước tiến quan trọng của nền ngoại khoa Việt Nam. Nhân dịp kỷ niệm dấu mốc đặc biệt này, Bệnh viện vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất, ghi nhận những thành tích xuất sắc trong lĩnh vực ghép tạng.
PLM - Sáng ngày 20/11, nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam, tại Trường Tiểu học Ba Đình, Hà Nội đã diễn ra Lễ trao nhãn chất lượng giáo dục tiếng Pháp cho nhà trường. Với 12 cơ sở mới được gắn biển đợt này, Việt Nam hiện có 44 cơ sở giáo dục thuộc mạng lưới, đứng đầu khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực bền bỉ của nhà trường trong công tác giảng dạy tiếng Pháp; qua đó góp phần thúc đẩy hợp tác giáo dục Việt – Pháp và phát triển giáo dục đa ngôn ngữ tại Việt Nam.
(PLM) - Đã gần 40 năm qua, có một người thầy vẫn bền bỉ đứng trên bục giảng, kiên nhẫn dùng đôi tay, ánh mắt và cả trái tim để mở ra cánh cửa tri thức cho những học trò đặc biệt.
(PLM) - Những bước chân tự tin đến lớp, một lời chào lễ phép, ánh mắt tập trung nghe cô giảng bài hay đơn giản là việc tự mình cầm bút viết nên một con chữ… Với nhiều học sinh, đó là những điều bình thường. Nhưng tại Trường Tiểu học Bình Minh, số 80 Thợ Nhuộm, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội, để có được những khoảnh khắc ấy, cô và trò đã phải trải qua một hành trình không ít gian nan.
PLM - Sáng ngày 19/11, Trường Đại học Công đoàn tổ chức Hội thảo quốc tế ICFBA-2026 với chủ đề “Quản trị thông minh và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số vì sự phát triển bền vững”. Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến.
(PLM) - Để chuẩn bị cho một trong những điểm nhấn ấn tượng nhất tại Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam 2026, những ngày này, cán bộ công nhân viên tại Công ty Cổ phần May X19 ( Quân chủng PK-KQ) đang dành trọn tâm huyết để hoàn thiện những lá cờ Tổ quốc, sẵn sàng cùng biên đội trực thăng sải cánh kiêu hãnh trên bầu trời Thủ đô.
(PLM) - Nhân kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026), chiều 18/11, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã đến thăm, chúc mừng tập thể lãnh đạo, cán bộ, giảng viên Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Đón tiếp đoàn có đồng chí Lê Hải Bình, Phó Giám đốc Thường trực Học viện.
(PLM) - Trường Đại học Ngân hàng TP HCM vừa tổ chức Hội thảo khoa học cấp trường với chủ đề “Kinh tế số và sự điều chỉnh của pháp luật”. Đây là hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 50 năm thành lập trường và hướng tới Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Tham dự hội thảo, về phía Trường Đại học Ngân hàng TP HCM có GS.TS Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng nhà trường; TS Võ Song Toàn, Quyền Trưởng khoa Luật Kinh tế, cùng các giảng viên, nhà khoa học. Hội thảo còn có sự tham dự của đại diện Tòa án nhân dân Khu vực 7, văn phòng công chứng và luật sư.
(PLM) - Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng yêu cầu “tổng rà soát” pháp luật phải chỉ ra điểm nghẽn lớn, đề xuất lộ trình xử lý cụ thể, đồng thời triển khai chiến dịch truyền thông quy mô đến tháng 1/2027.
PLM - Sáng ngày 18/11, hòa chung không khí tri ân của cả nước hướng về Ngày Nhà giáo Việt Nam, Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội (HHT) long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026), Chào mừng năm học mới 2026 – 2027 và chính thức khánh thành Trung tâm STEM – AI – Robot.