Nhận diện hành vi bạo lực gia đình giữa người đã ly hôn

Cách đây không lâu, chị N.T.T, sống ở TP HCM đã phải lên mạng đính chính, kêu cứu vì bị chồng cũ quấy rối. Theo thị T, mặc dù đã ly hôn được 2 năm, nhưng khi chị T tìm hiểu người khác và chuẩn bị tiến tới hôn nhân, chồng cũ đã tìm trang mạng xã hội của người mới để nhắn tin, bịa đặt thông tin nói xấu vợ cũ. Sự tấn công của chồng cũ khiến chị T bị người yêu chia tay, đồng thời nhận nhiều tai tiếng, hiểu lầm từ bạn bè, người xung quanh nên đã quyết định gửi đơn tố cáo hành vi của chồng cũ đến cơ quan chức năng.

Câu chuyện như trên không hiếm gặp trong cuộc sống hằng ngày. Sau nhiều cuộc ly hôn không êm đẹp, người vợ hoặc chồng cũ, dù đã không còn ràng buộc pháp lý, vẫn tự cho mình quyền can thiệp vào đời sống tình cảm của đối phương. Sự can thiệp này không dừng lại ở những lời can ngăn mang tính cá nhân, mà biến tướng thành các hành vi cấm đoán, thao túng và bạo hành tinh thần có chủ đích.

Đáng chú ý nhất trong bối cảnh hiện nay là hành vi sử dụng mạng xã hội làm vũ khí tấn công. Không ít người sau ly hôn lập các tài khoản ẩn danh hoặc dùng chính tài khoản cá nhân để đăng tải các bài viết nói xấu, bịa đặt, cắt ghép thông tin nhằm hạ nhục danh dự của vợ/chồng cũ. Sự tấn công này tạo ra áp lực dư luận, khiến “người mới” của nạn nhân e ngại, chùn bước, từ đó đạt được mục đích phá hoại mối quan hệ và cản trở việc kết hôn hợp pháp.

Nghị định 76/2023/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 25/12/2023) quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, tại Điều 2 quy định 9 hành vi bạo lực gia đình áp dụng giữa những người đã ly hôn. Trong đó, các hành vi liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến việc cản trở người cũ kết hôn bao gồm: cản trở kết hôn; lăng mạ, chì chiết hoặc có hành vi cố ý xúc phạm danh dự, nhân phẩm; ngăn cản các mối quan hệ xã hội hợp pháp, lành mạnh nhằm cô lập, gây áp lực thường xuyên về tâm lý.

Nhìn nhận vấn đề từ góc độ tâm lý học và xã hội học tội phạm, chuyên gia tâm lý Lê Thị Minh Nga phân tích: “Hành vi cấm đoán hay phá hoại mối quan hệ mới của vợ/chồng cũ thực chất xuất phát từ tâm lý sở hữu độc hại và sự ái kỷ. Dù bản thân đã ly hôn, họ vẫn mặc định đối phương là “tài sản” thuộc về mình, hoặc không cam tâm nhìn người cũ có cuộc sống tốt hơn. Kẻ bạo hành thường sử dụng chiến thuật “đóng vai nạn nhân” trên mạng, thao túng đám đông để đám đông quay lại tấn công người cũ. Đây là hành vi triệt hạ danh dự, đánh trực tiếp vào tâm lý e ngại của đối tác mới, từ đó bẻ gãy ý định kết hôn của họ. Pháp luật đưa hành vi này vào khung bạo lực gia đình hậu ly hôn là một bước tiến vô cùng xác đáng, phản ánh đúng bản chất của vấn đề”.

Pháp luật hiện hành đã có quy định rõ ràng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân sau ly hôn. Để các quy định này được thực thi hiệu quả, các chuyên gia đã đưa ra lời khuyên nạn nhân cần có thái độ kiên quyết và thực hiện các bước bảo vệ sau: Thứ nhất, không thỏa hiệp hay im lặng trước sự kiểm soát, đe dọa. Thứ hai, chủ động lưu giữ đầy đủ chứng cứ vi phạm như hình ảnh tin nhắn, file ghi âm, hoặc yêu cầu Thừa phát lại lập vi bằng đối với các bài đăng sai sự thật trên mạng xã hội. Thứ ba, trình báo sự việc với Công an cấp xã/phường nơi cư trú hoặc gửi đơn tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền để yêu cầu áp dụng biện pháp cấm tiếp xúc, xử phạt hành chính hoặc khởi kiện dân sự, đòi bồi thường và cải chính công khai.

"Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp thực hiện"