Phải tìm ra được những “từ khóa” trong hoàn thiện pháp luật hình sự, tố tụng hình sự

Đây là hoạt động trong khuôn khổ xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”. Theo đó, việc nghiên cứu, rà soát và đề xuất định hướng đổi mới pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hình sự có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ là yêu cầu mang tính kỹ thuật lập pháp mà còn là yêu cầu xuất phát từ thực tiễn phát triển của đất nước trong giai đoạn hiện nay.

Thời gian qua, hệ thống pháp luật hình sự và tố tụng hình sự của nước ta đã không ngừng được hoàn thiện, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ chế độ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Tuy nhiên, trước những yêu cầu mới của thực tiễn phát triển đất nước, đặc biệt là sau khi Đảng ban hành nhiều nghị quyết, kết luận quan trọng, việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật hình sự và tố tụng hình sự là yêu cầu tất yếu, khách quan.

Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú tâm niệm, điều quan trọng nhất hiện nay là cần có sự đổi mới về tư duy trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật hình sự. Nếu trước đây chúng ta chủ yếu tiếp cận theo hướng trừng trị, xử lý vi phạm thì trong giai đoạn mới cần chuyển mạnh sang tư duy bảo vệ và kiến tạo phát triển.

Pháp luật hình sự và tố tụng hình sự trước hết phải hướng tới việc bảo vệ công lý, bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo tinh thần Hiến pháp. Chúng ta không phủ nhận vai trò của việc xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật, nhưng mục tiêu cuối cùng của pháp luật không chỉ là trừng phạt mà còn phải tạo điều kiện để xã hội phát triển lành mạnh, bền vững hơn.

Đối với người phạm tội, cần tiếp cận theo hướng nhân văn hơn. Hình phạt không đơn thuần nhằm cách ly họ khỏi xã hội mà còn phải hướng tới mục tiêu giáo dục, cải tạo, giúp họ hoàn thiện bản thân, có cơ hội sửa chữa sai lầm và tái hòa nhập cộng đồng. Một nền tư pháp hiện đại không chỉ được đánh giá bằng mức độ nghiêm khắc của các chế tài mà còn được đánh giá bằng khả năng giúp con người trở lại cuộc sống bình thường và trở thành những công dân có ích.

Cùng với đó, pháp luật hình sự cũng cần được nhìn nhận trong mối quan hệ với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Trong bối cảnh chúng ta đang thúc đẩy mạnh mẽ tăng trưởng, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tư nhân và hội nhập quốc tế sâu rộng, pháp luật hình sự không thể trở thành rào cản đối với các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh hợp pháp…

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú phát biểu tại Hội thảo.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, một số nhiệm vụ trọng tâm đang được các cơ quan có thẩm quyền tập trung triển khai. Trước hết là việc cụ thể hóa các yêu cầu, nhiệm vụ được Quốc hội đặt ra với nhiều nội dung liên quan đến xử lý các sai phạm trong lĩnh vực đất đai, bất động sản và các lĩnh vực khác. Bên cạnh đó, Bộ Công an đang chủ trì nghiên cứu, xây dựng các phương án sửa đổi Bộ luật Hình sự. VKSNDTC cũng đang xây dựng các định hướng sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự và dự kiến sẽ sớm báo cáo Ban Chỉ đạo Trung ương.

Vì vậy, theo Thứ trưởng, trong giai đoạn hiện nay, nhiệm vụ rất quan trọng của các hội thảo, tọa đàm và các diễn đàn trao đổi chính sách là phải tìm ra được những “từ khóa”, những vấn đề cốt lõi, có tính định hướng chiến lược để làm cơ sở cho việc xây dựng các chủ trương, định hướng lớn của Đảng trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật thời gian tới.

Tại Hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học, các cơ quan thực tiễn đã đóng góp nhiều ý kiến sâu sắc, tâm huyết để có thể xây dựng được một hệ thống pháp luật hình sự và tố tụng hình sự vừa nghiêm minh, vừa nhân văn, vừa đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội.

Theo đó, các đại biểu nhấn mạnh, việc đổi mới pháp luật hình sự trong giai đoạn tới cần được đặt trong tầm nhìn dài hạn, không chỉ nhằm giải quyết các vấn đề trước mắt mà còn hướng tới xây dựng một hành lang pháp lý an toàn, ổn định, minh bạch, bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, khuyến khích đổi mới sáng tạo và tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho sự phát triển thịnh vượng của đất nước trong kỷ nguyên mới.