Sân khấu Việt trong kỷ nguyên số: Từ "phòng vé online" đến trải nghiệm AI đa tầng

Mạng xã hội dẫn khán giả đến rạp

Trong nhiều năm, sân khấu Việt Nam đối diện với bài toán nan giải: làm thế nào để kéo khán giả trở lại rạp. Dù sở hữu nhiều vở diễn có giá trị nghệ thuật cao, nhưng không ít nhà hát vẫn rơi vào cảnh sáng đèn mà ghế trống. Sự cạnh tranh gay gắt từ điện ảnh, truyền hình và đặc biệt là các nền tảng giải trí số khiến sân khấu dần mất đi lợi thế. Tuy nhiên, chính sự phát triển của mạng xã hội lại mở ra một lối đi mới. Thay vì coi nền tảng số là đối thủ, nhiều nhà hát đã chủ động biến Facebook, YouTube, TikTok thành “phòng vé online”, nơi không chỉ quảng bá mà còn trực tiếp tạo ra doanh thu.

Một trong những đơn vị tiên phong là Nhà hát Tuổi Trẻ. Những năm gần đây, các vở như: “Vũ Như Tô”, “Quan thanh tra”, “Ai là thủ phạm”, hay nhạc kịch “Lửa từ đất”, “Quân khu Nam Đồng”, “Đời cười”... liên tục được quảng bá bằng các video trailer, clip hậu trường, phỏng vấn nghệ sĩ. Nhiều clip đạt hàng trăm nghìn đến hàng triệu lượt xem, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, góp phần giúp nhiều suất diễn “cháy vé”.

Ở lĩnh vực cải lương, Nhà hát Cải lương Việt Nam và Nhà hát Trần Hữu Trang cũng ghi nhận những tín hiệu tích cực khi đưa các trích đoạn của “Thầy Ba Đợi”, “Chiếc áo thiên nga”, “Dạ cổ hoài lang” lên TikTok, Facebook. Những câu vọng cổ, những đoạn diễn xuất giàu cảm xúc khi được “cắt” đúng điểm rơi đã nhanh chóng lan tỏa, thu hút hàng chục nghìn lượt tương tác.

Không chỉ dừng ở quảng bá, các nhà hát còn triển khai bán vé trực tuyến qua website, fanpage, ứng dụng. Một số đơn vị thử nghiệm livestream vở diễn có thu phí, mở ra nguồn thu mới. Nhờ đó, khái niệm “phòng vé thứ 2” không còn là hình ảnh ẩn dụ, mà đã trở thành một phần trong mô hình vận hành của sân khấu hiện đại.

AI mở ra trải nghiệm nghệ thuật đa chiều trên sân khấu

Nếu mạng xã hội giúp đưa khán giả đến gần sân khấu hơn, thì AI và công nghệ số lại góp phần làm thay đổi chính cách sân khấu được tạo ra và cảm nhận. Tại Nhà hát Kịch Việt Nam, trong quá trình dàn dựng “Kiều” hay “Bão tố Trường Sơn”, ê-kíp sáng tạo đã ứng dụng công nghệ trình chiếu hiện đại, trong đó có các phần mềm xử lý hình ảnh thông minh mang tính chất AI hỗ trợ. Nhờ đó, không gian sân khấu có thể biến đổi linh hoạt: từ những cảnh chiến trường dữ dội đến không gian nội tâm giàu tính biểu tượng. Công nghệ giúp giảm thiểu việc thay cảnh thủ công, đồng thời nâng cao hiệu quả thị giác.

Nhà hát Tuổi Trẻ cũng cho thấy sự nhạy bén khi kết hợp công nghệ mapping và các hệ thống điều khiển ánh sáng, âm thanh thông minh trong các vở “Lửa từ đất”... Một số phân đoạn sử dụng âm thanh được xử lý bằng phần mềm có yếu tố AI để tạo hiệu ứng phù hợp với diễn biến tâm lý nhân vật, mang lại trải nghiệm mới mẻ cho khán giả.

Nhà hát Cải lương Việt Nam ra mắt vở diễn “Cánh cửa hé mở”, khai thác chủ đề về công nghệ biến đổi gen và trí tuệ nhân tạo (AI). Vở diễn là thử nghiệm táo bạo để đưa cải lương gần hơn với công chúng trẻ. NSND Triệu Trung Kiên - Giám đốc Nhà hát Cải lương Việt Nam chia sẻ: “Trong bối cảnh hội nhập và cơ chế thị trường hiện nay, cải lương đang phải đối mặt với những thách thức đến từ năng lực thẩm mỹ và nhu cầu giải trí phong phú của khán giả, Vì thế, cải lương chỉ có hai con đường “Đổi mới hay là chết”. Vì vậy, chúng tôi quyết tâm đổi mới bằng những cuộc cách tân đúng hướng. Cải lương là một môn nghệ thuật đặc biệt, bên cạnh việc bảo tồn, diễn lại các vở diễn kinh điển, quen thuộc, những tích tuồng cũ còn phải phát triển, khai thác tính thời đại, đề cập đến những vấn đề nóng hổi đương thời kết hợp với những công nghệ hiện đại”.

Đáng chú ý, AI không chỉ xuất hiện trên sân khấu mà còn ở phía sau hậu trường. Nhiều nhà hát bắt đầu sử dụng công cụ phân tích dữ liệu từ mạng xã hội để hiểu rõ hơn về hành vi khán giả: họ thích xem loại nội dung nào, thời điểm nào dễ tiếp cận, yếu tố nào khiến họ quyết định mua vé. Từ đó, nhà hát có thể điều chỉnh chiến lược truyền thông, thậm chí cả cách dàn dựng vở diễn.

Một trong những lo ngại khi đưa công nghệ vào sân khấu là nguy cơ làm mất đi “hồn cốt” của nghệ thuật biểu diễn vốn dựa nhiều vào cảm xúc trực tiếp giữa diễn viên và khán giả. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, khi được sử dụng đúng cách, công nghệ không làm giảm giá trị nghệ thuật, mà ngược lại còn giúp tôn vinh nó. Những hiệu ứng hình ảnh, âm thanh, ánh sáng được hỗ trợ bởi AI chỉ đóng vai trò “nền”, làm nổi bật diễn xuất của nghệ sĩ. Các clip trên mạng xã hội cũng không thay thế trải nghiệm xem trực tiếp, mà đóng vai trò như “lời mời gọi”. Nhiều khán giả trẻ sau khi xem một đoạn trích “Vũ Như Tô” hay “Thầy Ba Đợi” trên TikTok đã tìm đến rạp để thưởng thức trọn vẹn vở diễn. Điều này cho thấy, công nghệ và sân khấu không phải là hai thế giới đối lập, mà có thể bổ trợ cho nhau.