“Siết” đầu tư công bằng tiến độ và trách nhiệm: Chỉ thị 16/CT-TTg đưa Bộ, ngành, địa phương vào guồng hành động mới

Chấm dứt tư duy đầu tư dàn trải, “xin vốn để giữ chỗ”

Đây được xem là bước chỉ đạo tiếp theo mang tính đồng bộ nhằm siết chặt toàn diện kỷ cương trong quản lý đầu tư công, khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, chậm tiến độ, thất thoát và lãng phí kéo dài nhiều năm qua.

Điểm đáng chú ý của Chỉ thị 16 không chỉ nằm ở yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công mà còn quy định rất cụ thể trách nhiệm, nhiệm vụ và các mốc thời gian mà từng Bộ, ngành, địa phương phải hoàn thành. Tinh thần xuyên suốt của Chỉ thị là chuyển mạnh từ tư duy “xin vốn đầu tư” sang “chứng minh hiệu quả đầu tư”, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo trong phân bổ nguồn lực ngân sách.

Trong nhiều năm qua, đầu tư công luôn đóng vai trò quan trọng trong phát triển hạ tầng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và dẫn dắt đầu tư xã hội. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy không ít dự án được triển khai theo tư duy dàn trải, manh mún, thiếu tính liên kết vùng hoặc hiệu quả khai thác thấp sau đầu tư.

Nhiều địa phương đăng ký số lượng dự án lớn vượt quá khả năng cân đối vốn, dẫn đến tình trạng kéo dài tiến độ, chia nhỏ nguồn lực, phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản và lãng phí ngân sách.

Chỉ thị 16 của Thủ tướng Chính phủ được xem là động thái mạnh nhằm khắc phục triệt để tình trạng này. Theo đó, các Bộ, ngành, địa phương khi đề xuất dự án phải đánh giá đầy đủ sự cần thiết đầu tư, hiệu quả kinh tế - xã hội, tính khả thi, khả năng giải ngân và hiệu quả khai thác sau đầu tư.

Đặc biệt, Thủ tướng yêu cầu “phấn đấu lượng hóa tối đa hiệu quả đầu tư” thay cho việc đánh giá định tính như trước đây. Điều này đồng nghĩa mỗi dự án muốn được bố trí vốn phải chứng minh được tác động cụ thể đối với tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, nâng cao đời sống người dân hoặc khả năng kết nối hạ tầng.

Theo các chuyên gia, đây là bước thay đổi quan trọng trong tư duy quản lý đầu tư công. Khi hiệu quả đầu tư được lượng hóa rõ ràng, các dự án mang tính hình thức, thiếu khả thi hoặc đầu tư theo phong trào sẽ khó còn cơ hội được bố trí vốn.

Bộ, ngành phải khẩn trương tháo gỡ “điểm nghẽn”, địa phương rà soát toàn bộ dự án trước ngày 15/5/2026

Một nội dung quan trọng khác của Chỉ thị 16 là yêu cầu các Bộ, ngành khẩn trương rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật, quy chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật và tháo gỡ các vướng mắc đang cản trở tiến độ đầu tư công.

Thực tế hiện nay cho thấy nhiều dự án chậm tiến độ không chỉ vì thiếu vốn mà còn do thủ tục pháp lý chồng chéo, quy hoạch chưa đồng bộ, thiếu hướng dẫn chuyên ngành hoặc kéo dài khâu thẩm định.

Vì vậy, Thủ tướng yêu cầu các Bộ quản lý ngành phải chủ động xử lý ngay các tồn tại này, không để xảy ra tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc kéo dài thời gian giải quyết thủ tục.

Đáng chú ý, Chỉ thị quy định rất cụ thể các mốc thời gian thực hiện. Theo đó, việc hướng dẫn đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, hiệu quả đầu tư phải hoàn thành ngay trong tháng 4/2026 và không được làm phát sinh thêm thủ tục hành chính.

Bộ Tài chính được giao rà soát toàn bộ các khó khăn, vướng mắc trong đầu tư công trong tháng 6/2026; đồng thời nghiên cứu việc hợp nhất Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước để trình Quốc hội khóa XVI.

Các Bộ quản lý chuyên ngành cũng phải hoàn thiện quy hoạch ngành, định mức kinh tế - kỹ thuật, tiêu chuẩn chuyên ngành và hướng dẫn đánh giá hiệu quả đầu tư theo từng lĩnh vực quản lý.

Đây được xem là yêu cầu cấp thiết bởi trên thực tế, nhiều địa phương hiện vẫn gặp khó khăn trong triển khai dự án do thiếu định mức, thiếu quy chuẩn hoặc có sự chồng chéo giữa các quy định pháp luật.

Theo Chỉ thị 16, trước ngày 15/5/2026, các Bộ, cơ quan trung ương và địa phương phải hoàn thiện việc rà soát danh mục dự án đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, xác định thứ tự ưu tiên và gửi báo cáo đề xuất bố trí vốn về Bộ Tài chính.

Đây được xem là “mốc lọc” quan trọng để loại bỏ các dự án kém hiệu quả, không cấp thiết hoặc chưa đủ điều kiện triển khai.

Thủ tướng yêu cầu kiên quyết cắt giảm các dự án chưa thực sự cấp bách, hiệu quả thấp, không còn phù hợp quy hoạch hoặc không có khả năng hoàn thành đúng tiến độ. Đặc biệt, Chỉ thị yêu cầu giảm tối thiểu 30% số lượng dự án so với giai đoạn 2021 - 2025 nhằm tập trung nguồn lực cho các công trình trọng điểm, có tính lan tỏa cao.

Điều này đồng nghĩa các địa phương sẽ phải thay đổi mạnh tư duy đầu tư, chấm dứt tình trạng chia nhỏ nguồn vốn cho quá nhiều dự án hoặc đầu tư theo phong trào, nhiệm kỳ.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh nguồn lực ngân sách còn hạn chế nhưng nhu cầu đầu tư rất lớn, việc tập trung vốn cho các dự án trọng điểm như giao thông kết nối vùng, hạ tầng số, chuyển đổi xanh, y tế, giáo dục và an sinh xã hội là yêu cầu bắt buộc.

Siết trách nhiệm người đứng đầu, chống thất thoát và lãng phí trong đầu tư công

Sau khi tiếp nhận đề xuất từ các Bộ, ngành và địa phương, Bộ Tài chính sẽ tổng hợp khả năng cân đối ngân sách, báo cáo Thủ tướng Chính phủ và thông báo số vốn dự kiến cho từng cơ quan, địa phương trước ngày 25/5/2026.

Tiếp đó, trước ngày 20/6/2026, các Bộ, ngành và địa phương phải hoàn thiện đầy đủ thủ tục đầu tư các dự án gửi Bộ Tài chính để tổng hợp kế hoạch đầu tư công trung hạn.

Yêu cầu này nhằm khắc phục tình trạng nhiều dự án được bố trí vốn nhưng chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý, dẫn đến kéo dài thời gian triển khai và chậm giải ngân.

Trên thực tế, không ít dự án hiện nay vẫn vướng mắc ở khâu giải phóng mặt bằng, quy hoạch, thủ tục môi trường, đất đai hoặc thiết kế kỹ thuật. Vì vậy, Chỉ thị đặt áp lực rất lớn lên chính quyền địa phương trong việc chủ động tháo gỡ khó khăn, đặc biệt là công tác giải phóng mặt bằng và chuẩn bị đầu tư.

Một nội dung xuyên suốt của Chỉ thị 16 là yêu cầu tăng cường kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm người đứng đầu trong quản lý đầu tư công.

Thủ tướng yêu cầu Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan trung ương, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng, hiệu quả và tiến độ thực hiện các nhiệm vụ được giao.

Điều này cho thấy Chính phủ không chỉ yêu cầu giải ngân nhanh mà quan trọng hơn là đầu tư đúng, đầu tư hiệu quả và ngăn chặn thất thoát, lãng phí.

Thời gian qua, nhiều vụ án liên quan đến đấu thầu, thông thầu, nâng khống giá thiết bị, chia nhỏ gói thầu hoặc dự án chậm tiến độ kéo dài đã gây thất thoát lớn cho ngân sách Nhà nước.

Do đó, để thực hiện hiệu quả Chỉ thị 16, các Bộ, ngành và địa phương cần tăng cường thanh tra, kiểm tra, kiểm toán; công khai thông tin đầu tư công; ứng dụng công nghệ số trong quản lý dự án và xử lý nghiêm các hành vi tiêu cực, lợi ích nhóm.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển hạ tầng đồng bộ, Chỉ thị 16/CT-TTg được xem là bước đi quan trọng nhằm tái cơ cấu toàn diện đầu tư công theo hướng tập trung, minh bạch và hiệu quả hơn.

Nếu được triển khai nghiêm túc, đồng bộ và đúng tiến độ, Chỉ thị không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách mà còn tạo nền tảng quan trọng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn 2026 - 2030.