Sinh viên ngành Tư pháp nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

Talkshow có sự tham gia của Ths. Nguyễn Thị Thu Hương - Phụ trách Phòng Nghiệp vụ, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế);

PGS.TS. Phan Thu Phương - Giám đốc Trung tâm Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai; Ths Trần Trọng Đại - Bí thư Đoàn Thanh niên Trường Đại học Luật Hà Nội cùng đông đảo giảng viên, sinh viên Trường Đại học Luật Hà Nội.

Talkshow là điểm nhấn quan trọng nhằm tạo không gian đối thoại thẳng thắn, cởi mở giữa đại diện các cơ quan chuyên môn và sinh viên trường Đại học Luật Hà Nội - những người trẻ đang đối diện trực tiếp với vấn nạn thuốc lá thế hệ mới trong môi trường học tập và đời sống xã hội.

Thuốc lá điện tử (TLĐT) còn được gọi với tên khác như E-cigarette hay Vape, là thiết bị điện tử cầm tay, sử dụng pin để làm nóng dung dịch điện tử có chứa nicotine và các chất hóa học khác, tạo ra các hạt khí dung cho người dùng hít vào.

Dung dịch điện tử bao gồm nicotine hoặc không chứa nicotine, propylene glycol và/hoặc glycerine, chất tạo hương vị, các hóa chất khác và không chứa thành phần thuốc lá.

TLĐT được sản xuất có hình dạng thuốc điếu truyền thống, xì gà hay ống điếu, có loại giống như chiếc bút, ổ USB và những vật dụng thường ngày khác.

Có gần 2.000 chất hóa học đã được tìm thấy trong sol khí/khói tạo ra từ TLĐT, trong đó hầu hết là các chất chưa xác định được đặc tính và gần 20.000 loại hương vị khác nhau được sử dụng. Ước tính, mỗi tháng trên thế giới có thêm 242 hóa chất hương liệu mới được tạo ra. Một số hóa chất hương liệu, chất diacetyl, cinnamaldehyde: đặc biệt độc, gây viêm tiểu phế quản co thắt (bệnh phổi bỏng ngô, không hồi phục). Chất 2,3-pentanedione thay thế cho diacetyl cũng gây xơ hóa đường thở trên động vật.

Thuốc lá nung nóng (TLNN): là sản phẩm sử dụng thiết bị điện tử để nung nóng điếu thuốc đến nhiệt độ đủ để tạo ra sol khí có thể hít vào, có chứa nicotin - chất gây nghiện cao và các hóa chất khác, các chất phụ gia không phải thuốc lá và thường có nhiều hương vị.

TLNN tạo ra chất khí độc hại, có nhiều chất độc giống như trong khói thuốc lá điếu thông thường như: Acrolein (chất gây kích ứng đường hô hấp mạnh), glycidol, formaldehyde và acetaldehyde (chất gây ung thư), carbon monoxide, hydrocarbon thơm đa vòng và các kim loại (nhôm, titan, stronti, molypden, thiếc và antimon).

Thuốc lá dùng trong TLNN có thể ở dạng giống thuốc lá điếu nhưng được thiết kế đặc biệt - ngắn hơn và nhẹ hơn hoặc ở dạng ống/hộp/viên.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã cảnh báo rằng: Tất cả các loại thuốc lá, bao gồm TLĐT/TLNN đều có hại. Ngoài những tác hại đã được biết đến như: gây nghiện do có chứa nicotine, ung thư, ảnh hưởng tới hệ miễn dịch, tâm thần, răng miệng, sinh sản, hô hấp và tim mạch,…thuốc lá mới còn có nguy cơ gây ra nhiều ảnh hưởng cấp tính nguy hiểm và nguy cơ phát sinh các vấn đề xã hội nghiêm trọng hơn rất nhiều so với thuốc lá điếu thông thường, như: hội chứng tổn thương phổi cấp (EVALI).

Với việc sử dụng TLĐT ngày càng tăng, hàng ngàn trường hợp ngộ độc nicotine, cả vô tình (chủ yếu là ở trẻ nhỏ) và cố ý (trong thanh thiếu niên và người lớn). Hầu hết các trường hợp đều vô tình nuốt phải chất lỏng của TLĐT tại nhà và các triệu chứng do phơi nhiễm dao động từ nhẹ đến nặng, bao gồm nhiễm toan chuyển hóa, co giật và suy nhược hệ thần kinh trung ương.

Với giới trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên, thuốc lá điện tử gây ra hàng loạt ảnh hưởng nguy hại đến sức khỏe và sự phát triển cả về thể chất lẫn tinh thần. Việc tiếp xúc sớm với nicotine trong độ tuổi não bộ đang phát triển có thể phá hủy tế bào gốc thần kinh, làm gián đoạn quá trình tái tạo và phát triển của não, ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng học tập, cảm xúc và hành vi. Về lâu dài, tình trạng này có thể gây ra rối loạn tâm thần, suy giảm nhận thức, mất khả năng tập trung, thay đổi tính cách, dẫn đến các hành vi bất thường và kết quả học tập giảm sút nghiêm trọng.

Không dừng lại ở đó, TLĐT còn gây tổn thương nặng nề đến hệ hô hấp, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như viêm tiểu phế quản tắc nghẽn, viêm phổi lipid, tràn khí màng phổi nguyên phát, suy giảm chức năng phổi và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Các chất hóa học trong khói thuốc như nicotine, carbon monoxide còn có thể gây rối loạn tim mạch, hình thành huyết khối, xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, suy tim và đột quỵ. Đặc biệt, một số hợp chất có trong khói thuốc lá điện tử như formaldehyd, acrolein, toluene, cùng các kim loại nặng như niken và chì có thể làm biến đổi tế bào dẫn đến ung thư.

TLĐT còn gây hại cho người xung quanh qua việc phát tán các khí độc như aldehydes và carbon monoxide trong không khí. Người hít phải khói thuốc thụ động cũng có nguy cơ cao mắc các bệnh ung thư và tim mạch, ngay cả khi không trực tiếp hút thuốc.

Một nguyên nhân khiến học sinh dễ sa vào TLĐT là do thiếu kỹ năng sống, tâm lý e ngại bị cô lập, muốn hòa đồng với bạn bè, sợ bị “lạc quẻ”. Bên cạnh đó, các công ty sản xuất thuốc lá điện tử đã chủ động nhắm tới đối tượng thanh thiếu niên như một tệp khách hàng quan trọng. Họ phát triển các sản phẩm phù hợp với thị hiếu giới trẻ như hương vị trái cây, kẹo ngọt, thiết kế nhỏ gọn, màu sắc bắt mắt, có thể ngụy trang dưới dạng bút viết, USB, dây đeo cổ, son môi… nên rất khó phát hiện trong môi trường học đường. Việc quảng cáo rộng rãi qua mạng xã hội, người nổi tiếng và các kênh dễ tiếp cận khiến giới trẻ dễ bị cuốn vào “vòng xoáy ngọt ngào” nhưng đầy độc hại này.

Tình trạng học sinh, sinh viên hút TLĐT đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng, thậm chí lan tới cả học sinh tiểu học và học sinh nữ. Theo Báo cáo kết quả nghiên cứu về tình hình sử dụng thuốc lá trong học sinh từ 13 - 15 tuổi của Bộ Y tế phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, tỷ lệ học sinh sử dụng thuốc lá hiện nay là khoảng 2,9%. Trong đó, tỷ lệ học sinh nữ sử dụng thuốc lá có dấu hiệu gia tăng, chủ yếu là các sản phẩm thuốc lá mới. Tỷ lệ học sinh hút thuốc thụ động trong trường học hiện là 35,7%.

Cũng theo thống kê của Bộ Y tế, năm 2019 có khoảng 2,6% học sinh Việt Nam từ 13 - 17 tuổi sử dụng TLĐT. Đến năm 2022, tỷ lệ này ở nhóm học sinh 13 - 15 tuổi là 3,5% (trong đó 4,3% ở nam và 2,8% ở nữ). Kết quả sơ bộ điều tra tại 11 tỉnh, thành phố năm 2023 cho thấy tỷ lệ học sinh 13 - 17 tuổi sử dụng TLĐT đã tăng lên 8,1%; tỷ lệ ở học sinh nữ tuổi 11 - 18 là 4,3%, đặc biệt cao tại các khu vực thành thị so với nông thôn.

Ở cấp độ toàn cầu, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết có gần 37 triệu trẻ em từ 13 - 15 tuổi đang sử dụng các sản phẩm thuốc lá, trong đó tỷ lệ thanh thiếu niên hút TLĐT tại nhiều quốc gia đã vượt qua cả người lớn. Tại Việt Nam, Bộ Y tế đã ghi nhận nhiều ca học sinh nhập viện do ngộ độc, loạn thần có liên quan đến việc sử dụng TLĐT, đặc biệt với các sản phẩm bị pha trộn, tẩm chất gây nghiện.

Trước thực trạng đó, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về tác hại của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới là vô cùng cần thiết.

Hưởng ứng Ngày Thế giới Không Thuốc lá (31/5) và Tuần lễ Quốc gia Không thuốc lá, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đã phối hợp với Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá tổ chức Lễ mít tinh trọng thể với chủ đề “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo”. Sự kiện được tổ chức tại thành phố Đà Nẵng, thu hút sự tham gia của lãnh đạo các cơ quan Trung ương, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, cùng hàng ngàn đoàn viên, thanh niên từ nhiều tỉnh thành.

Lễ mít tinh không chỉ lan tỏa thông điệp “nói không với thuốc lá” mà còn là điểm khởi đầu cho hàng loạt hoạt động thiết thực của tuổi trẻ cả nước. Ngay sau lễ mít tinh, hơn 1.000 đoàn viên, sinh viên đã tham gia giải chạy đồng hành với khẩu hiệu “Thanh niên Việt Nam nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng”, tạo nên bầu không khí sôi động và lan tỏa mạnh mẽ trên các nền tảng mạng xã hội.

Trong khuôn khổ Tuần lễ Quốc gia Không thuốc lá năm 2025, nhiều địa phương trên cả nước đã tổ chức các hoạt động thiết thực nhằm hưởng ứng lời kêu gọi của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới về phòng, chống tác hại của thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Tại thành phố Hải Phòng, sáng ngày 27/5, lễ mít tinh hưởng ứng đã được tổ chức tại Trường THPT Lê Quý Đôn với sự tham gia của đại diện các sở, ngành, tổ chức đoàn thể cùng đông đảo giáo viên và học sinh.

Tại Hà Tĩnh, ngày 30/5, Sở Y tế tỉnh phối hợp cùng Trường Cao đẳng Y tế Hà Tĩnh tổ chức lễ mít tinh và diễu hành thu hút hơn 150 sinh viên tham gia. Sự kiện nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cao nhận thức cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ, về tác hại nghiêm trọng của các sản phẩm thuốc lá mới đối với sức khỏe và tương lai của thế hệ trẻ. Cũng trong sáng 30/5, tỉnh Thanh Hóa tổ chức lễ mít tinh do Ban Chỉ đạo Phòng, chống tác hại của thuốc lá tỉnh chủ trì, kêu gọi các cấp, các ngành, đặc biệt là các cơ sở giáo dục tiếp tục thực hiện nghiêm môi trường không khói thuốc và đẩy mạnh truyền thông về tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong học đường.

Ngày 28/9 vừa qua, tại Phân hiệu Trường Đại học Luật Hà Nội ở tỉnh Đắk Lắk, Báo Pháp luật Việt Nam Bộ Tư pháp phối hợp với Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá - Bộ Y tế tổ chức Chương trình Truyền thông trực tiếp về tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Đây là một hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm nâng cao nhận thức, kêu gọi hành động vì một môi trường học đường không khói thuốc, lan tỏa thông điệp “Sống khỏe mạnh - văn minh - không khói thuốc”.

Tiếp nối hiệu ứng tích cực từ chương trình truyền thông trực tiếp tại Phân hiệu Trường Đại học Luật Hà Nội tại Đắk Lắk, chiều nay (2/10), tại Hà Nội, Báo Pháp luật Việt Nam, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế), Đoàn Thanh niên Bộ Tư pháp phối hợp Trường Đại học Luật Hà Nội tổ chức Lễ mít tinh “Đoàn Thanh niên Bộ Tư pháp nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng” và Talkshow “Sinh viên ngành Tư pháp nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng”.