Sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực dầu khí, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng

Về phân quyền cho Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN), theo Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn TP Huế), càng giao quyền lớn càng phải có cơ chế kiểm soát tương xứng. Vì vậy, tán thành quy định giao Tập đoàn thực hiện các quyền, nghĩa vụ của nước chủ nhà trong triển khai hợp đồng dầu khí và quản lý hoạt động dầu khí; quản lý, giám sát hợp đồng chịu trách nhiệm về kết quả phê duyệt và định kỳ báo cáo cơ quan quản lý nhà nước, nhưng Đại biểu lưu ý, Tập đoàn đồng thời là doanh nghiệp đầu tư kinh doanh, trong khi còn được giao kiểm toán, thẩm tra, phê duyệt, quyết toán chi phí của nhà thầu. Bởi thế, nếu chỉ dựa vào hậu kiểm thì chưa đủ, nhất là để kiểm soát các quyết định có rủi ro lớn đối với tài sản và lợi ích nhà nước.

Đại biểu đề nghị chỉnh lý theo nguyên tắc là phân quyền nhưng không buông quyền kiểm soát. Cụ thể, cần phân định rõ việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của nước chủ nhà với hoạt động đầu tư kinh doanh của Tập đoàn và doanh nghiệp do Tập đoàn sở hữu. Đồng thời, đối với các quyết định có khả năng làm thay đổi đáng kể trữ lượng, tổng mức đầu tư, chi phí được thu hồi, nghĩa vụ tài chính hoặc lợi ích của Nhà nước phải có cơ chế thẩm định, chấp thuận hoặc kiểm tra trước của cơ quan quản lý nhà nước theo tiêu chí do Chính phủ quy định. Đây là hàng rào pháp lý cần thiết để người được giao quyền dám quyết định nhưng Nhà nước vẫn kiểm soát được rủi ro.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu.

Cũng theo Đại biểu Sửu, cần chia sẻ rủi ro dầu khí nhưng không chuyển rủi ro quản trị doanh nghiệp sang nguồn lực nhà nước. Khoản 2 Điều 60 cho phép chi phí đầu tư thất bại của tập đoàn sau khi kết thúc dự án và quyết toán được bù đắp từ lợi nhuận sau thuế hằng năm. Khoản 4 còn cho phép sử dụng phần sản phẩm dầu khí thuộc nước chủ nhà để xử lý bù trừ một số chi phí và nghĩa vụ. Đại biểu chia sẻ, thăm dò dầu khí có rủi ro địa chất, kỹ thuật và thương mại rất cao, nhưng cần phân biệt rủi ro khách quan của hoạt động dầu khí với quyết định đầu tư sai, vi phạm quy trình hoặc lỗi chủ quan. Nếu không phân định rõ cơ chế chia sẻ rủi ro có thể vô tình trở thành cơ chế xã hội hóa tổn thất nhưng tư nhân hóa lợi ích.

Đại biểu Dương Khắc Mai.

Cùng nêu ý kiến về cơ chế hậu kiểm đối với các nội dung giao quyền cho PVN, Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) chỉ rõ, nghĩa vụ báo cáo định kỳ của Tập đoàn chính là cơ chế hậu kiểm trực tiếp đối với toàn bộ các nội dung giao quyền. Đại biểu đánh giá tích cực bản dự thảo Luật đã thể hiện đúng tinh thần đó. Điều 58 quy định khoản 9 về nghĩa vụ Tập đoàn định kỳ báo cáo cơ quan quản lý nhà nước về dầu khí những nội dung giao quyền chấp thuận, phê duyệt, kiểm tra, giám sát. Quyền được giao trong Luật và cơ chế hậu kiểm cũng được thiết kế ngay trong Luật là bảo đảm việc phân quyền đi đôi với kiểm tra và giám sát.

Trên cơ sở đó, Đại biểu đề nghị Chính phủ quy định chi tiết phải xác định rõ 3 nội dung: kỳ báo cáo, phạm vi nội dung báo cáo và các hình thức xử lý khi báo cáo phát hiện nội dung chấp thuận, phê duyệt chưa phù hợp. Khi có quy định như vậy thì nghĩa vụ báo cáo mới trở thành công cụ kiểm soát thực chất và không rơi vào hình thức.

Thay mặt cho cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng trân trọng cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã dành nhiều thời gian nghiên cứu, thảo luận và góp nhiều ý kiến tâm huyết, sâu sắc, trí tuệ và trách nhiệm đối với dự án Luật Dầu khí sửa đổi. Các ý kiến thảo luận rất phong phú và toàn diện, tập trung vào những vấn đề chính sách mới, những vấn đề lớn quan trọng của dự thảo.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng.

Nghiêm túc tiếp thu đầy đủ, toàn diện các ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Công Thương báo cáo giải trình thêm một số nhóm vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm.

Trong đó, về nhóm vấn đề phân cấp, phân quyền và vai trò của PVN, theo Bộ trưởng, tinh thần xuyên suốt và nổi bật của dự thảo Luật là tăng cường phân cấp, giao quyền, đơn giản hóa thủ tục nhằm khơi thông nguồn lực đi đôi với tăng cường kiểm tra giám sát, phù hợp với chủ trương của Đảng, thông lệ công nghiệp dầu khí quốc tế và đặc biệt là trên cơ sở rút kinh nghiệm trong những năm triển khai Luật Dầu khí năm 2022 và phù hợp với tinh thần đổi mới về quản trị.

Có nghĩa là cấp nào nắm rõ nhất về việc gì thì phải ra quyết định về việc đó và theo đó thì mô hình quản lý nhà nước sau khi được Quốc hội thông qua luật dầu khí sẽ được phân thành ba cấp. Thứ nhất là cấp Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ quyết định những vấn đề vĩ mô, những vấn đề quan trọng như phân lô dầu khí, ưu đãi đầu tư và đặc biệt là về quốc phòng an ninh và đối ngoại.

Thứ hai là các cơ quan quản lý nhà nước, trong đó Bộ Công Thương được phân công là đầu mối cùng với các Bộ, ngành và các địa phương thực hiện vai trò quản lý nhà nước chuyên ngành sẽ phê duyệt những nội dung thuộc về quản lý nhà nước như hợp đồng dầu khí, cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, quản lý tài nguyên trữ lượng dầu khí, thực hiện các hoạt động kiểm tra, giám sát.

Thứ ba là PVN với vai trò là đại diện nước chủ nhà được giao một số quyền trong thiết kế, quản lý, theo dõi, giám sát các hoạt động dầu khí. Đặc biệt là phê duyệt những nội dung có tính chất cụ thể, kỹ thuật thuộc thẩm quyền cũng như là tận dụng bộ máy của PVN đã hoạt động hơn 60 năm qua.

Đồng bộ với phân cấp nêu trên, dự thảo Luật đã quy định tại khoản 10 Điều 58 về Chính phủ sẽ quy định chi tiết về việc tổ chức kiểm tra, giám sát. Trên cơ sở dữ liệu của PVN và các nhà thầu dầu khí báo cáo, cơ quan quản lý nhà nước sẽ giám sát dựa trên dữ liệu và kiểm toán dựa trên định hướng rủi ro. Ngoài ra, tại khoản 3 Điều 59 cũng quy định rất rõ về trách nhiệm quản lý, giám sát của cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước, giám sát việc đầu tư, bảo toàn và phát triển vốn của Nhà nước tại doanh nghiệp.

Bộ trưởng Bộ Công Thương cũng giải trình về chính sách ưu đãi và đầu tư trong hoạt động dầu khí. Ông cho biết, thực tế các dự án dầu khí hiện nay ngày càng ở các vùng nước sâu, xa bờ và có điều kiện để triển khai hoạt động dầu khí khó khăn hơn, địa chất phức tạp hơn, vốn đầu tư lớn hơn, thời gian thu hồi vốn dài hơn. Đặc biệt là nhiều mỏ nhỏ cận biên nếu áp dụng các cơ chế thông thường thì sẽ không đủ điều kiện để nhà đầu tư triển khai dự án đầu tư của mình và nếu không triển khai dự án đầu tư, kể cả mỏ nhỏ cận biên Nhà nước cũng không có thêm nguồn thu.

Vì vậy, dự thảo Luật đã quy định bổ sung các chính sách ưu đãi nhằm khuyến khích phát triển các mỏ nhỏ cận biên ở khu vực nước sâu xa bờ, gia tăng hệ số thu hồi dầu. Để gia tăng hệ số thu hồi dầu, bên cạnh các giải pháp về khoa học kỹ thuật, nhà thầu dầu khí phải đầu tư một lượng chi phí để triển khai các hoạt động nghiên cứu. Do đó, trong dự thảo lần này đã thiết kế để có chính sách khuyến khích nhà đầu tư đầu tư phát triển khoa học công nghệ để nâng cao hệ số thu hồi dầu, khai thác tận thu các mỏ, lô dầu khí, nhất là nhằm thu hút các nhà đầu tư gia tăng sản lượng khai thác dầu khí, đóng góp nhiều hơn nữa cho ngân sách nhà nước và đặc biệt là đóng góp nhiều hơn cho năng lượng sơ cấp của đất nước.