Sửa đổi Luật Thủ đô: Tạo công cụ pháp lý vượt trội để Hà Nội khai mở những động lực tăng trưởng mới

- Thưa ông, Luật Thủ đô 2024 đang được đề xuất sửa đổi, bổ sung nhằm khắc phục các vướng mắc, tăng tính đặc thù, vượt trội và tạo thể chế đột phá cho Hà Nội. Vì sao việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này được đánh giá là cần thiết và cấp bách trong bối cảnh phát triển mới của đất nước và Thủ đô Hà Nội?

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu: Luật Thủ đô 2024 là kết quả của quá trình chuẩn bị công phu, nghiêm túc, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước đối với Thủ đô Hà Nội. TP Hà Nội trân trọng ghi nhận vai trò chỉ đạo, phối hợp rất tích cực của các cơ quan Trung ương, đặc biệt là Ủy ban Pháp luật, nay là Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Bộ Tư pháp trong việc xây dựng chính sách và cùng TP xây dựng và trình Quốc hội ban hành Luật Thủ đô năm 2024.

Luật Thủ đô năm 2024 là nền tảng pháp lý quan trọng, tạo tiền đề cho giai đoạn phát triển tiếp theo của Thủ đô Hà Nội. Tuy nhiên, thời gian qua, hệ thống pháp luật có nhiều thay đổi quan trọng; nhiều luật, nghị quyết của Quốc hội được ban hành với tư duy và cách tiếp cận mới dẫn đến nhiều quy định trước đây vốn là đặc thù của Thủ đô thì nay đã dần trở thành phổ biến, được áp dụng chung trên toàn quốc.

Hiện nay, đất nước và Thủ đô đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, hoàn thiện thể chế, phát triển nhanh và bền vững. Bên cạnh đó, việc vận hành bộ máy chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cũng như nhu cầu thí điểm các mô hình quản trị mới trong các lĩnh vực đô thị, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số...

Đặc biệt, theo chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm (tại Văn bản số 491-TB/VPTW, ngày 13/01/2026), Thủ đô cần một “không gian pháp lý đủ rộng” để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và phát huy đầy đủ vai trò dẫn dắt, lan tỏa. Việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này cũng là để xây dựng, phát triển Thủ đô gắn Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn dài hạn (100 năm), Nghị quyết của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Yêu cầu về đổi mới thể chế cho phát triển Thủ đô còn xuất phát từ các mục tiêu chiến lược, tầm nhìn phát triển mới của Thủ đô trong giai đoạn tới. Theo đó, cần xây dựng Thủ đô Hà Nội “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia; trung tâm kiến tạo phát triển, có vai trò dẫn dắt, định hình các mô hình phát triển mới, tư duy mới của quốc gia; từng bước nâng cao vai trò, vị thế của Thủ đô trong khu vực và quốc tế; trung tâm kinh tế tổng hợp có giá trị gia tăng cao, giữ vai trò hạt nhân của vùng Thủ đô; dẫn đầu cả nước trong một số lĩnh vực then chốt về văn hóa, khoa học, giáo dục, đổi mới sáng tạo; từng bước trở thành Thủ đô kết nối toàn cầu.

Do đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ là cấp thiết mà còn là yêu cầu mang tính tất yếu, khách quan, là bước đi chủ động, chiến lược nhằm nâng tầm thiết kế chính sách, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý ở mức cao hơn, bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và dư địa thể chế để thực hiện tầm nhìn phát triển dài hạn và sứ mệnh dẫn dắt trong bối cảnh mới.

- Xin ông cho biết những chính sách lớn đang được đề xuất trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi)?

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu: Từ thực tiễn triển khai Luật Thủ đô và trên cơ sở các chủ trương, định hướng lớn của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, việc sửa đổi Luật lần này được tiếp cận với tư duy đổi mới và tầm nhìn dài hạn nhằm tạo ra khuôn khổ pháp lý vượt trội, đủ mạnh để Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù.

Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng theo hướng Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà còn phải được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Đồng thời, tạo điều kiện để TP mạnh dạn thí điểm những mô hình mới, cách làm mới, song vẫn bảo đảm kỷ cương, kỷ luật, minh bạch gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực và lợi ích chung.

Tinh thần xuyên suốt của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là “phân cấp, phân quyền toàn diện, triệt để đi cùng với trách nhiệm giải trình, minh bạch và kiểm soát quyền lực”, đúng với yêu cầu “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm”.

Hiện nay, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) Chính phủ trình Quốc hội đưa ra một số chính sách lớn như sau:

Khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là trung tâm lớn về kinh tế; dẫn đầu cả nước, vươn tầm khu vực và quốc tế về văn hoá, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế.

Khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương theo quy định của pháp luật, HĐND TP, UBND TP được quy định, điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền đang được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên; quy định biện pháp đặc thù để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác với quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ; quy định về thí điểm cơ chế, chính sách xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới nhằm phục vụ xây dựng, phát triển Thủ đô và vùng Thủ đô.

Mở rộng thẩm quyền quyết định về tổ chức, bộ máy, vị trí việc làm, thu nhập; chế độ tự chủ đối với đơn vị sự nghiệp công lập; chính sách phát triển, thu hút, sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Chủ động trong cơ cấu thu, chi ngân sách; quyết định các khoản tín dụng, lập các quỹ tài chính để phục vụ đầu tư phát triển. Giao thẩm quyền cho TP trong quản lý, sử dụng, khai thác tài nguyên rừng, đất đai; quyết định các hình thức xã hội hóa, hợp tác công - tư, cơ chế mới trong khai thác tài sản công, công trình, hạ tầng công.

Đổi mới phương thức quản trị Thủ đô hiện đại dựa trên công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo; giao TP chủ động quy định cơ chế tích hợp, chia sẻ, khai thác dữ liệu.

Ban hành cơ chế, chính sách, mô hình phát triển mới trong các lĩnh vực: khoa học và công nghệ, văn hóa, giáo dục đào tạo, y tế, an sinh xã hội.

Ban hành cơ chế, chính sách, biện pháp lập, quản lý, thực hiện quy hoạch; TP được chủ động trong xây dựng cơ chế, chính sách, giải pháp phát triển đô thị xanh, thông minh, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị.

Ban hành cơ chế, chính sách về tổ chức, hoạt động của khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do, các loại hình kinh tế mới.

TP được quyết định và tổ chức thực hiện các biện pháp đặc thù về bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ môi trường, áp dụng biện pháp hành chính cấp bách phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô.

Khẳng định vai trò của Hà Nội là hạt nhân, trung tâm, động lực thúc đẩy liên kết, phát triển vùng; quy định nguyên tắc, nội dung liên kết, việc triển khai thực hiện dự án liên kết, phát triển vùng; việc bảo vệ môi trường Thủ đô và vùng Thủ đô.

- Một trong những quan điểm xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) là phân quyền, phân cấp mạnh mẽ hơn cho chính quyền Thủ đô. Cụ thể, Hà Nội dự kiến được trao thêm những thẩm quyền gì để chủ động hơn trong quản trị và phát triển, thưa ông?

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu: Một trong những nội dung xây dựng dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền thành phố, qua đó giúp Hà Nội chủ động hơn trong quản trị và phát triển Thủ đô. Theo dự thảo Luật, Hà Nội sẽ được trao thêm nhiều thẩm quyền trong quản lý quy hoạch, tài chính - ngân sách, đầu tư công, quản lý đất đai, cũng như trong tổ chức bộ máy và quản trị đô thị.

Dự thảo Luật thể chế hóa chủ trương phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho chính quyền Thủ đô, trong đó, nhiều thẩm quyền quản lý nhà nước được cơ quan Trung ương giao chính quyền thành phố thực hiện.

Hà Nội có thể chủ động xây dựng và phê duyệt các đề án thí điểm cơ chế, chính sách mới trong một số lĩnh vực chưa được quy định hoặc có quy định khác với pháp luật hiện hành, nhằm tháo gỡ các “điểm nghẽn” trong phát triển đô thị.

Việc phân quyền này nhằm giúp chính quyền Thủ đô chủ động hơn trong việc quyết định và tổ chức thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, quản lý đô thị, đầu tư hạ tầng và cung cấp dịch vụ công.

Tuy nhiên, việc phân quyền này vẫn đi đôi với cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, công bằng xã hội, phát triển bền vững, giữ gìn bản sắc và giá trị văn hóa của Thủ đô và Vùng Thủ đô, bảo đảm nguyên tắc không trái Hiến pháp, không ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô và các lĩnh vực liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia.

Có thể nói, tinh thần xuyên suốt của dự thảo luật là “trao quyền mạnh mẽ hơn cho Hà Nội đi đôi với trách nhiệm giải trình cao hơn”, từ đó giúp Thủ đô phát huy vai trò trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước.

- Xin ông cho biết, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã đưa ra chính sách pháp lý nào để góp phần giải quyết các vấn đề “điểm nghẽn” của Thủ đô như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, ngập úng?

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu: Một trong những mục tiêu đối với dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là tạo ra hành lang pháp lý để TP xử lý các “điểm nghẽn” trong phát triển đô thị của Hà Nội, như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường hay quá tải hạ tầng, ngập úng,…

Một trong những công cụ quan trọng để ban hành chính sách giải quyết các vấn đề “điểm nghẽn” của Thủ đô, đó là tăng quyền chủ động cho TP trong quy hoạch, quản lý đất đai, đầu tư hạ tầng và huy động nguồn lực cho các dự án phát triển đô thị. Khi được trao thẩm quyền, Hà Nội có thể rút ngắn quy trình phê duyệt, chủ động hơn trong triển khai các dự án giao thông, xử lý môi trường và phát triển hạ tầng kỹ thuật.

Ngoài ra, dự thảo Luật cũng đề xuất cơ chế liên kết vùng, trong đó Hà Nội đóng vai trò trung tâm điều phối phát triển Vùng Thủ đô và vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Các cơ chế này nhằm giải quyết các vấn đề mang tính liên vùng như giao thông, môi trường hay quản lý tài nguyên.

Nhờ các công cụ pháp lý mới này, Hà Nội có thêm điều kiện để xử lý hiệu quả các thách thức đô thị, hướng tới xây dựng một đô thị hiện đại, xanh và phát triển nhanh, bền vững.

- Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) dự kiến được trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Xin ông cho biết kỳ vọng của Lãnh đạo TP khi Luật được thông qua và những tác động của Luật đối với sự phát triển lâu dài của Thủ đô?

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu: Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) là dự án Luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển lâu dài, bền vững của Thủ đô. Chúng tôi kỳ vọng khi Luật được thông qua sẽ góp phần hoàn thiện thể chế về phát triển Thủ đô theo tinh thần cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, giúp Hà Nội có đủ công cụ pháp lý vượt trội, ổn định để khai mở những động lực mới, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng liên tục 2 con số theo Nghị quyết của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Quan trọng hơn, cơ chế, chính sách được giao trong Luật sẽ tạo điều kiện để Thủ đô chủ động khai thác hiệu quả các nguồn lực phát triển như tài sản công, đất đai, tài chính và đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao... Khi được trao thêm quyền chủ động trong quản trị đô thị và tổ chức thực hiện các chính sách phát triển, chính quyền TP sẽ có điều kiện nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.

Chúng tôi tin rằng, với sự đồng thuận của Quốc hội, Chính phủ, các tỉnh, TP, sự tin tưởng, ủng hộ của các vị đại biểu Quốc hội và Nhân dân, Luật Thủ đô (sửa đổi) năm 2026 được ban hành sẽ trở thành động lực quan trọng giúp Hà Nội phát triển nhanh, mạnh, bền vững và thực hiện tốt vai trò, sứ mệnh tiên phong của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới của đất nước là trung tâm, động lực thúc đẩy phát triển vùng Đồng bằng sông Hồng, khu vực phía Bắc, là cực tăng trưởng có vai trò dẫn dắt kinh tế của cả nước, có tầm ảnh hưởng trong khu vực; là trung tâm kinh tế, tài chính lớn; trung tâm hàng đầu về văn hóa, giáo dục và đào tạo, y tế, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; chính trị, xã hội ổn định, TP thanh bình, người dân hạnh phúc và là TP kết nối toàn cầu.

Xin trân trọng cảm ơn ông!