Tạo cơ sở pháp lý chủ động phòng ngừa, cảnh báo sớm tranh chấp đầu tư quốc tế

Lấy phòng ngừa là trọng tâm, giải quyết là nhiệm vụ then chốt

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự thảo Nghị quyết tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh cho biết, việc xây dựng Nghị quyết nhằm hoàn thiện các quy định về cơ chế phòng ngừa, cảnh báo và giải quyết sớm tranh chấp, tăng cường hiệu quả của việc giải quyết sớm tranh chấp thông qua thương lượng, hòa giải; hoàn thiện các quy định về cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Nghị quyết được xây dựng với các quan điểm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời và đồng bộ các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về thu hút đầu tư nước ngoài, hội nhập quốc tế và bảo vệ lợi ích quốc gia trong bối cảnh mới và chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư về nâng cao hiệu quả phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức có quyết định, hành vi hoặc việc làm là nguyên nhân trực tiếp gây ra tranh chấp. Cơ quan chủ trì chịu trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế đáp ứng yêu cầu chất lượng, hiệu quả, đúng thời hạn tố tụng, đảm bảo lợi ích quốc gia - dân tộc.

Lấy phòng ngừa tranh chấp là trọng tâm, giải quyết tranh chấp là nhiệm vụ then chốt, bảo đảm xử lý tranh chấp đầu tư quốc tế một cách chủ động, sớm, hiệu quả, hạn chế tối đa phát sinh các vụ kiện quốc tế.

Bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, phù hợp với Hiến pháp, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản pháp luật có liên quan, cũng như tương thích với các điều ước quốc tế về đầu tư mà Việt Nam là thành viên, đồng thời nâng cao năng lực thực thi cam kết quốc tế của Việt Nam.

Bảo đảm nguồn lực và cơ chế, chính sách đặc thù phù hợp, coi con người là yếu tố trung tâm của công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Dự thảo Nghị quyết gồm 6 chương, 22 điều; quy định về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù bảo đảm nguồn lực cho phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; tổ chức và hoạt động của Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Về nội dung cơ bản của dự thảo Nghị quyết, dự thảo Nghị quyết quy định theo hướng mở rộng đối tượng áp dụng đối với cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân liên quan đến việc phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Về cơ chế, chính sách đặc thù chưa được quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành thuộc thẩm quyền của QH, dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế và chính sách đặc thù cho hoạt động của Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; quy định về cơ chế và chính sách đặc thù cho cán bộ làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế tại Bộ, ngành, địa phương.

Thiết kế các cơ chế, chính sách đủ mạnh, đáp ứng yêu cầu đề ra

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của QH Phan Văn Mãi khẳng định, đa số ý kiến Thường trực Uỷ ban Kinh tế và Tài chính tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn nhằm thể chế hóa chủ trương của Bộ Chính trị và Ban Chỉ đạo Trung ương, tạo cơ sở pháp lý chủ động phòng ngừa, cảnh báo sớm tranh chấp đầu tư quốc tế, bảo đảm thực hiện cam kết quốc tế và bảo vệ lợi ích quốc gia. Hồ sơ Nghị quyết đủ điều kiện trình UBTVQH xem xét, cho ý kiến.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh Quochoi.vn

Cơ quan chủ trì thẩm tra cũng đề nghị rà soát, chỉnh lý, không quy định lại các nội dung đã được quy định trong luật, nghị quyết hiện hành, chỉ giữ những cơ chế, chính sách thực sự đặc thù, cần thiết, thuộc thẩm quyền của QH.

Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của QH cũng cho biết, theo quy định hiện hành, Bộ Tư pháp là cơ quan đại diện pháp lý của Chính phủ trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế là đơn vị sự nghiệp thuộc Bộ Tư pháp. Do đó, nhiều ý kiến đề nghị cân nhắc việc quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn và cơ chế hoạt động của Trung tâm ngay trong Nghị quyết; trường hợp cần thiết chỉ nên quy định nguyên tắc chung và giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Về chính sách đặc thù đối với nhân sự làm công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Uỷ ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát để bảo đảm tương xứng giữa chức năng, nhiệm vụ với cơ chế đặc thù, trường hợp cần thiết chỉ quy định nguyên tắc, không ấn định mức cụ thể trong Nghị quyết của QH do là nội dung thuộc thẩm quyền quản lý, điều hành của Chính phủ…

Tại phiên họp, các ý kiến trong UBTVQH đánh giá cao Chính phủ, trực tiếp là Bộ Tư pháp đã phối hợp trách nhiệm với các cơ quan có liên quan và Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của QH trong việc hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của QH.

Các ý kiến phát biểu nhấn mạnh, đây là nội dung rất khó, phức tạp nhưng rất cần thiết. Do vậy, các cơ quan cần tiếp thu, hoàn thiện sớm dự thảo Nghị quyết để báo cáo QH tại Kỳ họp thứ Nhất, QH khóa XVI.

Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đánh giá cao Bộ Tư pháp đã rất khẩn trương giúp Chính phủ xây dựng Nghị quyết để trình QH.

Nêu thực tiễn khi chúng ta mở rộng hội nhập quốc tế, có nhiều nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào trong nước, phát sinh nhiều vấn đề liên quan đến phòng ngừa, xử lý các tranh chấp, ông Hoàng Thanh Tùng đánh giá cao dự thảo Nghị quyết đã được Bộ Tư pháp xây dựng trên cơ sở kinh nghiệm thực tiễn trong nhiều năm tham mưu giúp Chính phủ cũng như thực hiện vai trò cơ quan đại diện pháp lý.

Nhấn mạnh đây là những cơ chế, chính sách rất đặc biệt, đặc thù để tạo ra khác biệt sự đột phá trong việc tăng cường năng lực phòng ngừa cũng như giảm thiểu những nguy cơ xảy ra tranh chấp trong đầu tư quốc tế, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng, cần có những quy định có thể khác với các luật hiện hành để đảm bảo hiệu quả của cơ chế.

Do đó, cần rà soát thêm để đánh giá đã những cơ chế tại dự thảo Nghị quyết đã đủ mạnh chưa, với những cơ chế này đã đáp ứng được mục đích mong muốn khi ban hành Nghị quyết hay chưa.

Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương đề nghị thiết kế khung pháp lý phòng ngừa thật chặt chẽ, trong đó yêu cầu các luật phải hạn chế tối đa xung đột pháp luật khi có yếu tố đầu tư nước ngoài.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, cần có cơ chế cảnh báo sớm, quy định rõ trách nhiệm đánh giá rủi ro dự án FDI của các Bộ ngành, địa phương và phải ưu tiên phương thức thương lượng, hòa giải để giảm chi phí, tránh để vụ việc leo thang, đưa ra trọng tài quốc tế.

Phát biểu tiếp thu, giải trình các ý kiến nêu tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh nhấn mạnh, tại Thông báo số 08-TB/BCĐTW ngày 8/8/2025 về kết luận của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm - Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật đã nêu rất rõ nhiệm vụ giao cho Đảng uỷ Chính phủ chỉ đạo Đảng uỷ Bộ Tư pháp chủ trì xây dựng và trình QH dự thảo Nghị quyết trong năm 2026.

Trên cơ sở chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Bộ Tư pháp xây dựng Đề án và Bộ Tư pháp đã xây dựng Đề án báo cáo Thủ tướng Chính phủ về mô hình tổ chức hoạt động của Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Về chế độ đãi ngộ đối với nhân sự làm công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, dẫn thực tế tại Bộ Tư pháp Bộ trưởng cho biết, theo Nghị định số 09/2026/NĐ-CP của Chính phủ, Bộ Tư pháp hiện có Cục Pháp luật quốc tế và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế đảm nhiệm vai trò tham mưu giúp lãnh đạo Bộ trong lĩnh vực này.

Đội ngũ cán bộ này không chỉ giỏi ngoại ngữ mà còn phải am hiểu pháp luật quốc tế, am hiểu pháp luật trong nước, đồng thời phải còn có những kỹ năng tham gia việc giải quyết quốc tế. Đây là những người có kiến thức tốt, giỏi nên cần có cơ chế để “giữ chân”.

Tiếp thu các ý kiến đề nghị nhấn mạnh cơ chế phòng ngừa, Bộ trưởng cho hay, việc thành lập Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế cũng là để phục vụ việc phòng ngừa.

Nhấn mạnh đây là cơ chế đặc biệt, đặc thù, Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh đồng tình với ý kiến đề nghị giao Chính phủ quy định về tổ chức, bộ máy của Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; còn nhiệm vụ và cơ chế đặc thù thì nêu tại Nghị quyết để bảo đảm tính liên tục và có mối liên quan lẫn nhau giữa cơ chế phối hợp và nhiệm vụ của Trung tâm trong việc hỗ trợ cơ quan chủ trì và cơ quan đại diện pháp lý.

Kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ tịch QH Vũ Hồng Thanh nêu rõ, UBTVQH cơ bản tán thành với nội dung dự thảo Nghị quyết. Sau khi tiếp thu ý kiến của UBTVQH, ý kiến của các Cơ quan thẩm tra sơ bộ, hồ sơ dự án Nghị quyết đủ điều kiện để trình QH xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn tại Kỳ họp thứ Nhất, QH khóa XVI.