Tạo đột phá cho quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Ấn Độ trong giai đoạn mới

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi trong khuôn khổ chuyến tham dự Đại hội đồng Liên hợp quốc Khóa 79 và làm việc tại Hoa Kỳ, chiều 23/9/2024 (giờ địa phương), tại New York. Ảnh tư liệu: Thanh Tuấn/TTXVN

Đây là chuyến thăm nước ngoài lần thứ hai của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ sau khi Quốc hội kiện toàn các chức danh lãnh đạo Nhà nước, và là chuyến thăm đầu tiên trong lịch sử của một đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước ta đến Ấn Độ. Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh năm 2026 hai nước kỷ niệm dấu mốc 54 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1972-2026), 10 năm thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện (2016-2026), góp phần tạo đột phá và thiết lập khuôn khổ mới cho quan hệ song phương trong giai đoạn phát triển mới.

Quan hệ chính trị - ngoại giao tin cậy, gắn bó

Việt Nam và Ấn Độ có mối quan hệ hữu nghị truyền thống, gắn bó lâu đời, được các thế hệ lãnh đạo hai nước gìn giữ, vun đắp và liên tục phát triển. Ngày 7/1/1972, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam bước vào giai đoạn quyết liệt, Ấn Độ và Việt Nam tuyên bố thiết lập quan hệ ngoại giao, mở ra một chương mới trong quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa hai nước.

Mối quan hệ Việt Nam - Ấn Độ trở nên đặc biệt tin cậy, gắn kết do những tương đồng về tư tưởng giữa hai vĩ nhân kiệt xuất của hai dân tộc: Chủ tịch Hồ Chí Minh và lãnh tụ Mahatma Gandhi. Hai lãnh tụ cách mạng dù không có cơ hội gặp nhau nhưng sự trân trọng, ngưỡng mộ mà họ dành cho nhau đã trở thành nguồn cảm hứng cho tất cả những người yêu chuộng hòa bình trên khắp thế giới.

Trong khi đó, tình bạn bền chặt, chung thủy giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thủ tướng Ấn Độ Jawaharlal Nehru, vị Thủ tướng đầu tiên của Ấn Độ đã đặt nền móng vững chắc cho quan hệ Ấn Độ - Việt Nam, đưa hai dân tộc kề vai sát cánh bên nhau qua những biến động của lịch sử.

Hai nước hết lòng ủng hộ, giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc trước đây, cũng như trong sự nghiệp tái thiết đất nước, đổi mới và phát triển kinh tế - xã hội ngày nay.

Hai nước ký “Tuyên bố chung về Khuôn khổ Hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và Ấn Độ bước vào thế kỷ XXI" vào tháng 5/2003; thiết lập quan hệ lên “Đối tác chiến lược” vào tháng 7/2007, và tiếp tục nâng cấp thành “Đối tác chiến lược toàn diện” vào tháng 9/2016. Kể từ đó, quan hệ giữa hai nước ngày càng phát triển và đi vào chiều sâu. Quan hệ kênh Đảng, Nhà nước, Quốc hội và nhân dân hai nước được mở rộng; các cơ chế hợp tác đối thoại, tiểu ban hợp tác chuyên ngành... luôn được phát huy hiệu quả. Tháng 12/2020, hai nước thông qua Tuyên bố tầm nhìn chung Việt Nam - Ấn Độ về Hòa bình, Thịnh vượng và Người dân; và thông qua Tuyên bố chung về tăng cường quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Ấn Độ vào tháng 8/2024.

Các chuyến thăm và gặp gỡ lẫn nhau giữa lãnh đạo hai nước càng làm sâu sắc thêm mối quan hệ song phương. Về phía Việt Nam có: Thủ tướng Phạm Minh Chính thăm cấp Nhà nước Ấn Độ (tháng 8/2024); Thủ tướng Phạm Minh Chính gặp Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi tại các hội nghị như: Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 44, 45 và các Hội nghị Cấp cao liên quan diễn ra tại Vientiane (Lào) (ngày 11/10/2024), Hội nghị thượng đỉnh Nhóm Các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) ở Brazil (ngày 18/11/2024), Hội nghị Thượng đỉnh BRICS mở rộng ở Brazil (ngày 6/7/2025), và Hội nghị Thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) ở Nam Phi (ngày 22/11/2025); Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi nhân dịp tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Tương lai và Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc tại thành phố New York (Hoa Kỳ) (ngày 23/9/2024); Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa thăm làm việc tại Ấn Độ (tháng 6/2025); Bí thư Trung ương Đảng, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung gặp Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 47 và các hội nghị liên quan tại Kuala Lumpur (Malaysia) (ngày 27/10/2025)...

Về phía Ấn Độ có các chuyến thăm Việt Nam của: Thủ tướng Narendra Modi (tháng 9/2016); Tổng thống Ram Nath Kovind (tháng 11/2018); Phó Tổng thống Venkaiah Naidu (tháng 5/2019); Chủ tịch Hạ viện Om Birla (4/2022)...

Hai nước hiện duy trì các cơ chế hợp tác như: Ủy ban Hỗn hợp Việt Nam - Ấn Độ cấp Bộ trưởng Ngoại giao (cuộc họp lần thứ 18 vào tháng 10/2023); Tiểu ban Thương mại Hỗn hợp Việt Nam - Ấn Độ (cuộc họp lần thứ 5 vào tháng 8/2023); Tham khảo chính trị và Đối thoại chiến lược; Đối thoại An ninh, Đối thoại Chính sách Quốc phòng; Đối thoại Chính sách đối ngoại; Đối thoại An ninh Biển…

Trên các diễn đàn đa phương, hai nước cũng phối hợp chặt chẽ và ủng hộ lẫn nhau, nhất là trong khuôn khổ Liên hợp quốc và tại các diễn đàn khu vực do ASEAN dẫn dắt.

Hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư có nhiều điểm sáng

Các mẫu ô tô EV được sản xuất tại nhà máy VinFast Ấn Độ. Ảnh: Ngọc Thúy/PV TTXVN tại Ấn Độ

Ấn Độ hiện là đối tác thương mại lớn thứ 8 của Việt Nam, Việt Nam là đối tác lớn thứ 21 của Ấn Độ và thứ 4 trong ASEAN. Thương mại song phương giữa hai nước tăng nhanh, từ mức 5,43 tỷ USD năm 2016 lên mức trên 15,04 tỷ USD vào năm 2022; 14,36 tỷ USD năm 2023; 14,92 tỷ USD năm 2024; 16,46 tỷ USD năm 2025; 3 tháng đầu năm 2026 đạt 4,8 tỷ USD, tăng 28% so với cùng kỳ năm 2025.

Về đầu tư, tính đến tháng 3/2026, Ấn Độ có 503 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký 1,117 tỷ USD, đứng thứ 26/154 quốc gia và vùng lãnh thổ có đầu tư tại Việt Nam. Theo lĩnh vực đầu tư, các nhà đầu tư Ấn Độ đã đầu tư vào 15/21 ngành kinh tế của Việt Nam, tập trung vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo với 62 dự án và 643,3 triệu USD vốn đăng ký, chiếm 54,7% tổng vốn đầu tư đăng ký; lĩnh vực sản xuất, phân phối điện, khí với 4 dự án, vốn đăng ký 157 triệu USD, chiếm 13,4% tổng vốn đầu tư đăng ký; lĩnh vực khai khoáng với 5 dự án, tổng vốn đầu tư đăng ký 95 triệu USD, chiếm 8,1% tổng vốn đầu tư.

Theo địa bàn đầu tư, Ấn Độ đã đầu tư tại 20/34 tỉnh, thành phố của Việt Nam. Dẫn đầu là TP Hồ Chí Minh, tiếp đến là Đắk Lắk, Khánh Hòa, Thanh Hóa, Tây Ninh, Nghệ An, Phú Thọ…

Một số dự án tiêu biểu có thể kể đến là: Dự án Nhà máy Đường Sơn Hoà tại tỉnh Đắk Lắk với tổng vốn đầu tư đăng ký 94,5 triệu USD; Dự án Công ty TNHH Cà phê Ngon tại tỉnh Đắk Lắk, tổng vốn đầu tư đăng ký 90 triệu USD; Dự án Nhà máy Điện mặt trời Infra 1, tổng vốn đầu tư 71,9 triệu USD tại tỉnh Khánh Hòa.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam đã đầu tư sang Ấn Độ 30 dự án với tổng số vốn gần 150,5 triệu USD, đứng thứ 17/88 địa bàn đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam (tính đến tháng 3/2026). Nổi bật là dự án của Tập đoàn Vingroup xây dựng nhà máy sản xuất xe điện tại bang Tamil Nadu và dự kiến nâng tổng mức đầu tư tại Ấn Độ lên 6,5 tỷ USD.

Ngoài kinh tế - thương mại - đầu tư, hai nước cũng hợp tác hiệu quả trong nhiều lĩnh vực khác. Trong đó, hợp tác giáo dục - đào tạo đạt nhiều kết quả tích cực. Ấn Độ cấp cho Việt Nam 150 suất học bổng theo Chương trình Hợp tác kỹ thuật và kinh tế Ấn Độ (ITEC), 30 suất học bổng thuộc Chương trình CEP/GCSS, 2-4 suất/năm đào tạo tiếng Hindi và Văn hoá Ấn Độ, thành lập Trung tâm đào tạo nguồn lực chất lượng cao về công nghệ thông tin và truyền thông tại Hà Nội, Trung tâm tiếng Anh tại Đại học Đà Nẵng.

Hợp tác quốc phòng - an ninh tiếp tục là trụ cột quan trọng và chiến lược. Hợp tác du lịch và giao lưu nhân dân được tăng cường và mở rộng. Năm 2025 khách du lịch Ấn Độ đến Việt Nam đạt gần 800 nghìn lượt (tăng gấp 4 lần so với năm 2019). Hai bên đẩy mạnh kết nối hàng không, hàng hải. Hiện giữa hai nước có 80 chuyến bay thẳng/tuần. Ấn Độ đã hỗ trợ Việt Nam trùng tu các nhóm tháp Chăm tại khu di sản UNESCO Mỹ Sơn, Thành phố Đà Nẵng.

Trong hợp tác khoa học - công nghệ, năng lượng và dầu khí, hai bên có cơ chế Tiểu ban Khoa học, công nghệ. Hợp tác khoa học, công nghệ đã được thúc đẩy tạo đà mới trong một số lĩnh vực phù hợp với nhu cầu của hai nước nhất là đổi mới sáng tạo, robot, khởi nghiệp, năng lượng nguyên tử, công nghệ sinh học. Hai bên đã ký nhiều văn kiện hợp tác, thiết lập cơ chế Ủy ban Hỗn hợp về Năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình, đang tích cực đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ thông tin (AI, bán dẫn), đất hiếm.

Cộng đồng người Việt Nam tại Ấn Độ hiện có khoảng 1.000 người, phân bố rải rác ở nhiều địa phương, tập trung nhiều nhất tại New Delhi và Chennai.

Những vị khách đầu tiên trong đoàn 4.500 khách của tỉ phú Ấn Độ thăm quan Khu du lịch sinh thái Tràng An, Ninh Bình. Ảnh: Hải Yến/TTXVN

Tiếp tục đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện ngày càng sâu sắc, hiệu quả

Năm 2026 có ý nghĩa quan trọng khi Việt Nam và Ấn Độ kỷ niệm 10 năm nâng cấp quan hệ lên mức Đối tác chiến lược toàn diện, đánh dấu chặng đường một thập kỷ quan hệ hai nước đạt những bước tiến mạnh mẽ về chính trị, kinh tế, giao lưu văn hóa, cũng như quan hệ hữu nghị gắn bó, bền chặt giữa nhân dân Việt Nam - Ấn Độ.

Trong 10 năm qua, Ấn Độ là một trong những Đối tác chiến lược toàn diện hàng đầu của Việt Nam ở khu vực, hai bên có tin cậy chính trị cao, tương đồng nhiều lợi ích chiến lược và có nền tảng giao lưu, gắn kết văn hóa, dân tộc lâu đời. Trong khi đó, Việt Nam là một đối tác quan trọng trong “Chính sách hướng Đông” của Ấn Độ và tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, dựa trên nền tảng vì lợi ích chung, thúc đẩy hòa bình, ổn định và thịnh vượng trong khu vực. Đây là những nền tảng rất quan trọng để tiếp tục đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Ấn Độ phát triển mạnh mẽ, hiệu quả và sâu sắc hơn nữa, khai thác tối đa các tiềm năng và lợi thế của hai nước.

Trong bối cảnh đó, chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 5 đến 7/5/2026 có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ củng cố nền tảng tin cậy chính trị giữa hai nước mà còn mở ra động lực hợp tác mới trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường. Ảnh: TTXVN phát

Theo Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường, chuyến thăm thể hiện sự coi trọng của Việt Nam với quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Ấn Độ cũng như với khu vực Nam Á nói chung. Đây cũng là dịp rất ý nghĩa để hai nước củng cố và tăng cường quan hệ về mọi mặt, đồng thời cùng nhìn lại việc thực hiện khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện 10 năm qua, từ đó kiến tạo xung lực mới và định hình khuôn khổ hợp tác cho quan hệ song phương giữa Việt Nam và Ấn Độ lên tầm cao mới trong giai đoạn tiếp theo.

Bên cạnh đó, chuyến thăm cũng góp phần nêu bật định hướng, mục tiêu của Việt Nam và Ấn Độ trong việc chia sẻ chung tầm nhìn và các lợi ích chiến lược, để mỗi nước là ưu tiên thực chất trong chính sách đối ngoại của nhau, đồng thời cùng trao đổi quan điểm về các vấn đề cùng quan tâm và tăng cường ủng hộ lẫn nhau trên các diễn đàn khu vực và quốc tế.

Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường cho rằng, chuyến thăm cũng là minh chứng rõ nét của đường lối đối ngoại của Đảng, Nhà nước trong kỷ nguyên mới mà Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV đã đề ra. Đó là độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, là thành viên có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế. Thông qua chuyến thăm tiếp tục khẳng định Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy, là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế; tham gia chủ động, có trách nhiệm vào việc giải quyết các vấn đề chung của khu vực và quốc tế.

Trong khi đó, đánh giá về ý nghĩa của chuyến thăm, cựu Đại sứ Ấn Độ tại Việt Nam Preeti Saran, người từng công tác tại Việt Nam trên cương vị Đại sứ Ấn Độ giai đoạn 2013-2016, cũng khẳng định rằng chuyến thăm sẽ tạo ra một động lực mới, mạnh mẽ cho quan hệ Việt Nam - Ấn Độ. Theo bà Preeti Saran, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gặp Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi trong những năm gần đây, qua đó hai bên đã xây dựng được sự thấu hiểu và cam kết rõ ràng đối với việc phát triển quan hệ giữa hai nước. Trên cơ sở đó, cựu Đại sứ Preeti Saran tin tưởng chuyến thăm lần này sẽ tạo ra cú hích quan trọng như kỳ vọng của cả hai bên, góp phần tiếp tục thúc đẩy quan hệ Việt Nam - Ấn Độ phát triển ngày càng mạnh mẽ hơn.

Giáo sư Reena Marwah trả lời phỏng vấn của phóng viên TTXVN. Ảnh: Quang Trung/PV TTXVN tại Ấn Độ

Còn Giáo sư Reena Marwah, Giảng viên Đại học Delhi, đồng thời là Tổng Thư ký Hiệp hội các học giả châu Á nhận định rằng chuyến thăm cấp Nhà nước Ấn Độ lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng kỷ niệm 10 năm quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Ấn Độ mà còn được kỳ vọng tạo xung lực mới, đưa quan hệ hai nước bước vào giai đoạn phát triển sâu rộng, thực chất và có tầm nhìn dài hạn hơn.