Thu hồi đất phải chuyển sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân”

Cần đặc biệt quan tâm bảo đảm đời sống, sinh kế của người dân sau khi bị thu hồi đất

Thảo luận tại Phiên họp, các đại biểu tập trung cho ý kiến vào việc thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là Nghị quyết 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan; tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành; phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng trong dự thảo luật với các quan hệ pháp luật về đất đai phát sinh trong thực tiễn và khả năng giải quyết căn bản các khó khăn, vướng mắc, đáp ứng yêu cầu khơi thông và phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai, tạo động lực cho mô hình tăng trưởng, phát triển mới của đất nước.

Các đại biểu cũng cho ý kiến về tính khả thi và dự kiến quy phạm hóa tại dự thảo Luật đối với các nội dung như: đổi mới về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; chỉ tiêu sử dụng đất, phân loại đất; thu hồi đất, nhất là trường hợp thu hồi đất vì mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và lợi ích quốc gia, công cộng; chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; cơ chế tài chính về đất đai và xác định giá đất; quy định về giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá, đấu thầu, thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất và chuyển mục đích sử dụng đất; về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất...

Nghị quyết 21-NQ/TW của Trung ương cũng đã thể hiện cách tiếp cận mới, chuyển từ tư duy chỉ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống cho người có đất bị thu hồi. Tại Phiên họp, nhiều đại biểu đánh giá cao dự thảo đã có các quy định xác định rõ các trường hợp thu hồi đất sẽ góp phần bảo đảm minh bạch, thống nhất, hạn chế cách hiểu và vận dụng khác nhau trong thực tế. Đồng thời, đề xuất nhiều giải pháp góp phần hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng phát biểu tại phiên họp.

Liên quan thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bảo đảm sinh kế cho người có đất bị thu hồi, Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) cho rằng đây là nội dung đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Ban Chấp hành Trung ương Đảng lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt. Đại biểu cơ bản đồng tình với Điều 35 dự thảo Luật về các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, cho rằng việc xác định rõ các trường hợp thu hồi đất sẽ bảo đảm tính minh bạch, thống nhất, hạn chế cách hiểu khác nhau.

Tuy nhiên, cùng với việc xác định rõ trường hợp thu hồi đất, Đại biểu lưu ý cần đặc biệt quan tâm bảo đảm đời sống, sinh kế của người dân sau khi bị thu hồi đất. Đây cần là nguyên tắc xuyên suốt trong chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Với Điều 42 về thứ tự ưu tiên bồi thường về đất, Đại biểu Nguyễn Đại Thắng đề nghị tiếp tục hoàn thiện theo hướng cụ thể hóa yêu cầu tái thiết cuộc sống, bảo đảm người có đất bị thu hồi có nơi ở và sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Cần làm rõ thứ tự ưu tiên và điều kiện áp dụng các hình thức bồi thường, trong đó ưu tiên bố trí đất có cùng mục đích sử dụng hoặc nhà ở, đất ở tái định cư.

Theo Đại biểu, bồi thường bằng tiền chỉ thực hiện khi không có quỹ đất, quỹ nhà phù hợp hoặc theo nguyện vọng của người bị thu hồi đất; đồng thời cần có tiêu chí cụ thể đánh giá mức độ bảo đảm về vị trí, diện tích, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội.

“Đối với người trực tiếp sản xuất nông nghiệp, chính sách bồi thường, hỗ trợ cần gắn với việc tiếp tục sản xuất và yêu cầu chuyển đổi sinh kế bền vững, tránh tình trạng người bị thu hồi đất được bồi thường về tài sản nhưng sau đó gặp khó khăn trong ổn định cuộc sống”, Đại biểu Nguyễn Đại Thắng đề xuất.

Đại biểu Lê Văn Thế

Đại biểu Lê Văn Thế (Đoàn Ninh Bình) nêu quan điểm, thu hồi đất cần gắn với tổ chức lại không gian phát triển. Theo Đại biểu, khi Nhà nước đầu tư tuyến đường hoặc công trình hạ tầng lớn, việc thu hồi đất không nên chỉ dừng ở việc bảo đảm đủ diện tích cho công trình.

Nếu chỉ thu hồi phần đất trong ranh giới dự án, sau khi công trình hoàn thành có thể còn những phần đất nhỏ, méo, khó tiếp cận; đất sản xuất bị chia cắt hoặc không còn hiệu quả canh tác. Vì vậy, giải phóng mặt bằng không chỉ là lấy đủ đất cho công trình, mà phải tính đến hiệu quả sử dụng đất và chất lượng không gian sau dự án.

Dự kiến bổ sung, sửa đổi 15 luật để đồng bộ với Luật Đất đai

Giải trình làm rõ một số vấn đề đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ nghiêm túc tiếp thu đầy đủ, nghiên cứu thấu đáo các ý kiến để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai sửa đổi.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng.

Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, các đại biểu đặc biệt quan tâm đến các vấn đề: về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; về tài chính đất đai và giá đất; về quyền và nghĩa vụ sử dụng đất, chế độ sử dụng đất; về đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, phân cấp phân quyền trong quản lý nhà nước về đất đai; về tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai. Các đại biểu cũng có kiến nghị sửa đổi căn cơ, toàn diện Luật Đất đai và các luật có liên quan, không để xảy ra tình trạng luật này thông mà các luật khác lại nghẽn.

Bộ trưởng NN&MT nêu rõ, ngay từ khi xây dựng chính sách, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tư pháp phối hợp với Bộ NN&MT cùng các bộ, ngành có liên quan rà soát các luật liên quan phải sửa đổi nhằm đồng bộ, thống nhất với Luật Đất đai. “Dự kiến sau khi Luật Đất đai được thông qua, sẽ có khoảng trên 15 luật được bổ sung, sửa đổi để đồng bộ với Luật Đất đai”, ông Hùng nói.

Bộ trưởng NN&MT cho biết, đối với những ý kiến đóng góp trực tiếp vào các nội dung, các điều khoản của dự thảo Luật Đất đai về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ tái định cư, tài chính đất đai... cùng một số ý kiến nêu các vấn đề thực tiễn đặt ra cần được tiếp tục tháo gỡ, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên.

Phát biểu kết luận Phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ, qua thảo luận, hầu hết các ý kiến thống nhất với các định hướng chính sách và sự cần thiết cấp bách phải sửa đổi toàn diện Luật Đất đai 2024; đồng thời, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện hồ sơ và dự kiến quy phạm hóa tại dự thảo Luật Đất đai. Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, đối với mỗi chính sách đề xuất sửa đổi, phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước và yêu cầu phát triển, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong tiếp cận, sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai nhưng cũng bảo đảm vai trò quản lý của Nhà nước trong lĩnh vực đặc biệt quan trọng này.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát kỹ, hoàn thiện các nội dung định hướng chính sách sửa đổi luật đúng theo tinh thần Nghị quyết 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương. Riêng về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: Quy định rõ trong Luật các tiêu chí cụ thể để xác định dự án thuộc trường hợp được thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; hạn chế tối đa việc vận dụng chủ quan, tùy tiện. Rà soát chặt chẽ các trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư; đồng thời, nghiên cứu thể chế hóa quan điểm chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất” bằng các yếu tố có thể kiểm tra như chỗ ở, hạ tầng tái định cư, trường học, y tế, giao thông, dịch vụ, sinh kế, việc làm và thu nhập cho người dân.