Gỡ vướng đất đai tại Phổ Yên: Hài hòa lợi ích quốc gia và vấn đề an sinh của người dân cần được đảm bảo

Quán triệt sâu sắc các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội gắn liền với củng cố an ninh - quốc phòng, việc triển khai các dự án trọng điểm quốc gia luôn là ưu tiên hàng đầu, đòi hỏi sự chung sức, đồng lòng của cả hệ thống chính trị và toàn thể nhân dân. Đứng trước yêu cầu cấp bách của Dự án mở rộng nhà máy Z127 (giai đoạn 2) do Bộ Quốc phòng trực tiếp chỉ đạo, đại đa số người dân địa phương đã và đang thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, sẵn sàng bàn giao mặt bằng để phục vụ nhiệm vụ quân sự, quốc phòng tối quan trọng của đất nước.

Thửa đất của hộ ông Lưu Văn Minh – TDP Vân Hồng, phường Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên.

Tuy nhiên, trong quá trình thực thi chủ trương lớn ấy, tại cơ sở vẫn nảy sinh những vướng mắc pháp lý và hoàn cảnh thực tế do lịch sử để lại; đòi hỏi cách giải quyết cần thấu đáo, nhanh gọn nhưng đầy tính nhân văn. Câu chuyện khiếu nại của gia đình ông Lưu Văn Minh tại phường Phổ Yên (tỉnh Thái Nguyên) là một điển hình. Buổi làm việc thẳng thắn giữa phóng viên và lãnh đạo UBND phường Phổ Yên (đại diện là ông Phạm Tuấn Lợi - Phó Chủ tịch UBND phường),cùng đại diện các phòng ban liên quan; đây không chỉ là cơ hội để làm rõ các rào cản hành chính, mà quan trọng hơn, đây còn là tiền đề để tìm ra giải pháp hài hòa: vừa bảo vệ tuyệt đối tiến độ của dự án trọng điểm quốc gia, vừa đảm bảo quyền lợi an sinh chính đáng cho người dân theo đúng tinh thần "không để ai bị bỏ lại phía sau".

Trụ sở UBND phường Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên.

Cuộc đối thoại thẳng thắn: Khi chính quyền lúng túng trước ranh giới "lý và tình"

Buổi làm việc giữa phóng viên và đại diện UBND phường Phổ Yên diễn ra trên tinh thần thẳng thắn, trách nhiệm và cởi mở xung quanh các vấn đề pháp lý liên quan. Tại buổi làm việc, đại diện chính quyền địa phương - ông Phạm Tuấn Lợi đã cung cấp thông tin và làm rõ quan điểm theo đúng quy định hiện hành: Trường hợp hộ gia đình ông Lưu Văn Minh chưa đủ điều kiện để xem xét bố trí tái định cư hoặc giao đất có thu tiền sử dụng đất. Lập luận của chính quyền dựa trên nguyên tắc: Xét về mặt giấy tờ và hiện trạng pháp lý tại thời điểm thu hồi.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy ông Minh không còn đứng tên bất kỳ mảnh đất ở nào trên địa bàn. Cụ thể, vào tháng 9/2025, trước khi nhận được quyết định thu hồi đất gần một năm gia đình ông Minh đã thực hiện việc chuyển nhượng thửa đất hương hỏa 1.200m2 trong xóm cho con trai thứ Lưu Văn Tuấn. Do đó, khi quyết định thu hồi đất nông nghiệp được ban hành vào tháng 4/2026, về mặt hình thức pháp lý, ông Minh trắng tay về đất ở.

Biên bản làm thủ tục tặng cho QSD đất của ông Minh cho con trai Lưu Văn Tuấn - 9/2025.

Điểm mấu chốt gây tranh cãi và đẩy vụ việc vào thế giằng co chính là sự vênh nhau về mốc thời gian của thông báo và quyết định thu hồi đất. Phía chính quyền khẳng định thông báo thu hồi đất của dự án Z127 (giai đoạn 2) đã có từ tháng 11/2025. Nếu lập luận này là chính xác, chiếu theo Quyết định số 24/2024/QĐ-UBND của UBND tỉnh Thái Nguyên (có hiệu lực từ ngày 01/8/2024 và sau đó được thay thế bởi Quyết định số 15/2026/QĐ-UBND của UBND tỉnh ngày 27/3/2026), và căn cứ vào Nghị định số 88/2024/NĐ-CP của Chính phủ (ngày 15/7/2024) thì gia đình ông Minh lẽ ra phải được hưởng chính sách quy đổi đất nông nghiệp sang đất ở hoặc đền bù tương ứng mà không cần xem xét việc ông Minh có chuyển nhượng tài sản cho con hay không.

Ngược lại, người dân khẳng định họ hoàn toàn không nhận được thông báo vào thời điểm tháng 11/2025 mà mãi đến tháng 4/2026 mới cầm trên tay quyết định thu hồi đất. Đặt trong bối cảnh này, nếu tuân thủ tuyệt đối quy định "tại thời điểm có quyết định thu hồi, người dân không đứng tên tài sản đất ở nào", chính quyền lại tiếp tục từ chối bố trí đất tái định cư hay giao đất có thu tiền với lý do "không có đất ở để thu hồi".

Quyết định thu hồi đất số 1356/QĐ-UBND của UBND phường Phổ Yên ngày 28/4/2026.

Chính sự mâu thuẫn trong cách áp dụng mốc thời gian, hoặc áp dụng theo Thông báo thu hồi đất 11/2025 để xử lý, hay áp dụng theo Quyết định thu hồi đất số 1356/QĐ-UBND ngày 28/4/2026 để từ chối đã đẩy gia đình ông Minh vào thế "chân tường". Cả hai mốc thời gian nêu trên đều có giá trị thực thi sau thời điểm ông Minh đã hoàn toàn chuyển nhượng mảnh đất hương hỏa cho con trai thứ (9/2025), vì trước mốc thời gian đó ông Minh cho rằng không hề hay biết hơn 2.300m2 đấy này sẽ bị thu hồi và đinh ninh ông và con trai cả Lưu Văn Sang vẫn sử dụng ổn định để thờ cúng Liệt sĩ.

Phía chính quyền trong buổi làm việc đã tỏ ra khá lúng túng khi phóng viên trao đổi sâu vào tính nhân văn của vụ việc: Một gia đình có công với cách mạng (thờ cúng liệt sĩ), có con bị khuyết tật đang hưởng trợ cấp xã hội, nay đứng trước nguy cơ không có một mảnh đất để ổn định cuộc sống.

Mổ xẻ bản chất vụ việc: Ranh giới giữa lịch sử canh tác và chế độ pháp lý hiện hành

Để đảm bảo tính khách quan, cần phải nhìn nhận vấn đề dưới góc nhìn thượng tôn pháp luật kết hợp với xem xét thấu đáo lịch sử sử dụng đất.

Nguồn gốc đất và thực trạng sinh sống của gia đình ông Minh: Theo báo cáo và giải trình từ phía chính quyền địa phương, phần diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi của ông Lưu Văn Minh thực chất nằm trong hành lang an toàn bảo vệ kho K62. Khu vực này, theo dòng lịch sử được khai hoang từ năm 1993, vốn là vùng đất trống, đồi núi hoang sơ. Gia đình ông Minh đã dựng lều canh tác, sản xuất nông nghiệp và sinh sống ổn định nhiều năm qua, không bị chính quyền xử phạt vi phạm hành chính hay bị cho là xâm phạm đất an ninh quốc phòng.

Đáng chú ý, vào năm 2014, khi tuyến đường cao tốc và đường gom được triển khai quy hoạch và xây dựng, hạ tầng giao thông thay đổi diện mạo khu vực. Phần lều tạm phục vụ canh tác của gia đình ông Minh dần được tu sửa, mở rộng thành công trình nhà ở kiên cố hơn để phục vụ sinh hoạt và kinh doanh buôn bán nhỏ lẻ (như quán hàng ăn sáng).

Vợ chồng ông Lưu Văn Minh cùng con trai cả anh Lưu Văn Sang và con gái chị Lưu Thị Mai bị bệnh thần kinh thể nặng.

Tuy nhiên, vướng mắc lớn nhất về mặt pháp lý là toàn bộ diện tích đất này chưa từng được cơ quan nhà nước cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) ở mục đích đất ở; diện tích mà ông Minh đứng tên chỉ là đất nông nghiệp chưa có chứng nhận quyền sử dụng đất hợp pháp dưới dạng thổ cư. Việc chính quyền khẳng định "không thu hồi đất ở, chỉ thu hồi đất nông nghiệp" là đúng về mặt thủ tục hành chính thuần túy.

Thực tế cũng cần nói thêm rằng, tại khu vực này các hộ dân sinh sống xung quanh có nguồn gốc đất nông nghiệp tương tự, đã được chính quyền tạo điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, có thổ cư từ nhiều năm trước.

Vấn đề chuyển dịch tài sản trong gia đình: Sự thật đằng sau giao dịch tháng 9/2025

Một chi tiết quan trọng được chính quyền đưa ra để từ chối các quyền lợi bổ sung là việc vào tháng 9/2025, ông Minh đã làm thủ tục chuyển nhượng toàn bộ thửa đất hương hỏa 1.200m2 trong xóm cho con trai thứ là anh Lưu Văn Tuấn. Do đó, vào thời điểm dự án bước vào giai đoạn kiểm đếm, áp giá và ban hành quyết định thu hồi chính thức (tháng 4/2026), ông Minh không còn đứng tên bất kỳ tài sản nào.

Lập luận này từ phía chính quyền dùng để chứng minh rằng hộ ông Minh không còn là chủ thể chịu tác động trực tiếp về tài sản đất ở tại thời điểm giải phóng mặt bằng dự án (giai đoạn 2). Thế nhưng, đứng ở góc độ thực tiễn đời sống, việc phân chia tài sản nội bộ gia đình khi tuổi cao sức yếu, bệnh tật (ông Minh đã từng trải qua phẫu thuật tim kéo dài) là một thủ tục dân sự phổ biến. Việc lấy giao dịch nội bộ này làm căn cứ triệt tiêu toàn bộ quyền lợi an sinh xã hội, hay quyền được xem xét tái định cư của một hộ dân đã bám trụ hàng chục năm tại địa phương liệu có thực sự thấu tình đạt lý?

Trách nhiệm của cơ quan quản lý: Khi pháp luật cần soi chiếu qua lăng kính an sinh

Không thể phủ nhận rằng đội ngũ cán bộ cơ sở tại phường Phổ Yên đang phải gánh vác khối lượng công việc khổng lồ trong công tác giải phóng mặt bằng cho các dự án quốc phòng, kinh tế trọng điểm. Việc thực thi pháp luật đòi hỏi sự nghiêm ngặt để đảm bảo kỷ cương hành chính, tránh tạo ra tiền lệ xấu hay những kẽ hở trục lợi chính sách đền bù.

Tuy nhiên, pháp luật đất đai của Nhà nước ta luôn có những điều khoản khoan dung, mang tính dự liệu cao đối với các trường hợp do lịch sử để lại, đặc biệt là các hộ dân sinh sống lâu năm, ổn định, không có tranh chấp và không có nơi ở nào khác. Theo các quy định hiện hành về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, nếu hộ gia đình sinh sống ổn định từ lâu, không vi phạm pháp luật đất đai tại thời điểm đó, dù chưa được cấp sổ đỏ nhưng nếu đáp ứng đủ điều kiện về thực tế cư trú và không có chỗ ở nào khác trên địa bàn, chính quyền địa phương hoàn toàn có cơ sở pháp lý để xem xét các chính sách hỗ trợ nhân đạo, bố trí tái định cư hoặc giao đất có thu tiền nhằm đảm bảo ổn định đời sống "an cư lạc nghiệp".

Bằng Tổ quốc ghi công – Liệt sĩ Lưu Văn Hồng và Giấy xác nhận khuyết tật của chị Lưu Thị Mai.

Việc đại diện chính quyền có phần cứng nhắc bám vào các mốc văn bản hành chính, trong khi người dân phản ánh không nhận được thông báo kịp thời. Bên cạnh đó, việc ông Minh chuyển nhượng tài sản cho con trai (9/2025) đều thể hiện trước mốc pháp lý các văn bản mà chính quyền đã ban hành; vì vậy nhận định khách quan cho thấy người dân không có dấu hiệu lợi dụng kẽ hở để trục lợi chính sách đền bù. Qua đây, việc từ chối mọi góc độ xem xét về hoàn cảnh gia đình (có con khuyết tật, gia đình chính sách đang trực tiếp thờ cúng Liệt sĩ Lưu Văn Hồng) liệu đã nhân văn?

Văn bản số 2894/CĐ-VP của Bộ Nội vụ về việc chuyển đơn kiến nghị, phản ánh của ông Lưu Văn Minh đến các cơ quan chức năng, ngày 29/10/2026.

Vụ việc tại phường Phổ Yên không chỉ đơn thuần là câu chuyện tranh chấp giữa một hộ dân và chính quyền địa phương, mà còn thể hiện cách thức tuyên truyền và độ nhạy bén trong việc áp dụng pháp luật tại cơ sở. Thiết nghĩ, các cơ quan chức năng tỉnh Thái Nguyên và các đơn vị liên quan cần sớm vào cuộc kiểm tra toàn diện, đối chiếu các mốc thời gian, hoàn cảnh lịch sử, đối thoại trực tiếp với gia đình ông Lưu Văn Minh trên tinh thần "đúng luật nhưng không vô cảm".

Chỉ khi nào lý lẽ của pháp luật được thực thi bằng sự thấu hiểu và trách nhiệm tận tâm với dân, thì niềm tin công lý mới được đảm bảo. Những điểm nóng khiếu kiện, khiếu nại mới thực sự được giải quyết dứt điểm từ gốc theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư “Trách nhiệm giải quyết ở chính quyền cơ sở, phải là nơi trực tiếp lắng nghe, giải quyết dứt điểm các vướng mắc của Nhân dân, đặc biệt là các vấn đề dân sinh phức tạp như đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng…”.Quay lại vấn đề thực tế tại địa phương, dự án xây dựng công trình bảo vệ Nhà máy Z127 (giai đoạn 2) chính quyền cần gỡ vướng về mặt pháp lý, hài hòa lợi ích quốc gia gắn với đảm bảo an sinh cho người dân, nhằm đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng để công trình nhanh chóng được thực hiện, không chỉ góp phần củng cố an ninh - quốc phòng trên địa bàn, mà còn bồi đắp niềm tin chiến lược trong nhân dân.

Văn bản số 4183/PC-VPCP của Văn phòng Chính phủ.